Σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα περνά από τη φάση της ταχείας ανάπτυξης σε εκείνη της ωρίμανσης και η διαχείριση του εξοπλισμού στο τέλος του κύκλου ζωής του αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα, ο γενικός διευθυντής της ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ Α.Ε., Δημήτρης Χριστογιαννόπουλος, μιλά στο powergame.gr για τις προκλήσεις που αναδύονται και τα επόμενα βήματα της οργανωμένης ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών στη χώρα. Όπως σημειώνει, η σημερινή εικόνα χαρακτηρίζεται από σχετικά σταθερές ποσότητες αποβλήτων που οδηγούνται σε οργανωμένη διαχείριση και από επαρκείς υποδομές για την κάλυψη των τρεχουσών αναγκών, ωστόσο το τοπίο αναμένεται να αλλάξει σταδιακά μέσα στην επόμενη δεκαετία, καθώς η πρώτη γενιά εγκατεστημένων φωτοβολταϊκών θα αρχίσει να αποσύρεται μαζικά, αυξάνοντας σημαντικά τους όγκους προς ανακύκλωση.
Στο επίκεντρο της συζήτησης τίθενται ζητήματα όπως η ανάγκη ενιαίας και πλήρους καταγραφής των ροών αποσυρόμενων πάνελ, η ενίσχυση της ιχνηλασιμότητας και της συμμόρφωσης των υπόχρεων στην αγορά, αλλά και η διασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης του συστήματος μέσω της ορθής εφαρμογής της εισφοράς ανακύκλωσης. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία ενός έγκαιρου σχεδιασμού για την επόμενη φάση, με σαφείς κανόνες και μηχανισμούς που θα κατευθύνουν το σύνολο των αποσυρόμενων φωτοβολταϊκών σε οργανωμένη και νόμιμη διαχείριση. Όπως τονίζει, η επιτυχία της πράσινης μετάβασης δεν εξαντλείται στην ανάπτυξη νέας καθαρής ισχύος, αλλά προϋποθέτει την ολοκληρωμένη διαχείριση του εξοπλισμού που τη στηρίζει, ώστε η ενεργειακή πολιτική να συνοδεύεται από ένα αξιόπιστο και περιβαλλοντικά συνεπές σύστημα ανακύκλωσης.
- Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος της Φωτοκύκλωση ΑΕ στην αγορά ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών ;
Με παρουσία από το 2009, η ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ είναι το εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων ηλεκτρικού & ηλεκτρονικού εξοπλισμού στην Ελλάδα, ενώ από το 2020 έχει εντάξει και την ανακύκλωση φωτοβολταϊκών πλαισίων στις υπηρεσίες της. Συνεργαζόμαστε με τρεις (3) μονάδες ανακύκλωσης στην Ελλάδα και πλέον -πέντε χρόνια μετά- μπορώ να πω ότι αποτελούμε τον πλέον εξειδικευμένο θεσμικό φορέα στη συλλογή και ανακύκλωση φωτοβολταϊκών.
- Με βάση την εμπειρία από τη διαχείριση πάνω από 500 τόνων αποβλήτων, πώς εκτιμάτε ότι θα εξελιχθεί ο όγκος τα επόμενα χρόνια;
Οι ποσότητες φωτοβολταϊκών πλαισίων που φτάνουν, σήμερα, σε οργανωμένη ανακύκλωση παραμένουν σχετικά σταθερές, με μικρές μεταβολές από έτος σε έτος. Όμως, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ροές είναι περιορισμένες. Συμβαίνει, γιατί υπάρχει ένας αριθμός φωτοβολταϊκών πλαισίων, από παλαιότερες εγκαταστάσεις, αντικαταστάσεις εξοπλισμού ή αποξηλώσεις έργων, ο οποίος δεν αποτυπώνεται ακόμη με ενιαίο τρόπο στα συνολικά δεδομένα της αγοράς. Επιπλέον, τα επόμενα χρόνια θα υπάρξει σημαντική αύξηση του όγκου αποβλήτων, καθώς το πρώτο μεγάλο κύμα εγκατεστημένων φωτοβολταϊκών πλησιάζει πλέον σε ηλικία αντικατάστασης ή τεχνολογικής αναβάθμισης.
Το στοίχημα, λοιπόν, είναι πώς οι πραγματικοί όγκοι θα κατευθυνθούν έγκαιρα σε οργανωμένη, νόμιμη και ελεγχόμενη ανακύκλωση, ώστε να προστατευτούν εξίσου και το περιβάλλον και η αξιοπιστία της αγοράς. Σε αυτό το σημείο ακριβώς, επιδιώκουμε να είμαστε χρήσιμοι, όχι απλώς ως διαχειριστής των ποσοτήτων που φτάνουν στην ανακύκλωση, αλλά συμβάλλοντας σταθερά στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που εξασφαλίζει ότι οι πραγματικές ροές αποβλήτων οδηγούνται με ασφάλεια στην κυκλική οικονομία.
