Στο επίκεντρο μιας συντονισμένης επιχείρησης παραπληροφόρησης βρέθηκαν οι πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία, με ένα συγκαλυμμένο ρωσικό δίκτυο να επιχειρεί να αξιοποιήσει την κοινωνική αναταραχή για να ενισχύσει την αντιπαράθεση γύρω από το μεταναστευτικό και να παρουσιάσει την κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν ως αδύναμη και ανίκανη να διατηρήσει τον έλεγχο.
Σύμφωνα με εσωτερική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία είδε το Reuters, η ρωσική επιχείρηση χρησιμοποίησε ψεύτικα δημοσιογραφικά βίντεο και παραποιημένο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιχειρώντας να επηρεάσει την κοινή γνώμη στη Γαλλία, σε μια περίοδο έντονων διαδηλώσεων και επεισοδίων.
Η έκθεση κατονομάζει το δίκτυο «Operation Overload», το οποίο φέρεται να διακινούσε βίντεο που μιμούνταν τη μορφή και την αισθητική δυτικών ειδησεογραφικών οργανισμών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το περιεχόμενο περιλάμβανε ψευδείς ισχυρισμούς ότι μετανάστες είχαν βιάσει διαδηλωτές ή ότι επίκεινταν τρομοκρατικές επιθέσεις.
Στόχος, σύμφωνα με τους Ευρωπαίους ειδικούς στην παραπληροφόρηση, ήταν να ενισχυθεί ο φόβος, να τροφοδοτηθεί η κοινωνική πόλωση και να καλλιεργηθεί η εικόνα μιας χώρας που βρίσκεται εκτός ελέγχου.
Η «Operation Overload» και η ρωσική στρατηγική
Η δραστηριότητα του συγκεκριμένου δικτύου δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Όπως αναφέρεται στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση, η επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη από τον Σεπτέμβριο του 2023 και έχει στοχοποιήσει δημόσια πρόσωπα, θεσμούς και μέσα ενημέρωσης στη Δύση.
Κεντρικός σκοπός της είναι να πλήξει την αξιοπιστία τους, να υπονομεύσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία και να προωθήσει αφηγήματα που εξυπηρετούν τα ρωσικά συμφέροντα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσπάθεια να παρουσιαστούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως περισσότερο προσηλωμένες στη χρηματοδότηση και υποστήριξη της Ουκρανίας παρά στην αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων των κοινωνιών τους.
Το Ινστιτούτο Στρατηγικού Διαλόγου (ISD), βρετανικό think tank που έχει εξετάσει τη δράση του δικτύου, έχει περιγράψει την επιχείρηση ως μια επίμονη και μεγάλης κλίμακας εκστρατεία ρωσικής πληροφόρησης. Μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποιεί περιλαμβάνονται η δημιουργία ψεύτικων ειδησεογραφικών βίντεο, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την κλωνοποίηση φωνών ειδικών, η κατασκευή πρωτοσέλιδων εφημερίδων και η παραποίηση φωτογραφιών.
Η ευρωπαϊκή έκθεση διευκρινίζει, πάντως, ότι δεν υπάρχουν στοιχεία πως η Ρωσία ή άλλοι εξωτερικοί παράγοντες προκάλεσαν ή κλιμάκωσαν τις διαδηλώσεις στη Γαλλία. Πρόκειται, όπως επισημαίνεται, για ευκαιριακή εκμετάλλευση μιας ήδη υπάρχουσας κοινωνικής αναταραχής.
Εκατομμύρια προβολές από λογαριασμούς MAGA και Ισραήλ
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία ξεχωριστής έκθεσης του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών, η οποία καταγράφει τη δραστηριότητα λογαριασμών που συνδέονται με το κίνημα MAGA στις ΗΠΑ, αλλά και με Ισραηλινούς αξιωματούχους και influencers.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις στο X από φιλορωσικούς κύκλους σχετικά με τις ταραχές συγκέντρωσαν 2,8 εκατομμύρια προβολές το διάστημα 16-18 Οκτωβρίου.
Ωστόσο, πολύ μεγαλύτερη απήχηση είχαν οι αναρτήσεις άλλων δικτύων. Οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις λογαριασμών που συνδέονται με το MAGA ξεπέρασαν τις 49 εκατομμύρια προβολές, ενώ αντίστοιχες αναρτήσεις ισραηλινών αξιωματούχων, κυβερνητικών λογαριασμών, μέσων ενημέρωσης και influencers συγκέντρωσαν περισσότερες από 35 εκατομμύρια προβολές.
Η γαλλική αξιολόγηση διαπιστώνει ότι οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί προωθούσαν εχθρικά αφηγήματα, συνδέοντας τα επεισόδια με τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό και τη μετανάστευση.
Ο πόλεμος των αφηγημάτων στην Ευρώπη
Η Elina Treyger, ανώτερη πολιτική επιστήμονας στο αμερικανικό ερευνητικό ινστιτούτο RAND Corporation, περιέγραψε το φαινόμενο ως έναν διαρκή «ανταγωνισμό αφηγημάτων», ο οποίος μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες.
Όπως σημείωσε, τέτοιες εκστρατείες τροφοδοτούν την αντίδραση κατά της μετανάστευσης και ενισχύουν τις πολιτικές τάσεις που οδηγούν τους ψηφοφόρους προς τα άκρα.
Από την πλευρά του, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε δηλώσει στις 21 Οκτωβρίου ότι δεν υπήρχε ορατή ξένη παρέμβαση πίσω από τις διαδηλώσεις, αλλά υπήρχε «ξένη χειραγώγηση της πληροφορίας».
Η Μόσχα έχει απορρίψει επανειλημμένα τις κατηγορίες περί οργανωμένης παραπληροφόρησης στη Γαλλία. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα είχε χαρακτηρίσει τον Αύγουστο τις σχετικές καταγγελίες αβάσιμες.
Το Reuters επισημαίνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς των δύο εκθέσεων. Ωστόσο, τα ευρήματα αναδεικνύουν τη διάσταση του πληροφοριακού πολέμου στην Ευρώπη, με τις κοινωνικές κρίσεις, το μεταναστευτικό και την πολιτική πόλωση να αποτελούν πεδία αξιοποίησης από διαφορετικά εξωτερικά δίκτυα επιρροής.
