Η Νοτιοανατολική Ασία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά κρίσεων που αλληλοσυνδέονται και επηρεάζουν άμεσα την οικονομία, την ασφάλεια και τις διεθνείς ισορροπίες της.
Η ενεργειακή αναστάτωση από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ο εμφύλιος στη Μιανμάρ, οι εντάσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα και η αυξανόμενη εξάρτηση από κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Οι διαδοχικές συναντήσεις της ASEAN, της APEC και των ηγετών των μεγάλων δυνάμεων συγκεντρώνουν την προσοχή, όμως η αποτελεσματικότητά τους θα κριθεί από τις αποφάσεις που θα εφαρμοστούν μετά τις επίσημες ανακοινώσεις.
Όπως αναδεικνύει και η ανάλυση του Bloomberg, η περιοχή χρειάζεται πρακτική συνεργασία για προβλήματα που δεν μπορούν να περιμένουν την επόμενη σύνοδο.
Η Κίνα φιλοξενεί από 18-19 Νοεμβρίου 2026 τη Σύνοδο Κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), με οικοδεσπότρια την πόλη Σενζέν, σε μια χρονιά κατά την οποία η ενίσχυση του εμπορίου, η περιφερειακή οικονομική συνεργασία και οι γεωπολιτικές ισορροπίες βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η φετινή, 49η Σύνοδος Κορυφής της ASEAN πραγματοποιείται επίσης αυτές τις μέρες στη Μανίλα των Φιλιππίνων, υπό την προεδρία του Φερδινάντο Μάρκος Τζούνιορ.
Η ASEAN (Ένωση Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας) αποτελείται από 11 χώρες: Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη, Μπρουνέι, Βιετνάμ, Λάος, Μιανμάρ, Καμπότζη και Τιμόρ-Λέστε.
Η ενεργειακή κρίση φέρνει πιο κοντά τις χώρες της ASEAN
Η σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν και οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ανέδειξαν την ευπάθεια των ενεργειακών συστημάτων της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Η περιοχή εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, ενώ οι αυξημένες τιμές επιβαρύνουν επιχειρήσεις, νοικοκυριά και κρατικούς προϋπολογισμούς. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει ήδη επισημάνει ότι η κρίση ενισχύει τους διαρθρωτικούς κινδύνους για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής.
Ως απάντηση, ορισμένες χώρες της ASEAN προωθούν ένα σχέδιο κοινών αποθεμάτων πετρελαϊκών προϊόντων, με εγκαταστάσεις στην Ινδονησία και την Ταϊλάνδη.
Η πρωτοβουλία θα μπορούσε να αρχίσει να λειτουργεί από το 2027, επιτρέποντας στα συμμετέχοντα κράτη να προμηθεύονται καύσιμα σε περιόδους έκτακτης ανάγκης. Η Ιαπωνία αναμένεται να συνδράμει την προσπάθεια, η οποία αποτελεί πρακτικό βήμα περιφερειακής συνεργασίας.
Ψηφιακή οικονομία: Ένα βήμα προς την ενοποίηση
Στον αντίποδα των δυσκολιών, η ASEAN κατέγραψε μια σημαντική εξέλιξη στο πεδίο της ψηφιακής οικονομίας. Τα 11 κράτη-μέλη υπέγραψαν στις 14 Νοεμβρίου τη Συμφωνία-Πλαίσιο για την Ψηφιακή Οικονομία (DEFA), με στόχο την εναρμόνιση κανόνων για το ηλεκτρονικό εμπόριο, τις ψηφιακές πληρωμές, τις διασυνοριακές ροές δεδομένων και τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Η συμφωνία εκτιμάται ότι μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας της περιοχής στα 2 τρισ. δολάρια έως το 2030. Η εφαρμογή της, ωστόσο, θα απαιτήσει προσαρμογές στην εθνική νομοθεσία και κοινά ρυθμιστικά πρότυπα, ώστε οι δεσμεύσεις να μην παραμείνουν μόνο στα χαρτιά.
Μιανμάρ και Νότια Σινική Θάλασσα: Τα ανοιχτά μέτωπα
Η πολιτική κρίση στη Μιανμάρ παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για την ASEAN. Οι ηγέτες της περιφερειακής ένωσης διαπίστωσαν εκ νέου ότι δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στο ειρηνευτικό σχέδιο των πέντε σημείων του 2021 και αποφάσισαν να διατηρήσουν τον αποκλεισμό του ηγέτη και του υπουργού Εξωτερικών της χώρας από τις συνόδους υψηλού επιπέδου. Η συνέχιση των συγκρούσεων και των επιθέσεων κατά αμάχων εμποδίζει την πολιτική εξομάλυνση.
Παράλληλα, η περιοχή αντιμετωπίζει την εξάπλωση οργανωμένων δικτύων διαδικτυακής απάτης, ιδιαίτερα στη Μιανμάρ, την Καμπότζη και το Λάος. Οι επιχειρήσεις αυτές συνδέονται με διεθνή κυκλώματα, εμπορία ανθρώπων και καταναγκαστική εργασία.
Έκθεση του ΟΗΕ εκτιμά ότι τουλάχιστον 300.000 άνθρωποι εργάζονται σε κέντρα διαδικτυακής απάτης στη Νοτιοανατολική Ασία, πολλοί υπό καθεστώς εκμετάλλευσης.
Ακόμη πιο δύσκολη παραμένει η διαφορά με την Κίνα στη Νότια Σινική Θάλασσα. Παρά την προσωρινή συμφωνία για περίπου το 80% του σχεδίου ενός κώδικα συμπεριφοράς, οι διαπραγματεύσεις δεν ολοκληρώθηκαν.
Παραμένουν διαφωνίες για τη γεωγραφική εφαρμογή του, τους βασικούς ορισμούς και το εάν θα έχει δεσμευτικό νομικό χαρακτήρα. Στην περιοχή υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις από την Κίνα, το Βιετνάμ, τις Φιλιππίνες, τη Μαλαισία και το Μπρουνέι, ενώ η διαμάχη αφορά έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους παγκοσμίως.
Η σκιά των μεγάλων δυνάμεων
Στις συνόδους της περιοχής συμμετέχουν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ, ενώ στο περιθώριο της APEC στο Σεντζέν προγραμματίζεται τριμερής συνάντηση Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Πούτιν.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει στενότερο συντονισμό με τους εταίρους της στον τετραμερή μηχανισμό Quad, δηλαδή την Αυστραλία, την Ιαπωνία και την Ινδία.
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας επηρεάζει το εμπόριο, την τεχνολογία, την ενέργεια και τις αλυσίδες εφοδιασμού, χωρίς οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας να επιθυμούν να εγκλωβιστούν σε ένα δίλημμα επιλογής στρατοπέδου.
Η συνεργασία σε τομείς όπως η ψηφιακή οικονομία, η ενεργειακή ασφάλεια και η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία.
Το πραγματικό στοίχημα για την περιοχή δεν είναι ο αριθμός των συνόδων ούτε η παρουσία των ισχυρότερων ηγετών.
Είναι η δυνατότητα να μετατρέψει τις διπλωματικές επαφές σε κοινές πολιτικές, να περιορίσει τις εσωτερικές εντάσεις και να προστατεύσει την οικονομία της από τις αναταράξεις ενός ολοένα πιο ασταθούς διεθνούς περιβάλλοντος.