Από το 2035 και μετά αναμένεται να αποσυρθεί μαζικά η πρώτη γενιά φωτοβολταϊκών. Πόσο έτοιμο είναι σήμερα το σύστημα για τη μετάβαση από τη φάση της εγκατάστασης στη φάση της απόσυρσης; Επαρκούν οι εγχώριες υποδομές ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών σήμερα για να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς;
Οι υφιστάμενες εγχώριες μονάδες ανακύκλωσης, σε συνδυασμό με το οργανωμένο δίκτυο συλλογής, επαρκούν για τους όγκους που εμφανίζονται σήμερα. Επιπλέον, υπάρχει η κατάλληλη τεχνογνωσία, το λειτουργικό πλαίσιο και η γεωγραφική διασπορά υποδομών που βοηθούν το σύστημα να λειτουργήσει αποτελεσματικά και στην αύξηση που αναμένουμε σε βάθος πενταετίας.
Όμως, προς το τέλος της δεκαετίας και ιδίως μετά το 2035, η πρόκληση αλλάζει κλίμακα. Οι όγκοι αποβλήτων φωτοβολταϊκών θα είναι πολλαπλάσιοι σε σχέση με σήμερα και δεν θα μπορούν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο. Γι’ αυτό είναι επιτακτική η ανάγκη ενός έγκαιρου σχεδιασμού με διαφορετικό προγραμματισμό ροών και σαφείς κανόνες που θα κατευθύνουν το σύνολο των αποσυρόμενων πάνελ σε οργανωμένη ανακύκλωση. Στόχος είναι η ομαλή προσαρμογή του συστήματος στις αυξημένες ποσότητες, με διαδικασίες που προσφέρουν προβλεψιμότητα σε όλους τους εμπλεκόμενους.
- Τι ποσοστό ανάκτησης επιτυγχάνεται σήμερα στην Ελλάδα από την ανακύκλωση φωτοβολταϊκών πλαισίων και ποια υλικά ανακτώνται σε μεγαλύτερους όγκους;
Τα ποσοστά συνολικής αξιοποίησης φτάνουν σήμερα το 99%, επίπεδο συγκρίσιμο με τις πιο ώριμες ευρωπαϊκές πρακτικές. Αυτό αποδεικνύει πως όταν τα πάνελ οδηγούνται στο σωστό σύστημα, η ανακύκλωση λειτουργεί αποτελεσματικά. Πιο συγκεκριμένα, περίπου 85% του βάρους των φωτοβολταϊκών πλαισίων ανακτάται ως υλικό και επανεισέρχεται στην παραγωγική αλυσίδα, ενώ επιπλέον 14% αξιοποιείται ενεργειακά. Όπως αντιλαμβάνεστε, μόνο 1% καταλήγει σε ταφή, ποσοστό που αντανακλά τόσο την τεχνολογική ωριμότητα των μονάδων όσο και τη σωστή προετοιμασία των ρευμάτων αποβλήτων.
Σε όρους υλικών, οι μεγαλύτεροι όγκοι ανάκτησης αφορούν το γυαλί, που αποτελεί και το μεγαλύτερο ποσοστό του συνολικού βάρους ενός φωτοβολταϊκού πλαισίου, το αλουμίνιο από τα πλαίσια στήριξης με υψηλή καθαρότητα και εμπορική αξία, τα μέταλλα και τα καλώδια, καθώς και επιμέρους κλάσματα πλαστικών και σύνθετων υλικών που οδηγούνται σε εξειδικευμένη επεξεργασία ή ενεργειακή αξιοποίηση.
Αυτό που έχει σημασία να τονιστεί είναι ότι το ζητούμενο στην ανακύκλωση φωτοβολταϊκών είναι η έγκαιρη και καθολική διοχέτευση των αποσυρόμενων πλαισίων στο οργανωμένο σύστημα. Όταν αυτό συμβαίνει, η κυκλική αξιοποίηση δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά μετρήσιμο αποτέλεσμα.
