Στον πόλεμο της Ουκρανίας, λίγα δευτερόλεπτα χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο μπορεί να αποδειχθούν αρκετά για να αλλάξουν την έκβαση μιας στρατιωτικής επιχείρησης.
Αυτό καταδεικνύει η πρόσφατη διαταραχή στις υπηρεσίες δορυφορικής επικοινωνίας Starlink/Starshield, η οποία έγινε αισθητή στην πρώτη γραμμή και επηρέασε την επικοινωνία μεταξύ των ουκρανικών μονάδων και της στρατιωτικής διοίκησης.
Σύμφωνα με το Reuters, η επιβράδυνση των συνδέσεων μετά την απόφαση να περιοριστούν στρατιωτικές δορυφορικές υπηρεσίες της SpaceX προκάλεσε άμεσες δυσκολίες σε μονάδες που επιχειρούν στην ανατολική Ουκρανία.
Το περιστατικό αναδεικνύει πόσο κρίσιμη έχει γίνει η πρόσβαση σε αξιόπιστες ψηφιακές υποδομές για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων στο πεδίο της μάχης.
Από το αρχηγείο στο πυροβολικό, με καθυστερήσεις
Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του 28χρονου Ουκρανού στρατιωτικού με το διακριτικό κλήσης «Ukrlan», ο οποίος υπηρετεί σε μονάδα πυροβολικού του Ειδικού Τάγματος Αστυνομίας Τυφεκιοφόρων στην περιοχή του Ντονμπάς.
Όπως δήλωσε στο Reuters, η μονάδα του διαπίστωσε σχεδόν αμέσως επιδείνωση της σύνδεσης, με σημαντική πτώση της ταχύτητας του διαδικτύου και προβλήματα στην επικοινωνία με το αρχηγείο και τη διοίκηση.
Στην πράξη, τέτοιες δυσλειτουργίες δεν αφορούν απλώς την αδυναμία αποστολής ενός μηνύματος. Μπορούν να καθυστερήσουν τη διαβίβαση πληροφοριών, να δυσκολέψουν τον συντονισμό των μονάδων και να περιορίσουν την ταχύτητα με την οποία οι στρατιώτες αντιδρούν σε νέες απειλές.
Σε ένα πεδίο μάχης όπου τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη χρησιμοποιούνται τόσο για επιτήρηση όσο και για επιθέσεις, η έγκαιρη μετάδοση δεδομένων μπορεί να καθορίσει αν μια απειλή θα εντοπιστεί και θα αντιμετωπιστεί εγκαίρως.
Τα drones και η κρίσιμη σημασία των δευτερολέπτων
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο πυροβολικό. Η Ουκρανία έχει αναφέρει προβλήματα σε αποστολές επιθετικών drones, αλλά και σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναχαίτισης που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση εισερχόμενων απειλών.
Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με προηγούμενες αναφορές του Reuters, ουκρανικές στρατιωτικές μονάδες είχαν καταγράψει διακοπές σύνδεσης διάρκειας 10 έως 20 δευτερολέπτων κατά την πτήση drones που κινούνταν με ταχύτητες περίπου 110-120 χιλιομέτρων την ώρα.
Ένα τέτοιο κενό μπορεί να δυσκολέψει τον χειρισμό ενός αεροσκάφους, τη μετάδοση εικόνας και την εκτέλεση μιας αποστολής. Αντίστοιχα, η καθυστέρηση στην ενημέρωση για την πορεία ενός εχθρικού drone ή πυραύλου μπορεί να μειώσει τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης των αμυνόμενων δυνάμεων.
Η τεχνολογία ως γεωπολιτικό όπλο
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της πολιτικής διάστασης. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 15 Οκτωβρίου, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η εντολή για περιορισμό του στρατιωτικού συστήματος Starshield προήλθε από το εσωτερικό του Λευκού Οίκου. Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, αρνήθηκε ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε ζητήσει προσωπικά τον περιορισμό.
Η εξέλιξη σημειώθηκε ενώ η Ουάσιγκτον ασκεί πιέσεις στο Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η διαταραχή αποτέλεσε άμεσα μέσο πολιτικού εκβιασμού, ωστόσο η χρονική συγκυρία ενίσχυσε τις ανησυχίες για το πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η Ουκρανία όταν κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες εξαρτώνται από αποφάσεις τρίτων.
Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε στις 16 Οκτωβρίου ότι οι υπηρεσίες Starlink/Starshield είχαν βελτιωθεί, χωρίς να έχουν αποκατασταθεί πλήρως. Παράλληλα, προειδοποίησε για κινδύνους που αφορούν και την ασφάλεια των αμάχων.
Η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές
Η κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα αν η Ευρώπη μπορεί να καλύψει ένα ενδεχόμενο κενό στις δορυφορικές επικοινωνίες της Ουκρανίας. Η απάντηση, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, είναι αρνητική.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, υπογράμμισε ότι το Starlink είναι απαραίτητο για την Ουκρανία και ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αντικαταστήσει άμεσα αυτή τη δυνατότητα.
Η υπό ανάπτυξη ευρωπαϊκή δορυφορική συστοιχία IRIS² φιλοδοξεί να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά δεν αποτελεί ακόμη έτοιμη λύση για τις ανάγκες του ουκρανικού μετώπου.
Το παράδειγμα της Ουκρανίας δείχνει ότι η στρατιωτική ισχύς δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τον αριθμό των αρμάτων μάχης, των πυροβόλων ή των πυραύλων. Εξαρτάται και από τα δίκτυα που επιτρέπουν σε αυτά τα μέσα να λειτουργούν συντονισμένα.
Το βασικό δίδαγμα είναι σαφές: όταν μια χώρα στηρίζει κρίσιμες επιχειρήσεις σε μια τεχνολογική υποδομή που δεν ελέγχει πλήρως, η εξάρτηση αυτή μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική αδυναμία.
Και στην Ουκρανία, όπου η ταχύτητα της πληροφορίας συχνά κρίνει την επιβίωση στρατιωτών και αμάχων, η αξιοπιστία της σύνδεσης δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
