Σε μία νέα εποχή εισέρχεται το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, μια εποχή που δεν καθορίζεται μόνο από την απανθρακοποίηση και τον εξηλεκτρισμό, αλλά και από κινδύνους ασφαλείας που θολώνουν τα όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου. Μια νέα έκθεση της Eurelectric υποστηρίζει ότι οι υβριδικές απειλές κατά των ενεργειακών υποδομών δεν είναι πλέον υποθετικές. Αντίθετα, αποτελούν μια πραγματικότητα την οποία οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, οι κυβερνήσεις και οι επενδυτές οφείλουν να ενσωματώσουν στους οικονομικούς και στρατηγικούς τους σχεδιασμούς.
Βασιζόμενη στη μελέτη του Φεβρουαρίου 2025 Redefining Energy Security in the Age of Electricity, η νεότερη αξιολόγηση της οργάνωσης εξετάζει πώς τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τα πρόσφατα υβριδικά περιστατικά στην Ευρώπη θα πρέπει να αναδιαμορφώσουν την ετοιμότητα του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Υποστηρίζει μάλιστα, ότι οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στα κονδύλια του ΝΑΤΟ που προορίζονται για επενδύσεις σχετικές με την άμυνα, όπως η κυβερνοασφάλεια και η προστασία κρίσιμων υποδομών. Αυτά υπολογίζονται περίπου στα 250 δισ. ευρώ συνολικά.
Οι ενεργειακές υποδομές ως στρατηγικός στόχος
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας δεν θεωρούνται πλέον ουδέτερες υποδομές. Σε συνθήκες πολέμου, τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία στοχοποιούνται σκόπιμα για να αποδυναμωθούν οι κοινωνίες και να μειωθεί η στρατιωτική αποτελεσματικότητα. Σε υβριδικά σενάρια — όπου οι επιθέσεις είναι δυσκολότερο να αποδοθούν — οι στόχοι παραμένουν παρόμοιοι: διαταραχή, κοινωνική αβεβαιότητα και οικονομική ζημία.
Η εμπειρία της DTEK κατά τα πρώτα χρόνια της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε υποσταθμούς, μονάδες παραγωγής και γραμμές μεταφοράς κατέδειξαν πόσο γρήγορα οι διακοπές ρεύματος μπορούν να επηρεάσουν τις οικονομίες, διαταράσσοντας τη βιομηχανία, την εφοδιαστική αλυσίδα και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Για τα κράτη-μέλη της ΕΕ που δεν βρίσκονται σε ανοικτό πόλεμο, το προφίλ κινδύνου είναι διαφορετικό αλλά εξίσου σοβαρό. Οι υβριδικές απειλές μπορεί να περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παραπληροφόρηση ή χαμηλού κόστους τεχνολογίες όπως οπλισμένα drones. Τέτοιες ενέργειες στοχεύουν στη δημιουργία αβεβαιότητας και στη διάβρωση της εμπιστοσύνης χωρίς να ξεπερνούν τα όρια που θα ενεργοποιούσαν μια συμβατική στρατιωτική απάντηση.
Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι σημαντικές. Μια παρατεταμένη διακοπή ηλεκτροδότησης μπορεί να σταματήσει τη βιομηχανική παραγωγή, να επηρεάσει τις ψηφιακές υποδομές και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών — κόστη που υπερβαίνουν κατά πολύ τις άμεσες δαπάνες αποκατάστασης.
Προσπάθειες προσαρμογής
Η αξιολόγηση της ετοιμότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας από την Eurelectric δείχνει ότι η επίγνωση των κινδύνων αυξάνεται, αλλά η ετοιμότητα διαφέρει σημαντικά ανά χώρα και εταιρεία.Οι επιχειρήσεις που βρίσκονται κοντά στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ έχουν κινηθεί ταχύτερα, συχνά ενισχύοντας κρίσιμες υποδομές και αυξάνοντας τη συνεργασία με εθνικές αρχές. Άλλες, ιδιαίτερα σε περιοχές χαμηλότερου κινδύνου, εξακολουθούν να προσαρμόζονται στη ραγδαία μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Η έκθεση επισημαίνει μια θεμελιώδη αλλαγή: απειλές που παλαιότερα θεωρούνταν σπάνια γεγονότα χαμηλής πιθανότητας πρέπει πλέον να ενσωματωθούν στη συνηθισμένη διαχείριση κινδύνου. Αυτή η μετάβαση θυμίζει τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα, όπου τα stress tests και ο σχεδιασμός σεναρίων έγιναν τυπική πρακτική μετά από μεγάλες κρίσεις.