- Σε επίπεδο αγοράς, πού βρισκόμαστε σήμερα ως προς τη συστηματική καταγραφή και την ιχνηλασιμότητα των αποσυρόμενων φωτοβολταϊκών πλαισίων και ποια είναι τα βασικά κενά που εντοπίζετε σε δεδομένα, διαδικασίες ή θεσμικό πλαίσιο;
Η συστηματική καταγραφή και η ιχνηλασιμότητα των αποσυρόμενων φωτοβολταϊκών πλαισίων εξελίσσονται παράλληλα με την ωρίμανση της αγοράς. Σήμερα υπάρχει σαφής εικόνα για τις οργανωμένες ροές που εισέρχονται στο σύστημα, ενώ η εμπειρία από την εφαρμογή του πλαισίου επιτρέπει πιο στοχευμένη προσέγγιση στα επόμενα βήματα. Στη ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ, η καταγραφή βασίζεται στις ενημερώσεις που λαμβάνουμε από τους υπόχρεους και τους συνεργαζόμενους φορείς μέσα από τυποποιημένες διαδικασίες δήλωσης και καταγραφής στοιχείων των προς απόσυρση πλαισίων. Γνωρίζουμε τι πάνελ αποσύρονται, από ποιον προέρχονται, ποιας τεχνολογίας είναι και σε ποιο στάδιο της αλυσίδας διαχείρισης εντάσσονται. Αυτή η πληροφορία μας επιτρέπει να οργανώνουμε με συνέπεια τη συλλογή, τη μεταφορά και την ανακύκλωση, διασφαλίζοντας την ορθή διαχείριση των αποβλήτων.
Όμως, όσο οι ροές αυξάνονται και η αγορά προχωρά προς τη φάση της απόσυρσης, αναδεικνύεται η ανάγκη για ακόμη πιο ενιαία αποτύπωση των δεδομένων, ώστε η εικόνα να είναι πληρέστατη. Αναμφίβολα, η εμπειρία που έχει αποκτηθεί μέχρι σήμερα, αποτελεί σταθερή βάση πάνω στην οποία μπορούν να οικοδομηθούν ακόμα πιο λειτουργικές λύσεις για το μέλλον.
- Ποια είναι σήμερα η εικόνα ως προς το επίπεδο συμμόρφωσης στην αγορά των φωτοβολταϊκών και σε ποιο βαθμό φαινόμενα εισφοροδιαφυγής επηρεάζουν τη λειτουργία του συστήματος ανακύκλωσης στην πράξη;
Πρόκειται για ένα σοβαρό ζήτημα, το οποίο επηρεάζει συνολικά τη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων φωτοβολταϊκών σε όλα του τα στάδια, καθώς υπονομεύεται τόσο η περιβαλλοντική προστασία όσο και η ισονομία στην αγορά.
Μην ξεχνάμε πως το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε οι υπόχρεοι παραγωγοί να εκπληρώνουν τη διευρυμένη ευθύνη τους, αποδίδοντας την προβλεπόμενη εισφορά ανακύκλωσης, ώστε να διασφαλίζεται η χρηματοδότηση της συλλογής και ανακύκλωσης στο τέλος κύκλου ζωής των προϊόντων.
Όταν αυτό δεν συμβαίνει, το βάρος μεταφέρεται στους συνεπείς, ενώ περιορίζεται η δυνατότητα επενδύσεων σε υποδομές και μειώνεται η προβλεψιμότητα στη λειτουργία της αλυσίδας διαχείρισης. Με λίγα λόγια, η εισφοροδιαφυγή αποδυναμώνει τον ίδιο τον μηχανισμό που στηρίζει τη συλλογή, τη μεταφορά και την ανακύκλωση. Παράλληλα, δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων που συμμορφώνονται με τη νομοθεσία και εκείνων που δεν εκπληρώνουν τις σχετικές υποχρεώσεις.
Παράλληλα, όπως έχει επισημανθεί και από τον αρμόδιο εποπτικό φορέα, τον ΕΟΑΝ, όταν τα απόβλητα φωτοβολταϊκών δεν καταγράφονται και δεν οδηγούνται σε εγκεκριμένες διαδικασίες, αποτέλεσμα είναι να μην διασφαλίζεται η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επεξεργασία τους στο πλαίσιο των εγκεκριμένων διαδικασιών, όπως προβλέπει η νομοθεσία.
Ο ΕΟΑΝ διαθέτει τον θεσμικό ρόλο και τη συνολική εποπτική εικόνα της αγοράς, που είναι απαραίτητα στοιχεία για τη λειτουργία του συστήματος. Στην επόμενη φάση, καθώς οι ροές αναμένεται να αυξηθούν, η περαιτέρω ενίσχυση και εξέλιξη των μηχανισμών ελέγχου, σε συνεργασία με τους φορείς της αγοράς, θα συμβάλει στην ακόμη πιο συνεπή εφαρμογή του πλαισίου και στη διασφάλιση ισότιμων όρων για όλους. Για όσους δραστηριοποιούμαστε στη διαχείριση αποβλήτων φωτοβολταϊκών, η θεσμική σταθερότητα και η αποτελεσματική εποπτεία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διαφάνεια και την περιβαλλοντική απόδοση του συστήματος. Για όσους δραστηριοποιούμαστε στη διαχείριση αποβλήτων φωτοβολταϊκών, αυτή η θεσμική σταθερότητα είναι καθοριστική, γιατί επιτρέπει στο σύστημα να λειτουργεί με διαφάνεια και να θωρακίζει την περιβαλλοντική απόδοση της ανακύκλωσης.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
