Έναν χρόνο μετά την έναρξή του, το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο (Pact for the Mediterranean) αποφέρει απτά οφέλη και δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες σε όλες τις ακτές της κοινής μας θάλασσας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης παρουσίασαν σε εκπροσώπους των κρατών-μελών της ΕΕ και των χωρών-εταίρων της Νότιας Μεσογείου το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης που αποτυπώνει την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην υλοποίηση των αρχικών δράσεων του Συμφώνου, ενώ παράλληλα περιλαμβάνει εννέα νέες σημαντικές πρωτοβουλίες.
Με τις προσθήκες αυτές, ο συνολικός αριθμός των πρωτοβουλιών του Συμφώνου ανέρχεται πλέον σε 30, προωθώντας την κοινή φιλοδοξία της ΕΕ και των εταίρων της για τη δημιουργία ενός συνδεδεμένου, ευημερούντος, ανθεκτικού και ασφαλούς Κοινού Μεσογειακού Χώρου.
Πρώτος πυλώνας: Οι άνθρωποι ως κινητήρια δύναμη αλλαγής, διασύνδεσης και καινοτομίας
Πρόοδος έχει σημειωθεί και στις οκτώ δράσεις του πρώτου πυλώνα, με σημαντικά βήματα προς την ίδρυση του Μεσογειακού Πανεπιστημίου, το οποίο θα ενισχύσει τη διακρατική εκπαίδευση και έρευνα μέσω της στενότερης συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και ακαδημαϊκών.
Παράλληλα, έχει προχωρήσει η δημιουργία κέντρων καινοτομίας και έρευνας, με στόχο την ενίσχυση της επιστημονικής συνεργασίας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας σε ολόκληρη την περιοχή.
Άλλες πρωτοβουλίες βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη, όπως το MED Skills Tracker, με στόχο να βοηθήσουν τους νέους να αναπτύξουν δεξιότητες και να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευκαιρίες απασχόλησης.
Οι προσπάθειες αυτές προετοιμάζουν το έδαφος για τη νέα Μεσογειακή Πρωτοβουλία για τις Δεξιότητες και την Απασχόληση των Νέων, την οποία ανακοίνωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατά τη φετινή ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης.
Το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης εισάγει δύο νέες δράσεις.
Η πρώτη αφορά την ίδρυση Μεσογειακού Κέντρου Επιστημονικής Διπλωματίας, το οποίο θα λειτουργεί ως περιφερειακός κόμβος συντονισμού, ανάπτυξης ικανοτήτων και ανταλλαγής γνώσεων.
Η δεύτερη αφορά πρωτοβουλία ευαισθητοποίησης σχετικά με τα οφέλη του αθλητισμού για τη σωματική και ψυχική υγεία σε ολόκληρη την περιοχή.
Δεύτερος πυλώνας: Ισχυρότερες, πιο βιώσιμες και ολοκληρωμένες οικονομίες
Πρόοδος έχει καταγραφεί σε τέσσερις δράσεις του δεύτερου πυλώνα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η έναρξη της Διαμεσογειακής Πρωτοβουλίας Συνεργασίας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τις Καθαρές Τεχνολογίες (T-MED), στις 9 Ιουνίου.
Η επενδυτική πλατφόρμα T-MED έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία, με στόχο τη δημιουργία ενός χαρτοφυλακίου έργων στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των ενεργειακών δικτύων και των καθαρών τεχνολογιών.
Η πλατφόρμα συνδυάζει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και εργαλεία επιμερισμού κινδύνου, προκειμένου να προσελκύσει επενδύσεις και βιομηχανικές συνεργασίες.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναμένεται να κινητοποιηθούν επενδύσεις ύψους 25 δισ. ευρώ.
Σε τροχιά υλοποίησης βρίσκεται επίσης η πρωτοβουλία StartUp4Med, που αποσκοπεί στην προώθηση της συμπεριληπτικής ανάπτυξης και στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας.
Αντίστοιχα, η Πρωτοβουλία για την Ενίσχυση της Γυναικείας Απασχόλησης (Surging Women’s Employment Initiative – SWEI), που εγκαινιάστηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 σε συνεργασία με τον οργανισμό UN Women, έχει στόχο τη δημιουργία 500.000 θέσεων εργασίας για γυναίκες σε κλάδους με υψηλές προοπτικές ανάπτυξης.
Ήδη, περίπου 900 επιχειρήσεις από την περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής (MENA), καθώς και από τις χώρες του Κόλπου, έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν τις Αρχές Ενδυνάμωσης των Γυναικών, στις οποίες στηρίζεται το πρόγραμμα.
Το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης προσθέτει έξι νέες πρωτοβουλίες στον δεύτερο πυλώνα.
Σε αυτές περιλαμβάνονται μέτρα για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση των εμπορικών και επενδυτικών σχέσεων, καθώς και για την προώθηση βιώσιμων μεταφορών, με στόχο τη βελτίωση της διασυνδεσιμότητας στην περιοχή.
Παράλληλα, προβλέπονται αρκετές δράσεις για το κλίμα, που αποσκοπούν στην καθαρή ενεργειακή μετάβαση, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
Στο Σχέδιο περιλαμβάνεται επίσης η πρωτοβουλία «Blue Mediterranean Mission», η οποία στοχεύει στην ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στις προκλήσεις που σχετίζονται με τους υδάτινους πόρους.
Τρίτος πυλώνας: Ασφάλεια, ετοιμότητα και διαχείριση της μετανάστευσης
Σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί και στις εννέα δράσεις του τρίτου πυλώνα. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο Ευρωπαϊκός Κόμβος Πυρόσβεσης (European Firefighting Hub), κέντρο με έδρα την Κύπρο που επεκτείνει για πρώτη φορά στις χώρες της Νότιας Μεσογείου τη στήριξη για την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση καταστροφών.
