Η στεγαστική κρίση μετατρέπεται σε κεντρικό διακύβευμα των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου στην Ισπανία. Η γενική απεργία της Τετάρτης ανέδειξε την κοινωνική δυσαρέσκεια, ενώ ο Πέδρο Σάντσεθ αντιμετωπίζει την πίεση της αντιπολίτευσης και τις προτάσεις του Λαϊκού Κόμματος.
Χιλιάδες εργαζόμενοι στην Ισπανία συμμετείχαν στη γενική απεργία, παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, πραγματοποιώντας απεργιακές περιφρουρήσεις και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας με βασικό αίτημα την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, σύμφωνα με το Reuters. Η κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε λιγότερο από τρεις εβδομάδες πριν από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου, μεταφέροντας την κοινωνική δυσαρέσκεια στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Πρόκειται για την πρώτη γενική απεργία από το 2012, όταν οι εργαζόμενοι είχαν κατέβει στους δρόμους κατά των μέτρων λιτότητας που εφαρμόζονταν στη διάρκεια της κρίσης χρέους της Ευρωζώνης. Τη νέα κινητοποίηση στηρίζουν τα δύο μεγαλύτερα συνδικάτα της χώρας, η UGT και η CCOO, καθώς και οργανώσεις ενοικιαστών που αντιδρούν στην άνοδο των μισθωμάτων και στις εξώσεις.
Η συμμετοχή παρουσίασε διαφοροποιήσεις ανά περιοχή, με ισχυρότερη παρουσία στις παράκτιες ζώνες, όπου η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη. Σύμφωνα με τα συνδικάτα, η συμμετοχή στις πρώτες ώρες της απεργίας έφθασε το 90% στα λιμάνια και στην αυτοκινητοβιομηχανία, ενώ καταγράφηκαν πλήρεις διακοπές λειτουργίας σε εργοστάσια της Volkswagen στη Ναβάρα και της SEAT στη Βαρκελώνη.
Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις στην Ισπανία ανέφεραν επίσης μείωση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας κατά 10%, υποστηρίζοντας ότι σημαντικό μέρος της πετροχημικής, μεταλλουργικής, μεταποιητικής και μεταφορικής δραστηριότητας είχε περιοριστεί ή ανασταλεί. Η εργοδοτική συνομοσπονδία CEOE, από την πλευρά της, υποστήριξε ότι η επίπτωση ήταν μικρότερη από εκείνη της γενικής απεργίας του 2012, όταν η πτώση της ενεργειακής ζήτησης είχε φθάσει το 14%.
Στη Μαδρίτη, καταστήματα μεγάλων αλυσίδων, όπως τα Primark, H&M και Pull & Bear, κατέβασαν ρολά υπό την παρουσία ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε στη Βαρκελώνη, όπου αρκετά εμπορικά καταστήματα παρέμειναν κλειστά υπό τον φόβο επεισοδίων.
Παράλληλα, καταγράφηκαν εντάσεις σε απεργιακές περιφρουρήσεις στη χονδρική αγορά Mercamadrid. Η CCOO κατήγγειλε χρήση σπρέι πιπεριού από την αστυνομία και σύλληψη διαδηλωτή, ενώ ανέφερε ότι 13 άτομα χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα. Τα συνδικάτα προανήγγειλαν προσφυγή στη Δικαιοσύνη, κάνοντας λόγο για δυσανάλογη αστυνομική αντίδραση και τραυματισμούς διαδηλωτών.
Ισπανία: Το στεγαστικό έλλειμμα και το κόστος ενοικίασης πιέζουν νοικοκυριά και οικονομία
Πίσω από τις κινητοποιήσεις βρίσκεται μια στεγαστική ανισορροπία με σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ισπανικής κεντρικής τράπεζας, η χώρα αντιμετωπίζει έλλειμμα περίπου 750.000 κατοικιών, το οποίο αναμένεται να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο έως το 2028, εφόσον δεν ενισχυθεί ουσιαστικά η προσφορά ακινήτων.
