Οι αμερικανικές αρχές προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι οι κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε τεχνολογικά μυστικά, ευαίσθητα δεδομένα και στρατηγικές πληροφορίες αμερικανικών επιχειρήσεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τη Michele Rigby Assad, πρώην μυστική πράκτορα της CIA, πολλές εταιρείες εξακολουθούν να μην αντιλαμβάνονται πόσο εύκολα ένα στέλεχος ή ένας εργαζόμενος μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο ξένων υπηρεσιών πληροφοριών. Η Assad, η οποία υπηρέτησε στη CIA από το 2002 έως το 2012, συμμετέχοντας σε αποστολές αντιτρομοκρατίας και αντικατασκοπείας στο εξωτερικό, δραστηριοποιείται πλέον ως σύμβουλος διεθνούς ασφάλειας και εκπαιδεύει επιχειρήσεις στον εντοπισμό πιθανών απειλών κατασκοπείας.
Μιλώντας στο Business Insider, υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η έλλειψη μέτρων ασφαλείας, αλλά η πεποίθηση πολλών στελεχών ότι οι ίδιοι δεν αποτελούν πιθανούς στόχους.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, συχνά χρειάζεται να συμβεί μια σοβαρή κρίση για να αντιληφθούν οι επιχειρήσεις ότι ακόμη και μια βασική εκπαίδευση θα μπορούσε να είχε περιορίσει σημαντικά τον κίνδυνο.
Η υπόθεση της Nvidia
Οι προειδοποιήσεις της πρώην πράκτορα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία με φόντο την υπόθεση που εξετάζει το διοικητικό συμβούλιο της Nvidia, σχετικά με το ενδεχόμενο ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Jensen Huang, να αποτέλεσε στόχο ξένης επιχείρησης συλλογής πληροφοριών. Η Nvidia βρίσκεται στο επίκεντρο του τεχνολογικού ανταγωνισμού μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, καθώς οι προηγμένοι επεξεργαστές της διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, η Megaspeed, πελάτης της Nvidia, έχει βρεθεί υπό έλεγχο σχετικά με το ενδεχόμενο να διευκόλυνε την πρόσβαση Κινέζων πελατών σε προηγμένα μικροτσίπ που υπόκεινται σε αμερικανικούς εξαγωγικούς περιορισμούς.
Ο τεχνολογικός κολοσσός έχει διευκρινίσει ότι δεν διαθέτει στοιχεία που να υποδεικνύουν παραβίαση εταιρικών μυστικών ή πληροφοριών εθνικής ασφάλειας, ενώ δεν εντόπισε αποδείξεις ότι η Megaspeed μετέφερε παράνομα προϊόντα της. Επιπλέον, δεν έχει ανακοινωθεί ότι ο Jensen Huang αποκάλυψε εμπιστευτικές πληροφορίες ή ότι η Alice Huang συμμετείχε σε επιχείρηση ξένης υπηρεσίας πληροφοριών. Η Κίνα έχει απορρίψει τις σχετικές κατηγορίες περί κατασκοπείας.
Η Assad, χωρίς να τοποθετείται επί των αποδεικτικών στοιχείων της συγκεκριμένης έρευνας, θεωρεί ότι μια ενδεχόμενη απόπειρα προσέγγισης ενός τόσο σημαντικού επιχειρηματικού στελέχους δεν θα προκαλούσε έκπληξη.
Κατά την εκτίμησή της, οι επικεφαλής εταιρειών στρατηγικής σημασίας συχνά υποτιμούν το ενδεχόμενο προσωπικές και κοινωνικές σχέσεις να αξιοποιηθούν για τη συλλογή πληροφοριών.
Από μια πρόσκληση σε συνέδριο μέχρι τη στρατολόγηση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία των επισημάνσεων της πρώην πράκτορα αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ξεκινήσει η προσέγγιση ενός πιθανού στόχου. Σύμφωνα με την Assad, η διαδικασία δεν αρχίζει απαραίτητα με μια ύποπτη πρόταση ή ένα αίτημα για απόρρητα έγγραφα. Αντιθέτως, μπορεί να ξεκινήσει με κάτι απολύτως συνηθισμένο στον επιχειρηματικό κόσμο: μια πρόσκληση για συμμετοχή σε επιστημονικό ή επαγγελματικό συνέδριο.
Για παράδειγμα, ένας ειδικός στην τεχνολογία μπορεί να προσκληθεί να πραγματοποιήσει μια παρουσίαση στην Κίνα. Εκεί ενδέχεται να γνωρίσει επαγγελματίες που εκδηλώνουν ενδιαφέρον για την εμπειρία και τις γνώσεις του.
