Σε νέο διπλωματικό γύρο περνά η αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, μετά την κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Η Αθήνα έθεσε για πρώτη φορά το θέμα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ την ίδια ώρα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων.
Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά, έθεσε το ζήτημα στα κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας κατόπιν εντολής του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, στο πλαίσιο κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεων.
Η κ. Μπαλτά, μιλώντας υπό την εθνική της ιδιότητα, προειδοποίησε για τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει η απόφαση του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης στη σταθερότητα και την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Yπογράμμισε ότι «η γεωγραφία δεν αλλάζει» και ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να επανακαθορίζεται μέσα από μονομερείς αποφάσεις.
Η ελληνική πλευρά επανέλαβε επίσης ότι έχει προσεγγίσει τις λιβυκές αρχές με καλή πίστη και έχει εμπλακεί σε συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Παράλληλα, η Αθήνα επανέφερε τη σταθερή θέση της υπέρ του τερματισμού των ξένων παρεμβάσεων στη Λιβύη, επισημαίνοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Η Ελλάδα επαναβεβαίωσε ακόμη τη στήριξή της στην ενοποίηση των λιβυκών θεσμών και στην πολιτική διαδικασία, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι η σταθερότητα της Λιβύης δεν μπορεί να επιδιώκεται εις βάρος της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Η στάση της Ουάσιγκτον
Την ίδια ώρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιλέγει να στείλει μήνυμα υπέρ της διπλωματικής επίλυσης των διαφορών. «Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», ανέφερε το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών.
Στην ίδια απάντηση, η Ουάσιγκτον συνέδεσε τη διευθέτηση των θαλάσσιων ζητημάτων με την οικονομία και τις επενδύσεις, επισημαίνοντας ότι η επίλυση των διαφορών «ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».
Ειδικά για την Αθήνα και την Άγκυρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σημείωσε ότι πρόκειται για δύο συμμάχους στο ΝΑΤΟ και τις κάλεσε να συζητήσουν σε διμερές επίπεδο τις διαφωνίες τους. Η αμερικανική θέση είναι σαφώς πιο προσεκτική από εκείνη της Αθήνας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς δεν χαρακτηρίζει το μνημόνιο παράνομο ούτε απορρίπτει ρητά την κύρωσή του από το λιβυκό κοινοβούλιο. Η ΕΕ επαναλαμβάνει ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτους
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντίθετα, διατύπωσε σαφέστερη θέση μετά την κύρωση του μνημονίου. Σε δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου εκ μέρους της ΕΕ στις 21 Οκτωβρίου, επαναλαμβάνεται ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Αντίστοιχα, η Γαλλία έχει ήδη από το 2020 χαρακτηρίσει άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ αντιδράσεις έχουν κατά καιρούς διατυπώσει επίσης η Κύπρος, η Αίγυπτος και η Ιταλία. Η κύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επαναφέρει έτσι το ζήτημα στο επίκεντρο της διπλωματικής αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα να επιχειρεί να διεθνοποιήσει εκ νέου το θέμα και να κατοχυρώσει τη θέση της στο επίπεδο του ΟΗΕ.