Η δυσκολία πρόσβασης στην ιδιοκατοίκηση έχει στρέψει ολοένα περισσότερα νοικοκυριά στην αγορά ενοικίασης, εντείνοντας τις πιέσεις στα μισθώματα. Η μέση τιμή ενοικίασης διαμορφώνεται στα 1.176 ευρώ τον μήνα, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 98,7% του μέσου μηνιαίου μισθού ενός νέου ανθρώπου στην Ισπανία, σύμφωνα με το Ισπανικό Συμβούλιο Νεολαίας.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει το χάσμα ανάμεσα στα εισοδήματα και το κόστος στέγασης, περιορίζοντας την οικονομική αυτονομία των νεότερων ηλικιών και δυσχεραίνοντας τη δημιουργία νέων νοικοκυριών.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 36χρονου Χεσούς Γκονθάλεθ, εργαζομένου σε τμήμα πληροφορικής νοσοκομείου στη Μαδρίτη, ο οποίος συμμετείχε στην απεργία. Όπως δήλωσε στο Reuters, παρά την ηλικία του εξακολουθεί να μην μπορεί να εξασφαλίσει ανεξάρτητη κατοικία, καθώς οι αυξήσεις τόσο στα ενοίκια όσο και στις τιμές αγοράς ακινήτων καθιστούν την προοπτική οικονομικά απρόσιτη.
Από την πλευρά της επιχειρηματικής κοινότητας, η αντιπρόεδρος της CEOE, Άνχελα δε Μιγκέλ, άσκησε κριτική στην απεργιακή κινητοποίηση, υποστηρίζοντας ότι πλήττει την επιχειρηματική δραστηριότητα χωρίς να δίνει λύση στο στεγαστικό πρόβλημα, υπογραμμίζοντας ότι οι ελλείψεις κατοικιών δυσκολεύουν και τις επιχειρήσεις να προσελκύσουν εργαζομένους.
Υποστήριξε ότι απαιτείται αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας και μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στην κατασκευή και την αγορά κατοικιών. Σύμφωνα με την ίδια, η φορολογία έχει συμβάλει στην αύξηση του τελικού κόστους αγοράς νέας κατοικίας κατά 40% μέσα στην τελευταία δεκαετία.
Διαδηλωτές συμμετέχουν σε πορεία ζητώντας από τις αρχές να αντιμετωπίσουν τα συνεχιζόμενα προβλήματα στέγασης, στη Μαδρίτη της Ισπανίας, στις 3 Οκτωβρίου 2026 ©ΑΠΕ
Οι ρίζες του προβλήματος της στεγαστικής κρίσης στην Ισπανία εντοπίζονται στην οικονομική κρίση του 2008, όταν η πρόσβαση των νοικοκυριών στον τραπεζικό δανεισμό περιορίστηκε δραστικά, την ώρα που μεγάλοι επενδυτές άρχισαν να αποκτούν ακίνητα σε χαμηλές τιμές.
«Τα χρήματα δεν εξαφανίστηκαν από την αγορά, απλώς κατέληξαν στα χέρια των επενδυτών», εξηγεί στο Politico ο Χαβιέρ Χιλ, ειδικός σε ζητήματα στέγασης του Ισπανικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας.
Όπως επισημαίνει, η ισπανική αγορά βρίσκεται πλέον σε έναν νέο κύκλο, στον οποίο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η κερδοσκοπική ζήτηση, η οποία δεν συνδέεται απαραίτητα με την ανάγκη ιδιοκατοίκησης.
Στο πρόβλημα προστίθενται η πληθυσμιακή αύξηση στα μεγάλα αστικά κέντρα, οι ελλείψεις κοινωνικής κατοικίας και η επέκταση της τουριστικής εκμετάλλευσης ακινήτων.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο, όταν η έξωση ηλικιωμένης γυναίκας από κατοικία της Μαδρίτης, όπου διέμενε από το 1956, προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Η στεγαστική κρίση στο επίκεντρο της εκλογικής μάχης στην Ισπανία
Για τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, η στεγαστική κρίση αποτελεί ταυτόχρονα σημαντική κοινωνική πρόκληση και κρίσιμο πολιτικό διακύβευμα. Η προκήρυξη των πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου ήρθε μετά τις εκτεταμένες διαδηλώσεις που προκάλεσε η έξωση της 87χρονης Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ από την κατοικία της στη Μαδρίτη και τον θάνατό της στη συνέχεια.
