Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα ετησίως την επόμενη δεκαετία, η απόσταση, ωστόσο, ανάμεσα στις σημερινές επενδυτικές προσδοκίες και στα πραγματικά οφέλη παραγωγικότητας δημιουργεί κινδύνους για τις αγορές, την απασχόληση και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Αυτό είναι το μήνυμα της επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, σε άρθρο της στο ιστολόγιο του ΔΝΤ.
Η αξιωματούχος περιγράφει έναν τεχνολογικό μετασχηματισμό του οποίου η χρηματοδότηση ενδέχεται να ξεπεράσει τα τεράστια ποσά που διατέθηκαν για τους σιδηροδρόμους, τα δίκτυα ηλεκτρισμού και το διαδίκτυο. Προειδοποιεί, όμως, ότι τα κέρδη δεν θα κατανεμηθούν αυτόματα ούτε ισότιμα.
Το χρέος πίσω από την επενδυτική έκρηξη
Προς το παρόν, η ΑΙ τονώνει τη ζήτηση και στηρίζει την ανάπτυξη, κυρίως στις ΗΠΑ και στις ασιατικές οικονομίες που προμηθεύουν τον απαραίτητο εξοπλισμό. Η μεγάλη υπόσχεση βρίσκεται στην επόμενη φάση: στην αύξηση της παραγωγικότητας, εφόσον οι επιχειρήσεις ανασχεδιάσουν προϊόντα, διαδικασίες και τρόπους εργασίας.
Η μετάβαση απαιτεί χρόνο, ενώ οι χρηματοδοτικές ανάγκες αυξάνονται ήδη. Οι μεγαλύτεροι πάροχοι υπολογιστικών υποδομών, παρότι διαθέτουν κερδοφόρες βασικές δραστηριότητες, στρέφονται περισσότερο στον δανεισμό. Μέσα σε δύο χρόνια, το μερίδιό τους στις εκδόσεις ομολόγων επενδυτικής βαθμίδας αυξήθηκε από λιγότερο του 1% στο 10% και συνεχίζει ανοδικά.
Παράλληλα, ο κλάδος χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση και κυκλικές συναλλαγές: μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι επενδύουν σε εταιρείες ανάπτυξης προηγμένων μοντέλων, οι οποίες κατόπιν αγοράζουν υπολογιστική ισχύ από τους ίδιους ομίλους.
Εάν τα έσοδα ή τα κέρδη απογοητεύσουν, οι προσδοκίες μπορεί να ανατραπούν και οι μετοχές να υποχωρήσουν. Σε ένα δυσμενές σενάριο, η διόρθωση θα μπορούσε να μεταδοθεί στο διασυνδεδεμένο οικοσύστημα της ΑΙ, όπου αυξάνεται η μόχλευση. Οι σημαντικές διασυνοριακές επενδύσεις σε σχετικά περιουσιακά στοιχεία δημιουργούν, κατά την κ. Γκεοργκίεβα, δυνατότητα μετάδοσης των ζημιών διεθνώς.
Οι θέσεις εργασίας
Εξίσου μεγάλη είναι η πρόκληση για την απασχόληση. Σύμφωνα με την έρευνα του ΔΝΤ που επικαλείται, περίπου το 40% των θέσεων εργασίας παγκοσμίως είναι εκτεθειμένο στην ΑΙ, ποσοστό που φτάνει στο 60% στις προηγμένες οικονομίες. Η έκθεση δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά κατάργηση: ορισμένες εργασίες θα ενισχυθούν από την τεχνολογία, ενώ άλλες μπορεί να αντικατασταθούν.
Η κ. Γκεοργκίεβα σημειώνει ότι μέχρι στιγμής δεν διακρίνεται σαφής συνολική επίδραση στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, έρευνα του Ταμείου για την Ασία και τον Ειρηνικό καταγράφει υποχώρηση περίπου 10% στη ζήτηση εργαζομένων σε επαγγέλματα υψηλής έκθεσης. Ταυτόχρονα, αυξάνεται η ζήτηση για ανθρώπους που αξιοποιούν την ΑΙ και εμφανίζονται νέοι ρόλοι.
Το χάσμα αφορά και τις χώρες. Η ενίσχυση της ανάπτυξης στις προηγμένες οικονομίες ενδέχεται να είναι υπερδιπλάσια εκείνης στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Οι πρώτες είναι τρεις φορές καλύτερα εξοπλισμένες σε ψηφιακές υποδομές, σύμφωνα με τον σχετικό δείκτη ετοιμότητας του ΔΝΤ.
Τράπεζες, ενέργεια και κοινωνική προστασία
Η απάντηση που προτείνει η επικεφαλής του Ταμείου στηρίζεται σε τρεις άξονες: διαφύλαξη της οικονομικής σταθερότητας, διευκόλυνση της καινοτομίας και στήριξη των εργαζομένων.
Για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ζητά αξιοποίηση των υφιστάμενων κεφαλαιακών απαιτήσεων και ορίων συγκέντρωσης κινδύνου, καθώς και δοκιμές ανθεκτικότητας των τραπεζών απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις. Μια σοβαρή επίθεση σε πληρωμές, συναλλαγές ή στην πρόσβαση σε καταθέσεις μπορεί να προκαλέσει άμεσες ζημιές και ευρύτερο κλονισμό εμπιστοσύνης.
Η ενεργειακή επάρκεια αποτελεί επίσης προϋπόθεση. Επικαλούμενη τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η Γκεοργκίεβα αναφέρει ότι έως το 2030 τα κέντρα δεδομένων θα αντιπροσωπεύουν το 3% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρισμού, ξεπερνώντας τη σημερινή κατανάλωση της Ιαπωνίας.
Οι κυβερνήσεις καλούνται, επομένως, να εξασφαλίσουν υποδομές, δεξιότητες και χρηματοδότηση για νέες επιχειρήσεις. Παράλληλα, χρειάζονται προγράμματα επανεκπαίδευσης και κοινωνική προστασία για όσους εκτοπιστούν. Τα φορολογικά συστήματα πρέπει να προσαρμοστούν, καθώς ενδεχόμενη μείωση των εισοδημάτων από εργασία μπορεί να διαβρώσει τη φορολογική βάση.
Κλείνοντας, η επικεφαλής του ΔΝΤ υπογραμμίζει την ανάγκη για διεθνή συνεργασία ώστε η τεχνολογική πρόοδος να μεταφραστεί σε ευρύτερη ευημερία, χωρίς να υπονομεύεται η σταθερότητα.
