Σε διεθνή κινητοποίηση για την εξασφάλιση 500 εκατ. ευρώ, που απαιτούνται για την αποκατάσταση του προστατευτικού θόλου του Τσερνόμπιλ, βρίσκεται σε εξέλιξη η διεθνής κοινότητα, καθώς οι ζημιές που προκάλεσε ρωσικό drone τον Φεβρουάριο του 2025 εγείρουν ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της πυρηνικής εγκατάστασης. Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιείται σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, στο Παρίσι, υπό τη γαλλική προεδρία της G7, διάσκεψη δωρητών με στόχο τη συγκέντρωση πρόσθετων κεφαλαίων για τις εκτεταμένες επισκευές του περιβλήματος. Μέχρι στιγμής, οι χώρες της G7 έχουν δεσμευτεί να διαθέσουν 260 εκατ. ευρώ, ποσό που καλύπτει λίγο περισσότερο από το μισό του εκτιμώμενου κόστους.
Σαράντα χρόνια μετά την πυρηνική καταστροφή του 1986, το Τσερνόμπιλ επανέρχεται στο επίκεντρο των διεθνών ανησυχιών, αυτή τη φορά εξαιτίας των προβλημάτων που έχουν προκύψει στο νέο ασφαλές περίβλημα (New Safe Confinement – NSC). Η κατασκευή, η οποία έχει σχεδιαστεί για να αποτρέπει τη διασπορά ραδιενεργών υλικών από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα στο περιβάλλον, έχει υποστεί ζημιές που απειλούν τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά της, καθιστώντας επιτακτική την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης.
Από το πλήγμα του drone στον κίνδυνο για τη σαρκοφάγο
Στις 14 Φεβρουαρίου 2025, ρωσικό drone έπληξε τον προστατευτικό θόλο του Τσερνόμπιλ, προκαλώντας πυρκαγιά στο ανώτερο τμήμα της κατασκευής. Πρόκειται για μια γιγαντιαία μεταλλική αψίδα ύψους 109 μέτρων, η οποία κατασκευάστηκε από το 2008 και μετακινήθηκε πάνω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα το 2016, καλύπτοντας την παλαιότερη σοβιετική σαρκοφάγο. Το ρήγμα που προκλήθηκε από την επίθεση σφραγίστηκε τον Οκτώβριο του 2025, οκτώ μήνες μετά το περιστατικό. Ωστόσο, η αποκατάσταση του συγκεκριμένου σημείου δεν ήταν αρκετή για να επαναφέρει τον θόλο στην προβλεπόμενη κατάσταση λειτουργίας.
Σύμφωνα με τη γαλλική Αρχή Πυρηνικής Ασφάλειας και Ακτινοπροστασίας (ASNR), το πλήγμα προκάλεσε ζημιές στον χώρο στάθμευσης της γερανογέφυρας της αψίδας. Παράλληλα, αποστολές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) διαπίστωσαν ότι τα συστήματα θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού παραμένουν εκτός λειτουργίας, παρότι ο εξοπλισμός τους εξακολουθεί να είναι λειτουργικός. Ο λόγος είναι ότι οι ζημιές στις δομές δεν επιτρέπουν την αποκατάσταση της απαιτούμενης διαφοράς πίεσης. Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της υγρασίας, η οποία αυξάνει τον κίνδυνο διάβρωσης της κατασκευής. Όπως εξηγεί η Odile Renaud-Basso, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), η οποία έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση του έργου, «το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα είναι η υγρασία, η οποία επιφέρει κίνδυνο διάβρωσης». Η ίδια επισκέφθηκε τον ουκρανικό σταθμό τον περασμένο Απρίλιο, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 ετών από την πυρηνική καταστροφή. Σύμφωνα με την EBRD, εάν δεν προχωρήσουν οι απαραίτητες παρεμβάσεις, απειλείται έως το 2030 η συνολική ακεραιότητα της σαρκοφάγου.
Ο λογαριασμός των επισκευών και το χρηματοδοτικό κενό
Η αποκατάσταση του θόλου αποτελεί πλέον ένα σύνθετο τεχνικό και χρηματοδοτικό εγχείρημα. Η κατασκευή έχει βάρος 36.000 τόνων, περίπου τριπλάσιο από εκείνο του Πύργου του Άιφελ, ενώ είχε σχεδιαστεί ώστε να παρέχει προστασία για έναν αιώνα. Το προηγμένο σύστημα διπλού περιβλήματος περιλαμβάνει εξειδικευμένο εξοπλισμό για τη διαχείριση των σχάσιμων υλικών και την υποστήριξη της μακροχρόνιας αποσυναρμολόγησης του κατεστραμμένου αντιδραστήρα. Την προκαταρκτική εκτίμηση των εργασιών εκπόνησαν οι γαλλικές κατασκευαστικές εταιρείες Vinci Construction Grands Projets και Bouygues Travaux Publics, οι οποίες είχαν αναλάβει και την κατασκευή της αψίδας. Για τη συγκεκριμένη μελέτη η Γαλλία συνεισέφερε χρηματοδότηση ύψους 10 εκατ. ευρώ. Το αποτέλεσμα της εκτίμησης αποτυπώνει το μέγεθος της πρόκλησης: οι επισκευές υπολογίζεται ότι θα κοστίσουν 500 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος του αρχικού κόστους κατασκευής του περιβλήματος, το οποίο ανήλθε σε 1,6 δισ. ευρώ.
