Μουδιασμένη και με εμφανή αμηχανία παρακολουθεί η Ευρώπη τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την ώρα που το νέο γεωπολιτικό σοκ μεταφέρεται ήδη με ορμή στις τιμές της ενέργειας. «Η Σύνοδος Κορυφής της 19ης Μαρτίου στις Βρυξέλλες δεν κατέληξε σε εκείνη τη μεγάλη, άμεση ευρωπαϊκή απάντηση που πολλοί ανέμεναν απέναντι στο νέο κύμα ακρίβειας», σχολιάζουν πηγές στο energygame.gr. Αντιθέτως, άφησε την αίσθηση μιας Ένωσης που αναγνωρίζει τη σοβαρότητα της κρίσης, αλλά ακόμη αναζητεί τον βηματισμό της, μεταθέτοντας κρίσιμες αποφάσεις για αργότερα. Τα ίδια τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δείχνουν ότι η ΕΕ μιλά πλέον ανοιχτά για «συντονισμένη απάντηση», αλλά ταυτόχρονα περιορίζεται, προς το παρόν, σε «στοχευμένα προσωρινά μέτρα» και σε νέα εντολή προς την Επιτροπή να επανέλθει με προτάσεις.
Η εικόνα του κλίματος είναι ίσως εξίσου αποκαλυπτική με το περιεχόμενο των αποφάσεων. Το Politico, περιγράφει μια σύνοδο με «παγωμένη» ατμόσφαιρα, ιδίως καθώς η αντιπαράθεση για την Ουκρανία και το μπλοκάρισμα του ουγγρικού βέτο επιβάρυναν ακόμη περισσότερο το πολιτικό περιβάλλον. Το αποτέλεσμα ήταν μια συνάντηση στην οποία η ενεργειακή κρίση, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η δυσλειτουργία της ευρωπαϊκής ομοφωνίας αλληλεπιδρούσαν διαρκώς. «Αυτό που έμεινε τελικά δεν ήταν η εικόνα μιας Ένωσης που πατά αποφασιστικά το κουμπί, αλλά μιας Ένωσης που προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες ενώ ταυτόχρονα πολλαπλασιάζονται τα μέτωπα πίεσης», σημειώνουν οι ίδιες πηγές.
Η Ελλάδα ζητά άμεση παρέμβαση για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται διχασμένοι ως προς την απάντηση που πρέπει να δοθεί: από τη μία πλευρά, χώρες όπως η Ελλάδα ζητούν πιο αποφασιστική και άμεση παρέμβαση για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων, επικαλούμενες τόσο το προηγούμενο της πανδημίας όσο και τα μέτρα που είχαν ληφθεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022. Από την άλλη, αρκετά κράτη-μέλη επιμένουν στην ανάγκη αποφυγής βεβιασμένων κινήσεων, προειδοποιώντας ότι παρεμβάσεις χωρίς προσεκτικό σχεδιασμό ενδέχεται να προκαλέσουν νέες στρεβλώσεις και να διαταράξουν περαιτέρω τη λειτουργία της ενεργειακής αγοράς.
Στο πεδίο της ενέργειας, τα επίσημα συμπεράσματα είναι σαφή. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι η πρόσφατη άνοδος στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων αποδεικνύει πόσο εκτεθειμένη παραμένει η Ευρώπη στις διεθνείς αναταράξεις. Υπογραμμίζει μάλιστα ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει «άμεσο αντίκτυπο» στις τιμές για πολίτες και επιχειρήσεις, κάτι που επιβάλλει συντονισμένη αντίδραση. Όμως ακριβώς στο σημείο αυτό αναδεικνύεται και το κενό: η απόφαση δεν ενεργοποιεί κάποιο νέο πανευρωπαϊκό εργαλείο άμεσης αναχαίτισης του κόστους, αλλά ζητεί από την Επιτροπή να παρουσιάσει «χωρίς καθυστέρηση» μια εργαλειοθήκη προσωρινών, στοχευμένων μέτρων.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, με στόχο να συγκρατηθεί η νέα άνοδος στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας που πυροδοτεί η εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου μετά τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ και την αστάθεια γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Σε πρώτη φάση, συμφωνήθηκε η Κομισιόν να συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την προετοιμασία προσωρινών και στοχευμένων εθνικών μέτρων στήριξης, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στις κρατικές ενισχύσεις ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα δρομολογούνται παρεμβάσεις για μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια και περιορισμό των χρεώσεων δικτύου, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή άφησε ανοιχτό το πεδίο για προσαρμογές στο ETS, με αναθεώρηση έως τον Ιούλιο του 2026, ενίσχυση του μηχανισμού σταθεροποίησης της αγοράς άνθρακα και πιθανή παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους, χωρίς όμως να τίθεται θέμα κατάργησης του συστήματος. Στο ίδιο πλαίσιο ανακοινώθηκε και νέο ταμείο 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενο από έσοδα του ETS, για επενδύσεις απανθρακοποίησης, με έμφαση στις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος. Με άλλα λόγια, η Σύνοδος συμφώνησε σε μια κατεύθυνση παρεμβάσεων, αλλά όχι ακόμη σε ένα πλήρως ενεργοποιημένο πακέτο μέτρων, αφήνοντας στα κράτη-μέλη μεγαλύτερο περιθώριο για εθνικές κινήσεις και στην Επιτροπή την ευθύνη να εξειδικεύσει τις τελικές λύσεις το αμέσως επόμενο διάστημα.
