Η Frontex, η ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή, αναστέλλει πρόγραμμα στήριξης μεταναστών που δηλώνουν πρόθυμοι να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους, αφού εξάντλησε τον ετήσιο προϋπολογισμό της νωρίτερα από το αναμενόμενο, σύμφωνα με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που είδε το Politico.
Η υπηρεσία σταμάτησε να δέχεται νέες αιτήσεις για στήριξη επανένταξης στο πλαίσιο του προγράμματος στις 2 Οκτωβρίου, καθώς εκτίμησε ότι το κόστος «έχει φτάσει σε επίπεδο που δεν μπορεί πλέον να καλύψει», σύμφωνα με μήνυμα που έστειλε την ίδια ημέρα ο εκτελεστικός διευθυντής της, Χανς Λέιτενς, στο προσωπικό.
Το πρόγραμμα αυτό λειτουργεί από το 2022 και προσφέρει οικονομική βοήθεια, υγειονομική περίθαλψη, επαγγελματική κατάρτιση και συμβουλευτική σε ανθρώπους που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους, αφού δεν τους έχει δοθεί το δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Η στήριξη για την επανένταξη αποτελεί μέρος του σχεδίου της Ένωσης για την αύξηση των επιστροφών όσων δεν έλαβαν άσυλο.
Η αναστολή του προγράμματος πραγματοποιείται σε μια στιγμή κατά την οποία η ΕΕ επιδιώκει να εντείνει τις απελάσεις από την Ένωση — βασικό πυλώνα της μεταναστευτικής πολιτικής της και αντικείμενο νέας νομοθεσίας που εγκρίθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Παράλληλα, απέχει μόλις λίγες εβδομάδες από την αναμενόμενη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διεύρυνση της εντολής της Frontex, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις επιστροφές και την επανένταξη.
Η Frontex δεν μπορεί να συνεχίσει το πρόγραμμα αν δε λάβει πρόσθετη χρηματοδότηση. Η υπηρεσία ζήτησε περισσότερα κονδύλια από την Επιτροπή, αλλά αναμένει διευκρινίσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2027 και για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, που θα αρχίσει το 2028, σύμφωνα με τα μηνύματα.
«Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να συζητάμε τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή της», δήλωσε στο Politico o εκπρόσωπος της Frontex, Κρις Μπορόφσκι. «Οι φιλοδοξίες και η χρηματοδότηση πρέπει να συμβαδίζουν».
Ο Μπορόφσκι επιβεβαίωσε ότι η υπηρεσία ανέστειλε την ένταξη νέων μεταναστών στο πρόγραμμα. Τόνισε, ωστόσο, ότι δεν θα επηρεαστούν όσοι έχουν ήδη γίνει δεκτοί και ότι η Frontex θα συνεχίσει να προσφέρει στις χώρες της ΕΕ «άλλες μορφές στήριξης» για τις επιστροφές, όπως επιχειρησιακή και τεχνική βοήθεια.
«Η επιστροφή δεν ολοκληρώνεται όταν προσγειωθεί ένα αεροπλάνο. Η βοήθεια προς τους ανθρώπους για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους μετά την επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους είναι σημαντικό μέρος μιας αποτελεσματικής διαχείρισης της μετανάστευσης. Χρειάζονται σχεδιασμός, ανθρώπινο δυναμικό και χρήματα», δήλωσε.
Η υπηρεσία δέχονταν 2.368 αιτήματα στήριξης για επιστροφή στις χώρες καταγωγής τον μήνα κατά μέσο όρο, αριθμός σημαντικά υψηλότερος από τις εκτιμήσεις της για τους μετανάστες που θα ζητούσαν στήριξη επανένταξης. Τον Σεπτέμβριο, οι υποθέσεις ήταν κατά 63% περισσότερες από τον στόχο της Frontex, σύμφωνα με το μήνυμα του Λέιτενς προς το προσωπικό. Το πρώτο εξάμηνο του έτους, η υπηρεσία ανέλαβε περίπου 75% περισσότερες υποθέσεις σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι.
Τα προηγούμενα χρόνια, η Frontex μπορούσε να διαθέτει πρόσθετα κονδύλια από άλλα τμήματα του προϋπολογισμού της, αναφέρεται στο μήνυμα — ένδειξη ότι και στο παρελθόν χρειάστηκε να αναζητήσει χρήματα για να διατηρήσει το πρόγραμμα σε λειτουργία.
«Η Frontex δεν διαθέτει τις αναγκαίες πιστώσεις για να καλύψει περαιτέρω ανάγκες, καθώς οι κατανομές του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου δεν προέβλεπαν ότι η Frontex θα αναλάμβανε τη χρηματοδότηση του EURP στην έκταση που παρατηρούμε σήμερα», έγραψε ο Λέιτενς, αναφερόμενος στο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ.
Η υπηρεσία έθεσε το ζήτημα στην Επιτροπή, αλλά «δεν κατέστη δυνατή η ανάληψη περαιτέρω δεσμεύσεων», σύμφωνα με το μήνυμα.
Η αναστολή του προγράμματος εγείρει ερωτήματα για το μέλλον της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Η επανένταξη είναι «το βασικό συστατικό» για να λειτουργήσει η στρατηγική επιστροφών της Ένωσης, δήλωσε στο Politico ο Λούκας Γκερκέ, διευθυντής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης στις Βρυξέλλες.
Οι αναγκαστικές επιστροφές είναι δαπανηρές και ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η στήριξη της επανένταξης ενισχύει τις οικειοθελείς επιστροφές, περιορίζει την πιθανότητα οι άνθρωποι να επιχειρήσουν ξανά να φτάσουν στην ΕΕ και συνήθως διευκολύνει τη συνεργασία με τη χώρα στην οποία επιστρέφουν, υποστήριξε.
«Αυτό σημαίνει ότι κάθε ευρώ που δαπανάται για την επιστροφή μαζί με την επανένταξη αξιοποιείται με πιο βιώσιμο τρόπο», δήλωσε ο Γκερκέ.
«Μην αντιδικείτε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ»
Σε οδηγίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για το πώς πρέπει να ενημερώνουν τους μετανάστες που είχαν υποβάλει αίτηση στήριξης για την αναστολή του προγράμματος, τις οποίες είδε το Politico, το προσωπικό καλούνταν να «αναγνωρίζει το θεσμικό πρόβλημα» με τη χρηματοδότηση του προγράμματος επανένταξης, «ώστε ο επιστρέφων να μη νιώσει ότι στοχοποιείται ή τιμωρείται προσωπικά».
Οι σύμβουλοι θα πρέπει να είναι ειλικρινείς, να αναγνωρίζουν την απογοήτευση των μεταναστών, να περιμένουν να καταλαγιάσει η συναισθηματική τους αντίδραση και στη συνέχεια να στρέφουν τη συζήτηση σε όσα θα μπορούσαν ακόμη να κάνουν μετά την επιστροφή τους, ανέφεραν οι οδηγίες. «Μην αντιδικείτε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ», συμβούλευαν.