Η υπόθεση απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα, ενισχύοντας την πίεση προς την κυβέρνηση για αποτελεσματικότερη προστασία των ενοικιαστών. Παράλληλα, το Κοινοβούλιο απέρριψε κυβερνητικά νομοθετικά διατάγματα που αποσκοπούσαν στον περιορισμό των εξώσεων και των πιέσεων στην αγορά ενοικίασης, εξέλιξη που συνέβαλε στην απόφαση για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.
Ο Σάντσεθ, επικεφαλής του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE), επιδιώκει να αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια γύρω από το στεγαστικό ζήτημα, μεταφέροντας τη συζήτηση από τις υποθέσεις διαφθοράς που αφορούν πρόσωπα του στενού πολιτικού και οικογενειακού περιβάλλοντός του, αλλά και από τις αντιδράσεις για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα του προηγούμενου μήνα.
Το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία με τους 69 νεκρούς, ανέτρεψε τα εκλογικά σχέδια του Πέδρο Σάντσεθ και άλλαξε απότομα το πολιτικό περιβάλλον. Σύμφωνα με στελέχη των Σοσιαλιστών, η ομάδα του Σάντσεθ βρέθηκε σε κατάσταση αιφνιδιασμού.
Οι συνεργάτες του μελετούν τα δημοσκοπικά δεδομένα, αναζητώντας εάν υπάρχουν ακόμη ζητήματα που θα μπορούσαν να επαναφέρουν την πολιτική πρωτοβουλία στην πλευρά της κυβέρνησης. Κεντρικό πρόσωπο της κρίσης ήταν ο υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε, ο οποίος παραιτήθηκε. Είχε την πολιτική ευθύνη του σιδηροδρομικού συστήματος και αποτελεί έναν από τους στενότερους συμμάχους του Σάντσεθ.
Η εκλογική θέση του παραμένει υπό πίεση. Στις δημοσκοπήσεις των πρώτων ημερών του Νοεμβρίου, ο συντηρητικός σχηματισμός του Λαϊκού Κόμματος (PP) καταγράφει περίπου 31,3%, έναντι 26,5% του PSOE, ενώ το ακροδεξιό Vox κινείται κοντά στο 19,2%. Τα ποσοστά αυτά αποτελούν μέσο όρο δημοσκοπήσεων και όχι πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος.
Όταν ο Σάντσεθ προκήρυξε πρόωρες εκλογές στις αρχές Οκτωβρίου, ο αρχικός σχεδιασμός των Σοσιαλιστών ήταν να αξιοποιήσουν την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια για το κόστος στέγασης.Η ηγεσία του κόμματος εκτιμούσε ότι η στεγαστική κρίση θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης που θα ευνοούσε το κυβερνών κόμμα.
Η προεκλογική εκστρατεία είχε σχεδιαστεί ώστε να αναδεικνύει την υπεράσπιση των δημόσιων υπηρεσιών και τους κινδύνους που, σύμφωνα με τους Σοσιαλιστές, θα συνεπαγόταν μια δεξιά κυβέρνηση.
Στο εκλογικό πεδίο, ο Σάντσεθ διεκδικεί τρίτη θητεία, έχοντας ηγηθεί των Σοσιαλιστών από το 2017 και αναλάβει την πρωθυπουργία το 2018. Απέναντί του βρίσκεται ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, επικεφαλής του PP από τον Απρίλιο του 2022 και πρώην πρόεδρος της περιφερειακής κυβέρνησης της Γαλικίας.