Η Ευρώπη δίνει παράταση χρόνου, όχι άμεση λύση
Ωστόσο, όπως λένε οι αναλυτές το πρώτο βασικό συμπέρασμα της συνόδου: η Ευρώπη δεν έδωσε ακόμη λύση, αλλά κυρίως παράταση χρόνου. Στα χαρτιά, η Επιτροπή καλείται να κινηθεί επειγόντως σε όλα τα συστατικά του λογαριασμού ρεύματος, από τα καύσιμα και τις χρεώσεις δικτύου έως τη φορολογία και το κόστος άνθρακα. Στην πράξη, όμως, η δέσμη παραμένει ανοιχτή, χωρίς σαφή ποσοτικοποίηση, χωρίς οριστικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και χωρίς εγγύηση ότι θα υπάρξει κοινή γραμμή μεταξύ των 27. Η φράση που επανέρχεται τόσο στη συζήτηση της Επιτροπής όσο και στις παρεμβάσεις αξιωματούχων είναι ότι τα μέτρα θα είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα. Αυτό φανερώνει προσοχή, αλλά και απροθυμία για μια πιο οριζόντια, επιθετική παρέμβαση.
Το δεύτερο βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ΕΕ επιμένει να απαντά στο άμεσο σοκ με ένα μείγμα βραχυπρόθεσμης ανακούφισης και μεσοπρόθεσμης μεταρρύθμισης, αποφεύγοντας μέχρι στιγμής δραστικές κινήσεις. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έθεσε στο τραπέζι τέσσερις άξονες: κρατικές ενισχύσεις, χαμηλότερους φόρους στην ηλεκτρική ενέργεια, χαμηλότερες χρεώσεις δικτύου για ενεργοβόρους κλάδους και παρεμβάσεις στο ETS. Η ίδια υποστήριξε ότι η φυσική ασφάλεια εφοδιασμού είναι διασφαλισμένη, αλλά ότι η Ευρώπη παραμένει εκτεθειμένη σε απότομα άλματα τιμών και διακυμάνσεις. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα σήμερα δεν είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει ρεύμα ή αέριο· είναι ότι δεν έχει θωρακιστεί απέναντι στο κόστος τους.
Εδώ ακριβώς εντοπίζουν οι αναλυτές και οι διπλωματικές πηγές τα μεγάλα κενά.
Το Reuters σημειώνει ότι οι εύκολες λύσεις απλώς δεν υπάρχουν και ότι κανένα από τα μέτρα που εξετάζονται δεν αναμένεται να μειώσει δραστικά τις τιμές όσο η διεθνής αγορά παραμένει αναστατωμένη και η πίεση στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζεται. Διπλωματικές πηγές μίλησαν μάλιστα ανοιχτά για απουσία «magic solution», ενώ επισημάνθηκε ότι η διαφορετική ενεργειακή δομή κάθε κράτους-μέλους δυσκολεύει μια ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση. Αυτή η παραδοχή είναι κρίσιμη: η Σύνοδος δεν επιβεβαίωσε μόνο τη σοβαρότητα της κρίσης, αλλά και τα όρια της ευρωπαϊκής ικανότητας να την απορροφήσει γρήγορα με ένα κοινό εργαλείο.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