Με την πάροδο του χρόνου, οι επαφές αυτές μπορεί να εξελιχθούν σε φιλικές σχέσεις. Στη συνέχεια, ενδέχεται να προκύψουν προτάσεις για αμειβόμενες αναλύσεις, εκθέσεις ή συμβουλευτικές υπηρεσίες. Αρχικά, οι πληροφορίες που ζητούνται μπορεί να είναι γενικές και φαινομενικά ακίνδυνες. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος τα αιτήματα να γίνουν σταδιακά πιο συγκεκριμένα και να αφορούν ολοένα πιο ευαίσθητα ζητήματα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο επαγγελματίας μπορεί να μη συνειδητοποιεί πότε μια συνηθισμένη συνεργασία μετατρέπεται σε σχέση μέσω της οποίας αντλούνται πληροφορίες. Η πρώην πράκτορας εξηγεί ότι οι άνθρωποι συχνά παρασύρονται από την ευκολία με την οποία μπορούν να αμείβονται για εργασίες που θεωρούν φυσιολογικές και χαμηλού κινδύνου.
Ο ανθρώπινος παράγοντας
Η πρώην πράκτορας υπογραμμίζει ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν αναζητούν μόνο τεχνολογικές αδυναμίες. Εξετάζουν και τις προσωπικές ευαλωτότητες των ανθρώπων που επιθυμούν να προσεγγίσουν. Οικονομικές δυσκολίες, επαγγελματική δυσαρέσκεια, ανάγκη για αναγνώριση ή μοναξιά μπορούν, σύμφωνα με την εμπειρία της, να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία σχέσεων εξάρτησης ή εμπιστοσύνης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσέγγιση μπορεί να βασίζεται σε οικονομικά κίνητρα. Σε άλλες, μπορεί να χρησιμοποιηθούν προσωπικές ή ερωτικές σχέσεις.
Πρόκειται για τη γνωστή πρακτική της «ερωτικής παγίδας» (honey trap), κατά την οποία μια προσωπική σχέση χρησιμοποιείται ως μέσο απόκτησης πληροφοριών, επιρροής ή εκβιασμού. Όπως επισημαίνει, η αξιοποίηση τέτοιων σχέσεων αποτελεί μία από τις παλαιότερες μεθόδους στην ιστορία της κατασκοπείας.
Το πρόβλημα για τις επιχειρήσεις είναι ότι τέτοιου είδους προσεγγίσεις δύσκολα εντοπίζονται από τα παραδοσιακά συστήματα κυβερνοασφάλειας. Ένας εργαζόμενος μπορεί να ακολουθεί όλους τους κανόνες ψηφιακής προστασίας, αλλά ταυτόχρονα να μοιράζεται ευαίσθητες πληροφορίες με ένα πρόσωπο το οποίο θεωρεί φίλο ή αξιόπιστο επαγγελματικό συνεργάτη.
Γιατί οι εταιρείες τεχνολογίας αποτελούν ελκυστικούς στόχους
Η πρώην πράκτορας θεωρεί ότι κάθε επιχείρηση που αναπτύσσει προϊόντα ή τεχνολογίες στρατηγικού ενδιαφέροντος πρέπει να αντιμετωπίζει σοβαρά το ενδεχόμενο να αποτελέσει στόχο συλλογής πληροφοριών. Το οικονομικό κίνητρο είναι σημαντικό.
Μια εταιρεία μπορεί να έχει επενδύσει εκατομμύρια ή ακόμη και δισεκατομμύρια δολάρια στην έρευνα και ανάπτυξη ενός προϊόντος. Η παράνομη απόκτηση τεχνικών σχεδίων, ερευνητικών δεδομένων ή εμπορικών μυστικών θα μπορούσε να επιτρέψει σε έναν ανταγωνιστή ή σε ένα κράτος να παρακάμψει μεγάλο μέρος αυτής της επένδυσης. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο οι επιχειρήσεις προηγμένης τεχνολογίας είναι ιδιαίτερα ελκυστικοί στόχοι.
Οι σχετικές ανησυχίες δεν είναι καινούργιες. Το 2020, ο τότε διευθυντής του FBI, Christopher Wray, είχε δηλώσει ότι η υπηρεσία άνοιγε περίπου κάθε δέκα ώρες μια νέα υπόθεση αντικατασκοπείας σχετική με την Κίνα. Είχε επίσης επισημάνει ότι σχεδόν οι μισές από τις περίπου 5.000 ενεργές υποθέσεις αντικατασκοπείας του FBI σχετίζονταν με την Κίνα.
Πιο πρόσφατα, το FBI ανέφερε ότι το πρόγραμμά του για την αντιμετώπιση κινεζικών απειλών είχε συμβάλει, μέσα στο έτος, σε 62 ενέργειες απομάκρυνσης απειλών που συνδέονταν με ξένες υπηρεσίες πληροφοριών. Υποστηρίζει ότι ο αριθμός των κινεζικών επιχειρήσεων συλλογής πληροφοριών στις ΗΠΑ είναι πολύ μεγαλύτερος από τις δυνατότητες των διαθέσιμων πρακτόρων του FBI να τις διερευνήσουν όλες.
