Πιο συγκρατημένο οδικό χάρτη για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θέτοντας περιορισμένους στόχους προόδου για το 2027, χωρίς να δεσμεύεται για συγκεκριμένη ημερομηνία ένταξης, σύμφωνα με έγγραφο που εξασφάλισε το Politico.
Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν εδώ και καιρό να φέρουν την Ουκρανία πιο κοντά στην ΕΕ, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διασφάλιση του μέλλοντός της μετά τον πόλεμο με τη Ρωσία. Η ενδεχόμενη ένταξή της θεωρείται μέσο για τη σταθερή ενσωμάτωση του Κιέβου στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τη δημιουργία πρόσθετων εμποδίων σε τυχόν νέα ρωσική επιθετική ενέργεια.
Στο έγγραφο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί το Κίεβο να «επιταχύνει επειγόντως και σημαντικά τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου».
Όπως επισημαίνεται στον οδικό χάρτη, η εκπλήρωση βασικών προϋποθέσεων στον συγκεκριμένο τομέα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027 είναι απαραίτητη προκειμένου να καταστεί δυνατή η προσωρινή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων σε επιμέρους πεδία πολιτικής.
Το έγγραφο, το οποίο αποτελεί μέρος της δέσμης μέτρων της Κομισιόν για τη διεύρυνση, προσδιορίζει επτά τομείς πολιτικής στους οποίους η Ουκρανία θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά τις διαπραγματεύσεις το επόμενο έτος.
Παράλληλα, αναδεικνύει την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την Ουκρανία από την ένταξη στην ΕΕ, καθώς και τις δυσκολίες υλοποίησης των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων εν μέσω πολέμου.
Αποσύνδεση της ενταξιακής πορείας Ουκρανίας και Μολδαβίας
Το έγγραφο υπογραμμίζει επίσης τη διευρυνόμενη απόκλιση μεταξύ της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, δύο χωρών των οποίων οι ενταξιακές διαδικασίες προχωρούσαν παράλληλα μέχρι σήμερα.
Η Μολδαβία θεωρείται πλέον ότι βρίσκεται σε θέση να σημειώσει σημαντικά ταχύτερη πρόοδο, γεγονός που δημιουργεί την προοπτική ουσιαστικής αποσύνδεσης των δύο ενταξιακών διαδικασιών.
Ενώ οι Βρυξέλλες θέτουν ως στόχο την πρόοδο σε επτά τομείς πολιτικής για την Ουκρανία το 2027, η Μολδαβία θα μπορούσε να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις σε περισσότερους από 20 τομείς, σύμφωνα με το έγγραφο.
Η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ στις 28 Φεβρουαρίου 2022, μόλις τέσσερις μέρες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας.
Η Ουκρανία και η Μολδαβία απέκτησαν ταυτόχρονα καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας τον Ιούνιο του 2022 και ξεκίνησαν επισήμως τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις την ίδια μέρα, τον Ιούνιο του 2024.
Έκτοτε, το Κίεβο έχει ολοκληρώσει τη λεπτομερή εξέταση της συμβατότητας της εθνικής του νομοθεσίας με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ έχουν ανοίξει επισήμως οι διαπραγματεύσεις σε αρκετούς σημαντικούς τομείς πολιτικής.
Τον Οκτώβριο, η Ουκρανία και η Μολδαβία ξεκίνησαν επίσης συνομιλίες που αφορούν την εσωτερική αγορά της ΕΕ, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη.
Μακρύς ο δρόμος προς την ένταξη
Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί πολύ περισσότερα από μια πολιτική δέσμευση. Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ευθυγραμμίσουν τη νομοθεσία και τους θεσμούς τους με τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε 35 διαπραγματευτικούς τομείς, γνωστούς στη γλώσσα των Βρυξελλών ως «κεφάλαια».
Αυτοί καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από τη γεωργία και την ασφάλεια των τροφίμων έως τους κανόνες ανταγωνισμού, τη δικαστική ανεξαρτησία και την εξωτερική πολιτική.
Ο οδικός χάρτης της Κομισιόν προσδιορίζει μόλις επτά τέτοια κεφάλαια στα οποία η Ουκρανία θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά τις διαπραγματεύσεις μέσα στο 2027.
Για το πρώτο εξάμηνο του έτους προβλέπεται η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στον τομέα της εκπαίδευσης και του πολιτισμού.
