Ουκρανικά drones έπληξαν σήμερα Τετάρτη 14 Οκτωβρίου το μεγαλύτερο κέντρο δεδομένων (data center) της Ρωσίας, το οποίο ανήκει στη Sberbank, τη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας και έναν από τους σημαντικότερους τεχνολογικούς ομίλους της.
Η επίθεση εντάσσεται σε μια σειρά πληγμάτων που φαίνεται να στοχεύουν τις υποδομές υψηλής υπολογιστικής ισχύος της Ρωσίας και, κατ’ επέκταση, τις φιλοδοξίες της να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Tο πλήγμα σημειώθηκε στο κέντρο δεδομένων της Sberbank στην περιοχή Μπαλάκοβο. Η επίθεση ακολούθησε τρία χτυπήματα μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα σε κέντρα δεδομένων του ρωσικού τεχνολογικού ομίλου Yandex.
Η Sberbank επιβεβαίωσε ότι η εγκατάσταση δέχθηκε επίθεση, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι δεν υπήρξε διακοπή στη λειτουργία των συστημάτων και των υπηρεσιών της.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει διευκρινιστεί εάν οι επιθέσεις προκάλεσαν ζημιές στους υπερυπολογιστές που φιλοξενούνται στις εγκαταστάσεις της Sberbank και της Yandex.
Φαίνονται οι ζημιές στο ρωσικό data center από τα ουκρανικά drones © Μilitarnyi.com
Ο υπερυπολογιστής που σχεδιάζεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027
Το κέντρο δεδομένων της Sberbank στο Μπαλάκοβο έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τη Ρωσία. Η εγκατάσταση προορίζεται να φιλοξενήσει τον μεγαλύτερο υπερυπολογιστή της χώρας, ο οποίος έχει προγραμματιστεί να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Οι υπερυπολογιστές αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, καθώς απαιτούν τεράστια υπολογιστική ισχύ για την επεξεργασία δεδομένων και την ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων.
Η εγκατάσταση στο Μπαλάκοβο συνδέεται άμεσα με τον σχεδιασμό της Ρωσίας να ενισχύσει τις εγχώριες τεχνολογικές της δυνατότητες και να περιορίσει την απόσταση από τους διεθνείς πρωταγωνιστές της αγοράς.
Επλήγησαν και τα τρία υπερυπολογιστικά συστήματα της Yandex
Τα πλήγματα κατά των εγκαταστάσεων της Sberbank ακολούθησαν τρεις επιθέσεις σε κέντρα δεδομένων της Yandex, ενός από τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς ομίλους της Ρωσίας.
Τα κέντρα δεδομένων που δέχθηκαν επιθέσεις φιλοξενούσαν και τους τρεις υπερυπολογιστές που λειτουργούσαν τότε για λογαριασμό της εταιρείας.
Η Yandex και η Sberbank αποτελούν τους δύο βασικούς εγχώριους ανταγωνιστές στην ανάπτυξη μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης στη Ρωσία. Η εγχώρια αγορά περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το GigaChat της Sberbank και το YandexGPT.
Η συγκέντρωση κρίσιμων υπολογιστικών υποδομών σε περιορισμένο αριθμό εγκαταστάσεων δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για την προστασία τους, ιδιαίτερα σε συνθήκες πολέμου, όταν τα data centers αποκτούν αυξημένη στρατηγική αξία.
Οι κυρώσεις περιορίζουν την ρωσική πρόσβαση σε προηγμένα μικροτσίπ
Πέρα από τις επιθέσεις, η Ρωσία αντιμετωπίζει ήδη σημαντικά εμπόδια στην προσπάθειά της να αναπτύξει ανταγωνιστικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η περιορισμένη πρόσβαση σε προηγμένα μικροτσίπ και εξειδικευμένο εξοπλισμό, εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ίδιας της Sberbank, τα ρωσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης υπολείπονται των αντίστοιχων αμερικανικών και κινεζικών μοντέλων έως και εννέα μήνες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Sberbank, Γκέρμαν Γκρεφ, είχε επισημάνει στις 29 Σεπτεμβρίου ότι οι δυσκολίες στην προμήθεια σύγχρονων μονάδων επεξεργασίας γραφικών (GPU) αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους η Ρωσία δυσκολεύεται να ακολουθήσει τον ρυθμό των ΗΠΑ και της Κίνας.
Η Sberbank βρίσκεται σε συνομιλίες με κινεζικές εταιρείες για την προμήθεια μικροτσίπ. Ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο είναι η κυριαρχία της αμερικανικής Nvidia στην πλατφόρμα λογισμικού CUDA, η οποία έχει εξελιχθεί σε βιομηχανικό πρότυπο για την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Η εξάρτηση από το συγκεκριμένο οικοσύστημα καθιστά δυσκολότερη την αντικατάσταση του εξοπλισμού με εναλλακτικές λύσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμοι προμηθευτές εκτός ΗΠΑ.