Από οικονομική άποψη, οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας αντιμετωπίζουν μια δύσκολη ισορροπία. Οι επενδύσεις στην ασφάλεια δεν αποφέρουν άμεσα έσοδα, ωστόσο η μη πραγματοποίησή τους μπορεί να οδηγήσει σε πολύ υψηλότερα κόστη σε περίπτωση διαταραχών. Η πρόκληση βρίσκεται στην ευθυγράμμιση της ρύθμισης, των κινήτρων και των προσδοκιών των μετόχων με έναν ευρύτερο ορισμό της αξίας — που περιλαμβάνει την ανθεκτικότητα.
Προετοιμασία
Κεντρικό θέμα της έκθεσης είναι ότι η προετοιμασία πρέπει να γίνεται πριν συμβεί ένα περιστατικό. Ενισχυμένες εγκαταστάσεις, συστήματα κυβερνοασφάλειας, εκπαίδευση προσωπικού και αποθέματα εξοπλισμού απαιτούν μεγάλο χρόνο προετοιμασίας.
Ενδιαφέρον είναι ότι η Eurelectric παρουσιάζει την προετοιμασία όχι ως αντίδραση σε μία απόλυτη ανάγκη, αλλά ως θέμα στρατηγικής προτεραιότητας. Σε αντίθεση με συνθήκες πολέμου, οι επιχειρήσεις σε ειρηνικές περιοχές ενδέχεται να αισθάνονται λιγότερη πίεση για άμεση δράση — γεγονός που καθιστά την ενημέρωση και τη διακυβέρνηση καθοριστικούς παράγοντες.
Βασικά μέτρα χαμηλού κόστους περιλαμβάνουν:
- Χαρτογράφηση του εξελισσόμενου τοπίου απειλών για καλύτερη επίγνωση της κατάστασης.
- Δημιουργία επίσημων καναλιών συνεργασίας με τοπικές και εθνικές αρχές.
- Τακτικές ασκήσεις διαχείρισης κρίσεων για δοκιμή της ετοιμότητας.
Τα μέτρα αυτά είναι κυρίως οργανωτικά και όχι κεφαλαιουχικά, ωστόσο μπορούν να βελτιώσουν θεαματικά την αποτελεσματικότητα της απόκρισης.
Στα κεφάλαια του ΝΑΤΟ
Το χρηματοδοτικό πλαίσιο επίσης μεταβάλλεται. Οι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να αυξήσουν τους στόχους αμυντικών δαπανών, με μέρος αυτών να προορίζεται για επενδύσεις σχετικές με την άμυνα, όπως η κυβερνοασφάλεια και η προστασία κρίσιμων υποδομών. Η Eurelectric υποστηρίζει ότι οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα κονδύλια, τα οποία υπολογίζονται περίπου στα 250 δισ. ευρώ συνολικά.
Αν αυτό υλοποιηθεί, θα πρόκειται για σημαντική αλλαγή πολιτικής, αναγνωρίζοντας τις ενεργειακές υποδομές ως μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος ασφάλειας και όχι αποκλειστικά ως εμπορικά περιουσιακά στοιχεία. Σε περιπτώσεις υβριδικών απειλών, η ταχύτητα αποκατάστασης είναι κρίσιμη. Όσο περισσότερο διαρκεί μια διακοπή, τόσο μεγαλύτερη είναι η κοινωνική και οικονομική υποβάθμιση.
Σε αντίθεση με την αποκατάσταση σε συνθήκες πολέμου, όπου το προσωπικό διατρέχει άμεσο φυσικό κίνδυνο, τα υβριδικά περιστατικά συνήθως επιτρέπουν ταχύτερες επισκευές — εφόσον οι επιχειρήσεις είναι προετοιμασμένες με εκπαιδευμένες ομάδες και διαθέσιμο εξοπλισμό. Η έκθεση δίνει έμφαση σε παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία της απόκρισης:
- Εξειδικευμένες ομάδες αποκατάστασης ικανές να λειτουργήσουν σε συνθήκες κρίσης.
- Αποθέματα εξοπλισμού που αποτρέπουν τις καθυστερήσεις προμηθειών.
- Προκαθορισμένα σχέδια δράσης που ενεργοποιούνται άμεσα.
- Σαφής επικοινωνία με τις αρχές και το κοινό για διατήρηση εμπιστοσύνης.
Οι στρατηγικές συνεργασίες μεταξύ επιχειρήσεων προβάλλουν επίσης ως πρακτική λύση. Κοινά αποθέματα, τεχνογνωσία και ανθρώπινο δυναμικό μπορούν να μειώσουν το κόστος για κάθε εταιρεία, αυξάνοντας ταυτόχρονα τη συλλογική ικανότητα αντιμετώπισης κρίσεων.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr.