Για το δεύτερο εξάμηνο τίθενται ως στόχοι οι τομείς της πνευματικής ιδιοκτησίας, της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, της βιομηχανικής πολιτικής, της έρευνας, των εξωτερικών σχέσεων, καθώς και της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι απαιτούμενες αλλαγές είναι σύνθετες και προϋποθέτουν εκτεταμένες διαβουλεύσεις, χρόνο και σημαντικούς πόρους.
Για να στηρίξουν την πρόοδο της Ουκρανίας, οι Βρυξέλλες έχουν συγκροτήσει ειδική ομάδα εργασίας, η οποία θα παρέχει πρόσθετη υποστήριξη στις ουκρανικές αρχές.
Οι δυσκολίες επιτείνονται από τον πόλεμο, ο οποίος επιβάλλει εξαιρετικά αυξημένες απαιτήσεις στην κυβέρνηση και το κοινοβούλιο της Ουκρανίας, την ώρα που καλούνται να ψηφίσουν και να εφαρμόσουν τη νομοθεσία που απαιτείται για την ένταξη στην ΕΕ.
Η Κομισιόν αποφεύγει προσεκτικά να δεσμευτεί για συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Ουκρανίας.
Ανάλογα επιφυλακτική στάση τηρεί και απέναντι σε άλλες χώρες που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας, όπως η Αλβανία και η Μολδαβία.
Εξαίρεση αποτελεί το Μαυροβούνιο, για το οποίο ο Ιούνιος του 2027 προσδιορίζεται ως πιθανός στόχος για την υπογραφή της συνθήκης προσχώρησης.
Ο οδικός χάρτης της Ουκρανίας χαρακτηρίζεται ως «δυναμικό έγγραφο», το οποίο μπορεί να επικαιροποιείται ανάλογα με την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων.
Με αυτόν τον τρόπο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις σε περισσότερους τομείς πολιτικής νωρίτερα από το προβλεπόμενο, εφόσον οι μεταρρυθμίσεις προχωρήσουν ταχύτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις.
Η σκιά του πολέμου στην ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας
Η αβεβαιότητα αντανακλά και την ευρύτερη πρόκληση που συνεπάγεται η ένταξη μιας χώρας που εξακολουθεί να διεξάγει πόλεμο.
Οι κανόνες της ΕΕ δεν απαγορεύουν ρητά την ένταξη μιας χώρας που βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. Ωστόσο, η προσχώρηση της Ουκρανίας θα δημιουργούσε σύνθετα ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την εδαφική κυριαρχία και τις υποχρεώσεις που θα αναλάμβαναν τα υπόλοιπα κράτη-μέλη απέναντι σ’ έναν εταίρο, βάσει των διατάξεων της Ένωσης περί αμοιβαίας συνδρομής.
Ακόμη και η επίτευξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας δεν θα επέλυε αυτομάτως αυτά τα ζητήματα, ούτε θα καταργούσε την ανάγκη ολοκλήρωσης των μεταρρυθμίσεων από την Ουκρανία.
Επιπλέον, ακόμη κι αν το Κίεβο ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις σε επιμέρους τομείς πολιτικής, θα εξακολουθούν να απαιτούνται πρόσθετα βήματα πριν από την πλήρη ένταξη. Σ’ αυτά περιλαμβάνεται η σύναψη συνθήκης προσχώρησης, η οποία πρέπει να εγκριθεί και να επικυρωθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει επίσης να ξεκινήσουν έως το τέλος του 2026 οι διαπραγματεύσεις για δύο ακόμη ομάδες κεφαλαίων, στις οποίες η διαδικασία έχει μέχρι σήμερα καθυστερήσει.
Πρόκειται για την τέταρτη ομάδα, η οποία αφορά την πράσινη ατζέντα και τη βιώσιμη συνδεσιμότητα, και την πέμπτη ομάδα, που καλύπτει τους πόρους, τη γεωργία και τη συνοχή.
Το έγγραφο αναφέρει ότι η Κομισιόν θεωρεί πως η Ουκρανία έχει εκπληρώσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις και καλεί τη Διακυβερνητική Διάσκεψη Προσχώρησης να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να ανοίξουν οι δύο εναπομείνασες ομάδες κεφαλαίων πριν από το τέλος του έτους.
Το άνοιγμά τους θα επέτρεπε στην Ουκρανία να προχωρήσει στις διαπραγματεύσεις για τους υπόλοιπους τομείς πολιτικής.
Ωστόσο, ο ρυθμός της μετέπειτα προόδου θα εξακολουθήσει να εξαρτάται από την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και τις σχετικές αποφάσεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