Nvidia A100: Ο εξοπλισμός των ρωσικών υπερυπολογιστών
Η Yandex έχει αναφέρει ότι οι υπερυπολογιστές της λειτουργούν με μικροτσίπ Nvidia A100, ένα μοντέλο που παρουσιάστηκε το 2020 και έχει πλέον αντικατασταθεί από νεότερες και ισχυρότερες λύσεις, όπως τα H100.
Η Sberbank διαθέτει δύο υπερυπολογιστές σε λειτουργία. Ο πιο προηγμένος, με την ονομασία Christofari Neo, βρίσκεται στη Μόσχα και βασίζεται επίσης σε μικροτσίπ Nvidia A100.
Στη διεθνή κατάταξη Top500, η οποία καταγράφει τους ισχυρότερους υπερυπολογιστές στον κόσμο, το Christofari Neo καταλαμβάνει την 167η θέση. Ο ισχυρότερος υπερυπολογιστής της Yandex, Chervonenkis, βρίσκεται στην 101η θέση της ίδιας λίστας.
Οι επιθέσεις στις εγκαταστάσεις όπου φιλοξενούνται τέτοια συστήματα δημιουργούν αβεβαιότητα για την ασφάλεια των υποδομών, αλλά και για το ενδεχόμενο να χρειαστεί αντικατάσταση εξοπλισμού που είναι ήδη δύσκολο να αποκτηθεί.
Η αντικατάσταση των μικροτσίπ ενδέχεται να απαιτήσει μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς οι κυρώσεις αναγκάζουν τις ρωσικές εταιρείες να προμηθεύονται εξοπλισμό μέσω έμμεσων διαδρομών, με αυξημένο κόστος και σημαντικές δυσκολίες.
Όπως επισήμανε, απαιτείται πρώτα να βρεθούν προμηθευτές που είναι διατεθειμένοι να πραγματοποιήσουν τις πωλήσεις, χωρίς να φοβούνται ότι θα υποστούν κυρώσεις.
Κοντά σε πυρηνικό σταθμό το κέντρο δεδομένων
Η εγκατάσταση της Sberbank στο Μπαλάκοβο βρίσκεται κοντά στον πυρηνικό σταθμό της περιοχής, από τον οποίο αντλεί ενέργεια, καθώς και κοντά στον υδροηλεκτρικό σταθμό του Σαράτοφ.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν αναφέρθηκαν ζημιές σε κανέναν από τους δύο ενεργειακούς σταθμούς από την επίθεση.
Η γεωγραφική εγγύτητα των υποδομών αναδεικνύει τη σύνδεση μεταξύ της ασφάλειας των κέντρων δεδομένων και της προστασίας των ενεργειακών εγκαταστάσεων που υποστηρίζουν τη λειτουργία τους.
Η Μόσχα εξετάζει τη μεταφορά data centers στο υπέδαφος
Η ρωσική κυβέρνηση αναζητά τρόπους ενίσχυσης της προστασίας των κέντρων δεδομένων. Το υπουργείο Ψηφιακής Ανάπτυξης της χώρας ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι βρίσκεται σε συνομιλίες με τον στρατό για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων.
Παράλληλα, ορισμένοι Ρώσοι βουλευτές πρότειναν τη μεταφορά κέντρων δεδομένων σε υπόγειες εγκαταστάσεις, ώστε ο κρίσιμος εξοπλισμός να βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των drones.
Ο Βαλέρι Γερμάκοφ, αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της κρατικά ελεγχόμενης Rostelecom, ενός ακόμη σημαντικού διαχειριστή κέντρων δεδομένων, πρότεινε τη δημιουργία ενός είδους «ψηφιακού καταφυγίου της Ημέρας της Κρίσης» (Doomsday data vault).
Η πρόταση αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία στη Ρωσία ότι οι επιθέσεις σε ψηφιακές υποδομές μπορούν να προκαλέσουν επιπτώσεις πολύ ευρύτερες από την προσωρινή διακοπή υπηρεσιών, ιδίως όταν αφορούν εγκαταστάσεις που υποστηρίζουν την ανάπτυξη στρατηγικών τεχνολογιών.
Ο πόλεμος επεκτείνεται στις ψηφιακές υποδομές
Η Ουκρανία υποστηρίζει ότι οι επιθέσεις της αποτελούν απάντηση στα ρωσικά πλήγματα εναντίον ουκρανικών υποδομών δεδομένων. Οι δύο πλευρές έχουν επίσης στοχεύσει διυλιστήρια, σταθμούς παραγωγής ενέργειας, λιμάνια και εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου.
Η επίθεση στο κέντρο δεδομένων της Sberbank προσθέτει μια νέα διάσταση σε αυτή την αντιπαράθεση, καθώς οι υποδομές υπολογιστικής ισχύος αποκτούν αυξανόμενη σημασία τόσο για την οικονομία όσο και για την τεχνολογική και στρατηγική αυτονομία των κρατών.