Στο μεταξύ, η πανδημία του Covid και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχουν ήδη προκαλέσει καθυστερήσεις σε ένα ακόμη κρίσιμο σκέλος του έργου: την αποσυναρμολόγηση των ασταθών τμημάτων της παλαιάς σοβιετικής σαρκοφάγου, η οποία κατασκευάστηκε εσπευσμένα μετά το ατύχημα του 1986 και βρίσκεται κάτω από το νέο περίβλημα. Η ολοκλήρωση των επισκευών έως το 2030 αποτελεί τον στόχο που θέτει η EBRD. Για να καταστεί, ωστόσο, εφικτό το χρονοδιάγραμμα, θα πρέπει πρώτα να εξασφαλιστεί το σύνολο της χρηματοδότησης, ώστε να μπορέσουν να ξεκινήσουν οι εργασίες μεγάλης κλίμακας.
Οι δεσμεύσεις της G7 – Το βλέμμα στους νέους δωρητές
Στη διάσκεψη του Παρισιού, την οποία διοργανώνουν από κοινού η G7, η EBRD και η Ουκρανία, η προσπάθεια επικεντρώνεται στην προσέλκυση πρόσθετων συνεισφορών από χώρες και διεθνείς εταίρους.
Όπως είχε ανακοινώσει ο Eμμανουέλ Μακρόν στη σύνοδο κορυφής της G7 στο Εβιάν τον περασμένο Ιούνιο, η Γαλλία εργαζόταν για την ολοκλήρωση των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων των χωρών της G7 και των εταίρων τους, με στόχο τη διασφάλιση της ασφάλειας των εγκαταστάσεων του Τσερνόμπιλ. Έκτοτε, οι χώρες της ομάδας έχουν αναλάβει δεσμεύσεις συνολικού ύψους 260 εκατ. ευρώ. Οι ΗΠΑ ήταν οι πρώτες που συνεισέφεραν, με 100 εκατ. δολάρια, όπως διευκρίνισε η Odile Renaud-Basso. Η Γαλλία αναμένεται να επιβεβαιώσει στο πλαίσιο της διάσκεψης νέα χρηματοδότηση 30 εκατ. ευρώ. Αντίθετα, η Ιταλία, η Ιαπωνία και ο Καναδάς δεν έχουν ακόμη ανταποκριθεί με αντίστοιχες δεσμεύσεις. Οι συνεισφορές έχουν τη μορφή δωρεών και, σε ορισμένες χώρες, προϋποθέτουν την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων δημοσιονομικών διαδικασιών.
Οι διοργανωτές δεν αναμένουν ότι η συνάντηση στο Παρίσι θα καλύψει το σύνολο των 500 εκατ. ευρώ. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν νέα κεφάλαια και να περιοριστεί το χρηματοδοτικό κενό, ώστε να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για την έναρξη των εργασιών. Πέρα από τις χώρες της G7, έχουν προσκληθεί και άλλοι δυνητικοί χρηματοδότες, μεταξύ των οποίων κράτη του Κόλπου και η Κίνα, η οποία είχε συμμετάσχει στη χρηματοδότηση της κατασκευής του νέου περιβλήματος. Αντίθετα, η Ρωσία, που είχε επίσης συνεισφέρει στο έργο πριν από την ολοκλήρωσή του το 2017, δεν έχει προσκληθεί στη φετινή διάσκεψη. Η προηγούμενη εμπειρία δείχνει, άλλωστε, ότι η συγκέντρωση των απαιτούμενων πόρων για το αρχικό έργο δεν ήταν απλή υπόθεση. Όπως υπενθυμίζει η πρόεδρος της EBRD, χρειάστηκαν επτά διεθνείς διασκέψεις για να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση των 1,6 δισ. ευρώ που απαιτήθηκαν για την κατασκευή του θόλου. Πίσω από τη νέα χρηματοδοτική κινητοποίηση βρίσκεται μια ευρύτερη ανησυχία για την πυρηνική ασφάλεια στην Ευρώπη. Η πιθανότητα διαρροής ραδιενεργών σωματιδίων δεν περιορίζεται γεωγραφικά στα σύνορα της Ουκρανίας, γεγονός που καθιστά την αποκατάσταση του περιβλήματος υπόθεση διεθνούς ενδιαφέροντος.
«Πρόκειται για ένα θέμα παγκόσμιας πυρηνικής ασφάλειας. Όταν απελευθερώνονται ραδιενεργά σωματίδια, δεν επηρεάζουν μόνο την Ουκρανία», τονίζει η Odile Renaud-Basso, περιγράφοντας τη διάσταση του προβλήματος.