Οι ύποπτες επαφές που μοιάζουν απολύτως φυσιολογικές
Ένα ακόμη στοιχείο που δυσκολεύει την αντιμετώπιση της οικονομικής κατασκοπείας είναι ότι οι πρώτες επαφές συχνά δεν διαφέρουν από συνηθισμένες επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Το FBI έχει προειδοποιήσει ότι ενδεχόμενες απόπειρες συλλογής πληροφοριών μπορούν να εμφανιστούν με τη μορφή επενδυτικών προτάσεων, επαγγελματικών ευκαιριών ή αιτημάτων συνεργασίας.
Ένας επενδυτής που παρουσιάζεται ως ιδανικός χρηματοδότης, ένας υπεύθυνος προσλήψεων που επιδεικνύει ασυνήθιστα μεγάλο ενδιαφέρον ή ένας νέος πελάτης που ζητά ιδιαίτερα λεπτομερή τεχνικά στοιχεία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να αποτελεί λόγο αυξημένης προσοχής.
Αντίστοιχα, ένας νεοπροσληφθείς εργαζόμενος που επιδιώκει πρόσβαση σε δεδομένα άσχετα με τα καθήκοντά του μπορεί να δημιουργήσει ερωτήματα.
Καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη κατασκοπείας. Ωστόσο, οι αρχές θεωρούν σημαντικό οι επιχειρήσεις να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν ασυνήθιστα μοτίβα και να αξιολογούν πιθανούς κινδύνους.
Η ανησυχία για τη διαστημική βιομηχανία της Φλόριντα
Η Assad αναφέρεται επίσης στην περιοχή Space Coast της Φλόριντα, όπου δραστηριοποιούνται επιχειρήσεις και οργανισμοί που συμμετέχουν σε ιδιαίτερα προηγμένα τεχνολογικά και διαστημικά προγράμματα. Η ίδια περιγράφει ένα περιστατικό σε μπαρ του Cocoa Beach, όπου, όπως υποστηρίζει, εκείνη και ο σύζυγός της παρατήρησαν άτομα που θεώρησαν ότι ήταν Κινέζοι πράκτορες να προσεγγίζουν συστηματικά θαμώνες. Σύμφωνα με την αφήγησή της, οι συμπεριφορές που παρατήρησε θύμιζαν τεχνικές προσέγγισης στόχων τις οποίες είχε γνωρίσει κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας της στο εξωτερικό.
Το Business Insider διευκρινίζει ότι δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα τη συγκεκριμένη εκτίμηση. Η ευρύτερη ανησυχία για τον διαστημικό κλάδο, πάντως, έχει απασχολήσει και τις ομοσπονδιακές αρχές.
Το 2023, αμερικανική κυβερνητική προειδοποίηση, την οποία είχε παρουσιάσει το MarketWatch, επισήμαινε ότι ξένες υπηρεσίες πληροφοριών επιδιώκουν πρόσβαση σε ευαίσθητες τεχνολογίες και δεδομένα εμπορικών διαστημικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών όπως η SpaceX και η Blue Origin.
Η πρώην πράκτορας δηλώνει ότι έχει προσφέρει δωρεάν εκπαίδευση σε θέματα αντικατασκοπείας σε επιχειρήσεις και επαγγελματικά δίκτυα της περιοχής, χωρίς όμως να υπάρξει ανταπόκριση.
Το μεγαλύτερο λάθος: «Σε εμάς δεν πρόκειται να συμβεί»
Για την πρώην πράκτορα της CIA, η σημαντικότερη αδυναμία πολλών επιχειρήσεων είναι η υποτίμηση της απειλής. Όπως εξηγεί, ακόμη και εταιρείες που επενδύουν τεράστια ποσά στην ανάπτυξη τεχνολογίας δεν φροντίζουν πάντοτε να εκπαιδεύουν επαρκώς τα στελέχη τους ώστε να αναγνωρίζουν απόπειρες προσέγγισης από ξένες υπηρεσίες πληροφοριών.
Η εκπαίδευση στην αντικατασκοπεία, υποστηρίζει, θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα για τον ιδιωτικό τομέα, ιδιαίτερα σε κλάδους που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, τους ημιαγωγούς, την αεροδιαστημική βιομηχανία και άλλες στρατηγικές τεχνολογίες.
Δεν αρκεί, δηλαδή, μια επιχείρηση να διαθέτει ισχυρά συστήματα κυβερνοασφάλειας. Χρειάζεται οι εργαζόμενοι και τα ανώτατα στελέχη της να κατανοούν πώς μπορεί να εξελιχθεί μια επιχείρηση συλλογής πληροφοριών μέσα από καθημερινές κοινωνικές και επαγγελματικές αλληλεπιδράσεις.
Η Michele Rigby Assad θεωρεί απαραίτητο να αντιμετωπιστεί και αυτό που αποκαλεί «μεροληψία της αισιοδοξίας»: η ανθρώπινη τάση να πιστεύουμε ότι οι σοβαροί κίνδυνοι αφορούν άλλους και όχι εμάς.
