Το σύνθημα «From the river to the sea»- από τον ποταμό μέχρι τη θάλασσα- ακούγεται συχνά από μερίδα ακτιβιστών. Είναι συμπλήρωμα ενός άλλου, ευρύτερου αιτήματος, του «Free Palestine». Τι πιστεύουν όμως οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι, μετά από τα τρία χρόνια από το μακελειό της εισβολής της Χαμάς στο Ισραήλ, το δράμα των κατοίκων της Γάζας, την ανάφλεξη στην ευρύτερη περιοχή-με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν να πυροδοτεί γεωπολιτική και ενεργειακή αβεβαιότητα-, το διπλωματικό αδιέξοδο και το κύμα διαδηλώσεων κυρίως στην Ευρώπη; Μήπως η φωνή τους συχνά υποχωρεί πίσω από όλους όσοι διατείνονται ότι τους εκπροσωπούν; Από την άποψη αυτή έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον η παρουσίαση έρευνας του Arab Barometer, στις 2 Οκτωβρίου 2026. Το βασικό της μήνυμα είναι σαφές: η προτίμηση για δύο κράτη επιβιώνει και ενισχύεται, ακόμη και στη Γάζα.
Η παρουσίαση βασίζεται κυρίως σε συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στις 8–26 Οκτωβρίου 2025, με 1.655 ενηλίκους-855 στη Γάζα και 800 στη Δυτική Όχθη. Οι προσωπικές συνεντεύξεις στη Γάζα έγιναν σε καταλύματα και καταυλισμούς εκτοπισμένων. Το αποτέλεσμα; συνολικά, το 59% επέλεξε τη λύση δύο κρατών. Στη Δυτική Όχθη το ποσοστό ανέβηκε από 49% το 2023 σε 56% το 2025. Στη Λωρίδα της Γάζας η αύξηση ήταν μεγαλύτερη: από 54% σε 64%. Η περιοχή που υπέστη τη μεγαλύτερη καταστροφή εμφάνισε, επομένως, την ισχυρότερη προτίμηση για αυτή την πολιτική διέξοδο. Οι νέοι 18–29 ετών κάλυψαν την προηγούμενη απόσταση που τους χώριζε από τους μεγαλύτερους ως προς την υποστήριξη των δύο κρατών.
Στο σημείο αυτό, ας σημειωθεί ότι αντίθεση στη λύση των δύο κρατών -ενός παλαιστινιακού και ενός ισραηλινού- εκφράζει όχι μόνο η ηγεσία της Χαμάς αλλά και η κυβέρνηση Νετανιάχου, με ακραίες μάλιστα φωνές να υποστηρίζουν την άλλη άποψη, την πλήρη εξάλειψη ακόμα και την αυτονομίας των Παλαιστινίων…
Η διάθεση συμβιβασμού, που αποτυπώνεται στην έρευνα, συνυπάρχει με δυσπιστία προς τις ηγεσίες. Μόλις 23% στη Δυτική Όχθη εμπιστευόταν τη διακυβέρνηση της Παλαιστινιακής Αρχής και περίπου ένας στους τρεις στη Γάζα την κυβέρνηση υπό τη Χαμάς. Η κοινωνική προτίμηση για πολιτική διευθέτηση δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη εμπιστοσύνη στους σημερινούς κυβερνώντες. Αυτό συντείνει στη διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στο τι πραγματικά επιθυμούν οι Παλαιστίνιοι και πόσο εφικτή είναι μια πολιτική λύση εξαιτίας της στάσης των πολιτικών τους εκπροσώπων.
Τα τρία βασικά συμπεράσματα της έρευνας
Ας δούμε όμως ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα, από την έρευνα. Το πρώτο είναι ότι καταρρίπτεται η εντύπωση-ενισχυμένη από στοχευμένη επικοινωνιακή «καταιγίδα» κυρίως μέσω των social media- ότι η εξαφάνιση του Ισραήλ και η δημιουργία ενός και μόνο παλαιστινιακού κράτους είναι αυτονόητη παλαιστινιακή επιθυμία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαδηλωτής που φωνάζει «Free Palestine» απορρίπτει εξ ορισμού τα δύο κράτη. Το αίτημα ελευθερίας δεν προσδιορίζει από μόνο του κρατική αρχιτεκτονική. Κάποιοι όμως το συσχετίζουν και μάλιστα με ισχυρές δόσεις αντισημιτισμού…. Υπάρχουν βεβαίως τα βάσιμα επιχειρήματα του κατακερματισμού και της κατάληψης παλαιστινιακών εδαφών, των πολιτικών των εποικισμών, των δικαιωμάτων των προσφύγων. Αυτά τα «αγκάθια» δεν αναιρούνται από την έρευνα. Αυτό που αναδεικνύεται είναι παρά τα τεράστια εμπόδια, η πλειοψηφία εξακολουθεί να προτιμά τη διευθέτηση δύο κρατών. Από την άποψη αυτή, το κύμα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους δεν μπορεί να αγνοεί αυτήν την επιλογή.
Το δεύτερο συμπέρασμα αφορά το κενό πολιτικής εκπροσώπησης, ένθεν και ένθεν, για την προώθηση της λύσης των δύο κρατών. Ο Νετανιάχου απορρίπτει ρητά την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους-μένει να φανεί αν θα υπάρχουν μετατοπίσεις μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ. Ανένδοτη και η Χαμάς, που έχει δεχθεί κράτος στα όρια του 1967 ως φόρμουλα εθνικής συναίνεσης, χωρίς αναγνώριση του Ισραήλ και χωρίς εγκατάλειψη της αξίωσης για ολόκληρη την Παλαιστίνη. Αυτή η θέση απέχει παρασάγγας από την αποδοχή μιας οριστικής ειρήνης μεταξύ δύο αναγνωρισμένων κρατών.
Τρίτον, η κρίση εμπιστοσύνης των Παλαιστινίων προς τις ηγεσίες τους, τόσο στη Δυτική Όχθη όσο και στη Γάζα, δεν μπορεί να αγνοείται και να αποσιωπάται από το κύμα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους. Όσο αυτό παραλείπεται, επειδή δυσκολεύει μια απλουστευτική αφήγηση, οι Παλαιστίνιοι στερούνται τη δυνατότητα να ακουστούν. Εμφανίζονται ως ενιαίο σώμα πίσω από οργανώσεις, που δεν διαθέτουν πλέον λευκή επιταγή στις επιλογές τους. Η κριτική στη Χαμάς ή στην Παλαιστινιακή Αρχή δεν μειώνει τα δικαιώματα των Παλαιστινίων ούτε δικαιολογεί τη βία εναντίον τους. Η υπεράσπιση αυτών των δικαιωμάτων περιλαμβάνει την ελευθερία τους να απαιτούν λογοδοσία, διαφορετική ηγεσία και διαφορετική στρατηγική.
Τα ευρήματα της δημοσκόπησης της Arab Barometer προφανώς δεν έχουν να κάνουν με ζητήματα συνόρων, ασφάλειας και προσφύγων. Αποκαλύπτουν όμως μια κοινωνική βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να στηριχθεί πολιτική προσπάθεια. Όσοι μιλούν για ειρήνη και αλληλεγγύη, οφείλουν να ξεκινήσουν από αυτή την πραγματικότητα: οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν πλειοψηφικά να ζητούν μια διέξοδο δύο κρατών. Η θέλησή τους όμως προσκρούει σε τοίχο…
