Σε κλοιό γενικής απεργίας βρίσκεται την Τετάρτη η Ισπανία, με τη στεγαστική κρίση να πυροδοτεί ένα νέο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων, λίγες εβδομάδες πριν από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου. Πρόκειται για την πρώτη γενική απεργία τέτοιας κλίμακας εδώ και 14 χρόνια, καθώς το κόστος αγοράς και ενοικίασης κατοικίας έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ισπανικών νοικοκυριών.
Την κινητοποίηση προκήρυξαν οι δύο μεγαλύτερες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες της χώρας, UGT και CCOO, μετά την απόρριψη από το Κοινοβούλιο, στις αρχές Οκτωβρίου, δύο κυβερνητικών νομοσχεδίων για τη στέγαση. Η απεργία αναμένεται να προκαλέσει εκτεταμένα προβλήματα στις μεταφορές και σε άλλες υπηρεσίες, ενώ η συμμετοχή των εργαζομένων θα αποτελέσει ένδειξη της έντασης της κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Σύμφωνα με το Bloomberg, από νωρίς το πρωί απεργοί συγκεντρώθηκαν έξω από σταθμούς λεωφορείων σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ στο κεντρικό χονδρεμπορικό συγκρότημα τροφίμων της Μαδρίτης σημειώθηκαν επεισόδια μεταξύ αστυνομικών και διαδηλωτών, όπως μετέδωσε ο ραδιοφωνικός σταθμός Cadena Ser.
Διπλασιάστηκαν οι τιμές των κατοικιών από το 2015
Η έκταση της στεγαστικής κρίσης αποτυπώνεται στα στοιχεία της Eurostat. Μεταξύ 2015 και 2025, οι τιμές των κατοικιών στην Ισπανία αυξήθηκαν κατά 80%, όταν την ίδια περίοδο οι μισθοί ενισχύθηκαν μόλις κατά 30%. Η ανοδική πορεία συνεχίστηκε και το 2026, με αποτέλεσμα το δεύτερο τρίμηνο οι τιμές να έχουν περίπου διπλασιαστεί συγκριτικά με το 2015.
Αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται στην αγορά ενοικίων, ιδιαίτερα στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη και άλλες μεγάλες πόλεις, καθώς και σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς. Η αυξανόμενη ζήτηση, η περιορισμένη προσφορά προσιτών κατοικιών και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ασφυκτικό περιβάλλον για τους ενοικιαστές.
Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ισπανίας που παρουσιάζει το Politico, τα τουριστικά καταλύματα αντιπροσωπεύουν το 45% της τοπικής αγοράς ενοικίασης στα ιστορικά τουριστικά κέντρα της Σεβίλλης και της Μάλαγας. Στο αντίστοιχο τμήμα της Βαρκελώνης το ποσοστό φτάνει το 22%, ενώ στη Μαδρίτη το 15%.
Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες για τη νέα γενιά. Το 2025, το 67% των Ισπανών ηλικίας 18 έως 34 ετών εξακολουθούσε να ζει με τους γονείς του, ενώ σχεδόν οι μισοί από τους 26χρονους έως 34χρονους που παρέμεναν στο πατρικό τους επικαλούνταν ως βασικό λόγο την οικονομική αδυναμία να αγοράσουν ή να νοικιάσουν κατοικία.
Πώς δημιουργήθηκε η στεγαστική κρίση
Οι ρίζες του προβλήματος εντοπίζονται στην οικονομική κρίση του 2008, όταν η πρόσβαση των νοικοκυριών στον τραπεζικό δανεισμό περιορίστηκε δραστικά, την ώρα που μεγάλοι επενδυτές άρχισαν να αποκτούν ακίνητα σε χαμηλές τιμές.
«Τα χρήματα δεν εξαφανίστηκαν από την αγορά, απλώς κατέληξαν στα χέρια των επενδυτών», εξηγεί στο Politico ο Χαβιέρ Χιλ, ειδικός σε ζητήματα στέγασης του Ισπανικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας.
Όπως επισημαίνει, η ισπανική αγορά βρίσκεται πλέον σε έναν νέο κύκλο, στον οποίο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η κερδοσκοπική ζήτηση, η οποία δεν συνδέεται απαραίτητα με την ανάγκη ιδιοκατοίκησης.
Στο πρόβλημα προστίθενται η πληθυσμιακή αύξηση στα μεγάλα αστικά κέντρα, οι ελλείψεις κοινωνικής κατοικίας και η επέκταση της τουριστικής εκμετάλλευσης ακινήτων.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο, όταν η έξωση ηλικιωμένης γυναίκας από κατοικία της Μαδρίτης, όπου διέμενε από το 1956, προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Το πολιτικό στοίχημα του Σάντσεθ
Η στεγαστική κρίση έχει μετατραπεί σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής αντιπαράθεσης, με τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να επιχειρεί να εμφανίσει την κυβέρνησή του ως δύναμη αντιμετώπισης της ακρίβειας στην κατοικία.
Μετά την απόρριψη των κυβερνητικών νομοσχεδίων, ο Σάντσεθ προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, επιδιώκοντας νέα λαϊκή εντολή για την προώθηση των στεγαστικών μεταρρυθμίσεων.
«Κάθε γενιά έχει τον δικό της αγώνα. Ο δικός μας είναι η στέγαση», δήλωσε σε προεκλογική συγκέντρωση, καλώντας τους ψηφοφόρους να στηρίξουν τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες.
Το πολιτικό πρόβλημα για τον Ισπανό πρωθυπουργό είναι ότι η εκτίναξη των τιμών συνέβη σε μεγάλο βαθμό στη διάρκεια της δικής του διακυβέρνησης, η οποία ξεκίνησε το 2018.
Παράλληλα, η δέσμευση για αξιοποίηση κρατικών πόρων με στόχο τη δημιουργία 184.000 δημόσιων και οικονομικά προσιτών κατοικιών προς ενοικίαση αποδεικνύεται δύσκολη στην υλοποίησή της.
Η γενική απεργία έχει τη στήριξη κυβερνητικών στελεχών, μεταξύ των οποίων η υπουργός Εργασίας Γιολάντα Ντίαθ, η οποία προέρχεται από τον μικρότερο κυβερνητικό εταίρο και διατηρεί στενούς δεσμούς με τα συνδικάτα.
Προβλήματα στις μεταφορές και ευρωπαϊκές διαστάσεις
Η κινητοποίηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονης αναταραχής και στις ισπανικές σιδηροδρομικές μεταφορές.
Την Τρίτη, απεργία των μηχανοδηγών προκάλεσε σημαντικά προβλήματα στις μετακινήσεις, με αιχμή τα αιτήματα για ενίσχυση της ασφάλειας, μετά το πρόσφατο πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα που στοίχισε τη ζωή σε 69 ανθρώπους.
Η στεγαστική κρίση, πάντως, δεν αποτελεί αποκλειστικά ισπανικό πρόβλημα. Όπως επισημαίνει η διευθύντρια Έρευνας του Housing Europe, Άλις Πιτίνι, σε αρκετές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν καταγραφεί ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις στις τιμές κατοικιών.
Με τα ενοίκια και τις αξίες των ακινήτων να ενισχύονται σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές, η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγη αναδεικνύεται σε σημαντικό κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα.
Η εμπειρία της Ισπανίας δείχνει ότι η στεγαστική κρίση μπορεί πλέον να επηρεάσει όχι μόνο την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών, αλλά και την πολιτική σταθερότητα, μετατρέποντας το κόστος κατοικίας σε έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες των εκλογικών αναμετρήσεων.
