Σερβία: Η νέα πολιτική ηγεσία εξετάζει δημοψήφισμα για ένταξη στην ΕΕ

Η Φοιτητική Λίστα έχει θέσει ως προτεραιότητες την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και την αποκατάσταση του κράτους δικαίου

Υποστηρικτές της "Φοιτητικής Λίστας" μετά την ανακοίνωση της εκλογικής νίκης της στη Σερβία ©EPA/ANDREJ CUKIC

Τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει το κόμμα που ανέτρεψε την πολυετή πολιτική κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, η Φοιτητική Λίστα, σύμφωνα με πληροφορίες του Rapporteur.

Η ψηφοφορία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πριν από το 2031, αφού προηγηθούν μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη, στο κράτος δικαίου και στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Να σημειωθεί πως η Σερβία παραμένει υποψήφια προς ένταξη χώρα από το 2012, χωρίς ουσιαστική πρόοδο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις τα τελευταία χρόνια. Το δημοψήφισμα δεν έχει ακόμη αποφασιστεί επισήμως και η νέα πολιτική ηγεσία καλείται να ξεπεράσει σημαντικές εσωτερικές διαφωνίες, αλλά και ανοιχτά ζητήματα στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες.

Η μεγάλη εκλογική ανατροπή και το σχέδιο δημοψηφίσματος

Η Φοιτητική Λίστα πέτυχε ιστορική νίκη στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, εξασφαλίζοντας 140 από τις 250 έδρες του σερβικού Κοινοβουλίου. Ο συνδυασμός του Βούτσιτς περιορίστηκε στις 103 έδρες, με το αποτέλεσμα να ανατρέπει τους πολιτικούς συσχετισμούς που είχαν διαμορφωθεί επί σειρά ετών στη χώρα. Η νέα Βουλή αναμένεται να συνεδριάσει για πρώτη φορά την Τρίτη 17 Νοεμβρίου.

«Θα πρέπει να κάνουμε δημοψήφισμα. Θα πρέπει να ρωτήσουμε τον λαό», δήλωσε στο Rapporteur από τις Βρυξέλλες η Άνα Ντιμιτρίεβιτς, στέλεχος της Φοιτητικής Λίστας που αναμένεται να αναλάβει κοινοβουλευτικά καθήκοντα. Όπως ανέφερε, το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος έχει ήδη τεθεί στις συναντήσεις που πραγματοποίησαν εκπρόσωποι του κινήματος με Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Ο Αλεξάνταρ Μπαουκάλ, καθηγητής Ψυχολογίας και εκλεγμένος βουλευτής της Φοιτητικής Λίστας, εκτίμησε ότι η διαδικασία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της νέας κοινοβουλευτικής θητείας. Η Ντιμιτρίεβιτς απέφυγε να προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα, επισημαίνοντας ότι ακόμη και αν οι Σέρβοι ψηφίσουν υπέρ της ευρωπαϊκής ένταξης σε δύο ή τρία χρόνια, θα απαιτηθεί επιπλέον χρόνος για την ολοκλήρωση των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων.

Οι μεταρρυθμίσεις και το δίλημμα της ΕΕ

Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία έχει θέσει ως προτεραιότητες την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και τη βελτίωση της ελευθερίας του Τύπου. Πρόκειται για ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα των ευρωπαϊκών προϋποθέσεων ένταξης, παρότι η ίδια η Φοιτητική Λίστα δεν είχε συμπεριλάβει ρητή δέσμευση για ένταξη στην ΕΕ στο προεκλογικό της πρόγραμμα.

Ο Μπαουκάλ, ο οποίος δηλώνει προσωπικά φιλοευρωπαίος, αναγνώρισε ότι το κίνημα δεν έχει αποφασίσει εάν θα υποστηρίξει επίσημα το «ναι» σε ένα ενδεχόμενο δημοψήφισμα. Όπως εξήγησε, το βασικό στοιχείο που ενώνει τα μέλη του είναι η επιδίωξη ενός κράτους με λειτουργικούς θεσμούς και μιας κοινωνίας με ισχυρότερες δημοκρατικές εγγυήσεις.

Η επιφύλαξη αυτή αντανακλά και τη μεταβολή της σερβικής κοινής γνώμης. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα, η υποστήριξη για ένταξη στην ΕΕ είχε υποχωρήσει από 72% στις αρχές της δεκαετίας του 2000 σε 43% το 2023, καθιστώντας αβέβαιη την έκβαση μιας μελλοντικής λαϊκής ψηφοφορίας.

Ρωσία και Κόσοβο: Τα δύο μεγάλα εμπόδια

Παρά την αλλαγή πολιτικού σκηνικού στο Βελιγράδι, δύο σημαντικά ζητήματα εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας: οι σχέσεις με τη Ρωσία και το καθεστώς του Κοσόβου.

Η Φοιτητική Λίστα έχει δεσμευθεί ότι δεν θα επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα, θέση που έρχεται σε αντίθεση με την απαίτηση της ΕΕ οι υποψήφιες χώρες να ευθυγραμμίζονται σταδιακά με την κοινή εξωτερική πολιτική της. Ο Μπαουκάλ αναγνώρισε τη δυσκολία, επικαλούμενος την εξάρτηση της Σερβίας από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά ανέφερε ότι η νέα κυβέρνηση θα επιδιώξει συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ένα σταδιακό σχέδιο προσαρμογής.

Αντίστοιχα περίπλοκη παραμένει η σχέση με το Κόσοβο. Η Ντιμιτρίεβιτς επέκρινε τον Βούτσιτς για υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Πρίστινα, επαναλαμβάνοντας τη θέση ότι το Κόσοβο αποτελεί κυρίαρχο έδαφος της Σερβίας.

Την ίδια στιγμή, στελέχη του κινήματος αποδίδουν μέρος της αύξησης του ευρωσκεπτικισμού στη στάση που κράτησαν οι Βρυξέλλες απέναντι στον Βούτσιτς. Κατά την Ντιμιτρίεβιτς, η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν άσκησε επαρκή πίεση, παρά τις ανησυχίες για την κατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα.

Για τη νέα σερβική πλειοψηφία, επομένως, το ενδεχόμενο δημοψήφισμα δεν αφορά μόνο την ένταξη στην ΕΕ, αλλά και τον επαναπροσδιορισμό της θέσης της Σερβίας στην Ευρώπη.