Ο Φεϊχόο επιχειρεί να παρουσιάσει το κόμμα του ως εναλλακτική κυβερνητική πρόταση, ασκώντας κριτική τόσο στην οικονομική και κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης όσο και στις υποθέσεις διαφθοράς που την έχουν επιβαρύνει.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ © EPA/JAVIER LIZON
Η πιθανότητα συνεργασίας του Λαϊκού Κόμματος με το ακροδεξιό Vox στη Ισπανία
Η πιθανότητα συνεργασίας του PP με το Vox αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα της αναμέτρησης, εξηγούν αναλυτές στο Reuters. Ο επικεφαλής του τελευταίου, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έχει ενισχύσει τη θέση του κόμματος, το οποίο προβάλλει αυστηρότερους περιορισμούς στη μετανάστευση, μεγαλύτερη συγκέντρωση κρατικών αρμοδιοτήτων, χαμηλότερους φόρους και αναθεώρηση σειράς προοδευτικών κοινωνικών πολιτικών.
Στην άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος, η δημιουργία του συνασπισμού «Ευρύ Μέτωπο» (Frente Amplio) αποσκοπεί στη συνένωση δυνάμεων αριστερότερα του PSOE. Επικεφαλής του εκλογικού σχήματος είναι η πρώην δήμαρχος της Βαρκελώνης Άδα Κολάου, ενώ το Podemos, με υποψήφια την Ιρένε Μοντέρο, επέλεξε να κινηθεί χωριστά.
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση κοινοβουλευτικών συσχετισμών ενδέχεται να διαδραματίσουν και τα περιφερειακά κόμματα. Μεταξύ αυτών βρίσκονται τα EH Bildu και BNG, το καταλανικό ERC και το Junts, το οποίο έχει επανειλημμένα αντιταχθεί σε κυβερνητικές πρωτοβουλίες.
Την ίδια στιγμή, ο Φεϊχόο παρουσίασε το εκλογικό πρόγραμμα του PP, το οποίο περιλαμβάνει 249 προτάσεις και αποτυπώνει την πρόθεση του κόμματος να διαφοροποιήσει ουσιαστικά την οικονομική, κοινωνική και θεσμική κατεύθυνση της Ισπανίας έπειτα από οκτώ χρόνια σοσιαλιστικής διακυβέρνησης.
Το πρόγραμμα του Λαϊκού Κόμματος: 1 εκατ. κατοικίες και αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική
Κεντρική θέση στο πρόγραμμα καταλαμβάνει η μετανάστευση, σύμφωνα με το Politico. Το PP προτείνει αυστηρότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες και επιτάχυνση των απελάσεων αλλοδαπών που καταδικάζονται για σοβαρά ή επαναλαμβανόμενα αδικήματα.
Παράλληλα, τάσσεται κατά μελλοντικών μαζικών νομιμοποιήσεων μεταναστών, όπως εκείνη που προώθησε η κυβέρνηση Σάντσεθ για περίπου 500.000 ανθρώπους. Προτείνει επίσης τη σύνδεση της ανανέωσης προσωρινών αδειών παραμονής με συγκεκριμένες προϋποθέσεις κοινωνικής ένταξης, μεταξύ των οποίων η εκμάθηση της ισπανικής γλώσσας και η εξοικείωση με το Σύνταγμα και τις ευρωπαϊκές αξίες.
Στο ενεργειακό πεδίο, το πρόγραμμα προβλέπει την παράταση της λειτουργίας πέντε πυρηνικών σταθμών, χαλάρωση ορισμένων περιβαλλοντικών περιορισμών και κατάργηση του φόρου 7% στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το κόμμα υποστηρίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαθέσιμες τεχνολογίες, τις διεθνείς εξελίξεις και τις μεταβολές στη ζήτηση.
Στην εξωτερική πολιτική, ο Φεϊχόο προκρίνει μια πιο προβλέψιμη προσέγγιση, με ευθυγράμμιση προς την ευρύτερη ευρωπαϊκή συναίνεση και έμφαση στις σχέσεις με τη Λατινική Αμερική. Παράλληλα, επιδιώκει ισορροπημένες σχέσεις με τις ΗΠΑ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της κυβέρνησης Σάντσεθ με τον Ντόναλντ Τραμπ έχουν παρουσιάσει εντάσεις. Αντίστοιχα, προτείνει ισορροπία στις σχέσεις με το Μαρόκο και την Αλγερία, χωρίς να υιοθετεί ιδιαίτερα συγκρουσιακή στάση απέναντι στο Ραμπάτ.
