Στην Ιταλία, η εξάπλωση του βακτηρίου Xylella fastidiosa που προσβάλλει τις ελιές έχει αλλάξει το τοπίο και την οικονομία της Απουλίας, στο νότο της χώρας. Στο Σαλέντο, εκατομμύρια ελαιόδεντρα έχουν προσβληθεί, η παραγωγή ελαιολάδου στην επαρχία του Λέτσε έχει υποχωρήσει κατά περίπου 94% μέσα σε μία δεκαετία και οι απώλειες για τους παραγωγούς είναι μεγάλες.
Τι είναι το βακτήριο Xylella και γιατί είναι δύσκολη η αντιμετώπιση
Το βακτήριο Xylella εγκαθίσταται στα αγγεία του ξύλου, από όπου μεταφέρεται το νερό στο φυτό. Η παρεμπόδιση της ροής του νερού προκαλεί συμπτώματα που θυμίζουν έντονη ξηρασία: αρχικά ξεραίνονται οι άκρες των φύλλων και κλαδιά, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να νεκρωθεί ολόκληρο το δέντρο.
Η μετάδοση γίνεται κυρίως από έντομα που τρέφονται από τα αγγεία των φυτών, αλλά και από τη διακίνηση μολυσμένου φυτικού υλικού. Ένα φυτό μπορεί να φέρει το βακτήριο χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα. Γι’ αυτό, η ξήρανση μιας ελιάς δεν αρκεί για διάγνωση· απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος.
Η καταστροφή στην Απουλία
Η πρώτη επιβεβαίωση της Xylella fastidiosa στην Απουλία έγινε το 2013. Έκτοτε το βακτήριο εξαπλώθηκε σε μεγάλες εκτάσεις, προκαλώντας ξήρανση και νέκρωση δέντρων. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περισσότερα από 6,5 εκατομμύρια ελαιόδεντρα είχαν προσβληθεί στο Σαλέντο έως το 2023. Ο αριθμός αφορά τα προσβεβλημένα δέντρα, όχι μόνο αυτά που α έχουν νεκρωθεί. Ανάμεσά τους βρίσκονται και υπεραιωνόβιες ελιές, μέρος της ιστορίας και της παραγωγικής ταυτότητας της περιοχής.
Οι συνέπειες είναι εμφανείς στην επαρχία του Λέτσε, μία από τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο. Την περίοδο 2015/2016 παρήγαγε 38.693 τόνους ελαιολάδου. Δέκα χρόνια αργότερα, την περίοδο 2025/2026, η παραγωγή είχε περιοριστεί στους 2.182 τόνους, σύμφωνα με στοιχεία έρευνας που παρουσιάστηκε στην έκθεση EnoliExpo τον Μάρτιο του 2026. Παράλληλα, τα ελαιοτριβεία μειώθηκαν από 247 σε 111.
Η εικόνα, πάντως, δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την Απουλία. Η περιφέρεια παραμένει σημαντικό κέντρο ελαιοπαραγωγής, αν και η παραγωγή της την περίοδο 2024/2025 υποχώρησε περίπου στους 112.000 τόνους, έναντι μέσου όρου 149.000 τόνων την τετραετία 2020–2023
Δεν υπάρχει εγκεκριμένη θεραπεία που να εξαλείφει αξιόπιστα το βακτήριο από ένα ήδη μολυσμένο δέντρο. Οι αρχές βασίζονται στην έγκαιρη ανίχνευση, στον έλεγχο των εντόμων και της διακίνησης φυτών, καθώς και στην εκρίζωση δέντρων όπου εντοπίζονται νέες, περιορισμένες εστίες. Στην Απουλία έχουν γίνει αναφυτεύσεις με ποικιλίες όπως η Leccino και η FS17, οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ανεκτικότητα, χωρίς να έχουν απόλυτη ανοσία.
Η οικονομική ζημιά δεν περιορίζεται στη μικρότερη παραγωγή. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Μπάρι, που δημοσιεύτηκε το 2025, υπολόγισε ότι η προσβολή συνδέεται με μείωση του μικτού λειτουργικού αποτελέσματος των ελαιοκομικών εκμεταλλεύσεων κατά περίπου 837 ευρώ ανά εκτάριο. Για τις εκτάσεις που εξέτασε, η εκτιμώμενη απώλεια ανήλθε σε περίπου 132 εκατ. ευρώ. Το ποσό αποτυπώνει την επίδραση στην οικονομική απόδοση των συγκεκριμένων εκμεταλλεύσεων και δεν αποτελεί συνολική αποτίμηση της ζημιάς από την ασθένεια.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Το βακτήριο δεν έχει εντοπιστεί στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις επίσημες φυτοϋγειονομικές επισκοπήσεις. Ωστόσο, στις αρχές Νοεμβρίου 2026 το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ζήτησε αυξημένη επαγρύπνηση και ενίσχυση των ελέγχων, μετά τον εντοπισμό νέας εστίας σε αμπελώνα του Λουξεμβούργου. Παράλληλα, τον Οκτώβριο επιβεβαιώθηκαν 11 προσβεβλημένα ελαιόδεντρα στην Καλαβρία και προβλέφθηκε η εκρίζωσή τους στην οριοθετημένη περιοχή.
Έντομα που μπορούν να μεταδώσουν το βακτήριο υπάρχουν και στην Ελλάδα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι μολυσμένα. Η πρόληψη επικεντρώνεται στον έλεγχο της διακίνησης φυτών και πολλαπλασιαστικού υλικού και στην έγκαιρη διερεύνηση ύποπτων ευρημάτων. Η εμπειρία της Ιταλίας δείχνει πόσο δύσκολη γίνεται η ανάσχεση όταν η ασθένεια εγκατασταθεί σε μεγάλες εκτάσεις.