Έξι αεροσκάφη τοποθετήθηκαν εκ των προτέρων στην αεροπορική βάση της Πάφου, προκειμένου να ενισχυθεί η επιχειρησιακή ετοιμότητα κατά την αντιπυρική περίοδο του 2026.
Παράλληλα, οι χώρες-εταίροι συμμετείχαν σε περιφερειακό εργαστήριο για τις δασικές πυρκαγιές τον Μάιο του 2026, όπου προσδιορίστηκαν κοινές προτεραιότητες και ανάγκες.
Η δράση MED-OP, η οποία θα υποστηρίξει τις επιχειρησιακές προσπάθειες για την καταπολέμηση του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος, σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, πρόκειται να εγκαινιαστεί στις 11 Νοεμβρίου.
Η έναρξή της θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του πρώτου περιφερειακού διαλόγου για την εσωτερική ασφάλεια μεταξύ της ΕΕ και των χωρών-εταίρων.
Την ίδια μέρα θα εγκαινιαστεί και η δράση «Secure Borders» (Ασφαλή Σύνορα), η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση των επιχειρησιακών και θεσμικών δυνατοτήτων διαχείρισης των συνόρων, καθώς και της διακυβέρνησης στον τομέα της ασφάλειας.
Το πρώτο Φόρουμ Ειρήνης και Ασφάλειας ΕΕ-Μεσογείου θα πραγματοποιηθεί στις 18 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες.
Στόχος του είναι να προσφέρει ένα άτυπο πλαίσιο για την ενίσχυση της κοινής αντίληψης των εξελίξεων στην περιοχή, την ανταλλαγή απόψεων και τον συντονισμό προσεγγίσεων σε ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.
Το Σχέδιο Δράσης παρουσιάζει επίσης αποτελέσματα όσον αφορά την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης και την καταπολέμηση της διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων.
Στο πλαίσιο των Συμπράξεων Ταλέντων (Talent Partnerships), υλοποιήθηκαν δράσεις στην Αίγυπτο, το Μαρόκο και την Τυνησία, με στόχο την καλύτερη αντιστοίχιση των νόμιμων διαύλων εργασιακής μετανάστευσης με τις ανάγκες των αγορών εργασίας και των εργοδοτών. Οι δράσεις αυτές επικεντρώνονται σε τομείς όπως οι μεταφορές, ο τουρισμός, η φιλοξενία και οι κατασκευές.
Το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης εισάγει μία επιπλέον πρωτοβουλία, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των ευάλωτων μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων στη Νότια Μεσόγειο.
Η νέα δράση θα ακολουθεί μια περιφερειακή προσέγγιση που θα καλύπτει το σύνολο των μεταναστευτικών διαδρομών.
Τα επόμενα βήματα
Σε ένα ολοένα πιο ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει προσηλωμένη στην ενίσχυση των συνεργασιών σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Το Σχέδιο Δράσης αποτελεί ένα ευέλικτο και δυναμικό πλαίσιο, το οποίο θα επικαιροποιείται και θα προσαρμόζεται τακτικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η διαδικασία θα βασίζεται σε συνεχείς διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς και τις χώρες-εταίρους, ώστε να διασφαλίζονται η συνάφεια και η αποτελεσματικότητά του.
Η επόμενη επικαιροποίηση του Σχεδίου Δράσης αναμένεται την άνοιξη του 2027.
Παράλληλα, τέθηκε σε λειτουργία μια διαδραστική διαδικτυακή πλατφόρμα, η οποία επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους να εντοπίζουν συγκεκριμένα έργα και πρωτοβουλίες, να τα εξερευνούν ανά χώρα και τομέα και να παρακολουθούν την πρόοδο υλοποίησής τους.
Στόχος είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και της συμμετοχής, αλλά και η ανάδειξη του απτού αντίκτυπου του Συμφώνου σε ολόκληρη την περιοχή.
Το ιστορικό του Συμφώνου για τη Μεσόγειο
Το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο εγκρίθηκε από το Σώμα των Επιτρόπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Οκτώβριο του 2025, πριν από την επίσημη έναρξή του από την ΕΕ και τους εταίρους της Νότιας Μεσογείου στις 28 Νοεμβρίου 2025.
Βασίζεται στις αρχές της από κοινού διαμόρφωσης, της κοινής ιδιοκτησίας και της συλλογικής ευθύνης.
Αποτελεί προϊόν μιας πρωτοφανούς και συμπεριληπτικής διαδικασίας διαβούλευσης, η οποία είχε ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι πρωτοβουλίες ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και προσδοκίες των πολιτών και στις δύο πλευρές της Μεσογείου.
Το Σύμφωνο συνιστά κοινή προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών-μελών της και των χωρών-εταίρων της Νότιας Μεσογείου για συνεργασία σε κοινές προτεραιότητες.
Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία ενός Κοινού Μεσογειακού Χώρου που θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη διασυνδεσιμότητα, οικονομική ολοκλήρωση, ευημερία, ανθεκτικότητα και ασφάλεια.
Οι πρωτοβουλίες που προτάθηκαν στο πλαίσιο του Συμφώνου έτυχαν θετικής υποδοχής από τα κράτη-μέλη κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στις 20 Νοεμβρίου 2025, καθώς και κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 18 Δεκεμβρίου 2025.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν την ταχεία και αποτελεσματική εφαρμογή τους, με γνώμονα τις αρχές της από κοινού διαμόρφωσης, της κοινής ιδιοκτησίας, του αμοιβαίου συμφέροντος και της συλλογικής ευθύνης.