Ωστόσο, το σημαντικότερο πεδίο διαφοροποίησης παραμένει η στεγαστική πολιτική. Το PP δεσμεύεται για την κατασκευή ενός εκατομμυρίου κατοικιών, μέσω νέου νόμου για τη γη και απλοποίησης των αδειοδοτικών διαδικασιών για οικοδομές και ανακαινίσεις.
O επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος στην Ισπανία, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό © EPA/POOL
Προτείνει ακόμη τη μείωση του ΦΠΑ από 10% σε 4% για την αγορά πρώτης κατοικίας από νέους κάτω των 40 ετών, καθώς και φορολογικά κίνητρα για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες που ανανεώνουν τις μισθώσεις.
Παράλληλα, σχεδιάζει την κατάργηση του ισχύοντος νόμου για την κατοικία, ο οποίος επιτρέπει στις περιφερειακές κυβερνήσεις να επιβάλλουν ανώτατα όρια ενοικίων σε περιοχές με ιδιαίτερα αυξημένη στεγαστική πίεση. Το PP υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί αυτοί αποθαρρύνουν τη διάθεση ακινήτων στην αγορά, περιορίζοντας την προσφορά και ενισχύοντας τελικά τις τιμές.
Στο ίδιο πλαίσιο, το κόμμα προαναγγέλλει δυνατότητα απομάκρυνσης καταληψιών από ακίνητα εντός 48 ωρών, καθιστώντας το ζήτημα των παράνομων καταλήψεων μέρος της προεκλογικής του ατζέντας.
Τέλος, το πρόγραμμα περιλαμβάνει παρεμβάσεις στη λειτουργία της Δικαιοσύνης και των δημόσιων θεσμών. Μεταξύ άλλων, προτείνει τα 12 δικαστικά μέλη του Γενικού Συμβουλίου της Δικαιοσύνης να εκλέγονται από τους ίδιους τους δικαστές και όχι μέσω των πολιτικών κομμάτων, αυστηρότερα κριτήρια για τον διορισμό μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και αλλαγές στη δημόσια ραδιοτηλεόραση RTVE.
Το PP δεσμεύεται επίσης να πραγματοποιήσει έλεγχο των δημόσιων οργανισμών μέσα στις πρώτες 100 ημέρες ενδεχόμενης διακυβέρνησής του στην Ισπανία.
Η επόμενη ημέρα και οι πολιτικές ισορροπίες
Η εκλογική αναμέτρηση της 29ης Νοεμβρίου δεν αφορά μόνο την εναλλαγή στην εξουσία, αλλά και τη διαφορετική προσέγγιση σε κρίσιμα ζητήματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Η στεγαστική κρίση, η μετανάστευση, η φορολογία, η ενεργειακή στρατηγική και η λειτουργία των θεσμών συνθέτουν ένα ευρύ πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ισπανία.
Για τον Σάντσεθ, το στοίχημα είναι να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια για το κόστος κατοικίας σε πολιτική στήριξη, διατηρώντας παράλληλα τη συνοχή των αριστερών δυνάμεων. Για τον Φεϊχόο, η πρόκληση είναι να παρουσιάσει ένα συνεκτικό κυβερνητικό σχέδιο, λαμβάνοντας υπόψη ότι η κοινοβουλευτική στήριξη του Vox ενδέχεται να επηρεάσει τόσο τη σύνθεση όσο και τις προτεραιότητες μιας ενδεχόμενης κυβέρνησης συνεργασίας.
Το στεγαστικό, πάντως, έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια μιας επιμέρους κοινωνικής διεκδίκησης. Αφορά την αγοραστική δύναμη, την κινητικότητα των εργαζομένων, τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να προσελκύουν προσωπικό και τη συνολικότερη λειτουργία της ισπανικής οικονομίας. Η έκβαση της εκλογικής αναμέτρησης θα καθορίσει εάν η αντιμετώπισή του θα βασιστεί κυρίως στην ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών και στα φορολογικά κίνητρα ή σε ισχυρότερες παρεμβάσεις στην αγορά ενοικίασης και στην προστασία των νοικοκυριών.
