Η κούρσα για τις νέες ηλεκτρικές «λεωφόρους» που θα μεταφέρουν το πράσινο ρεύμα της Βόρειας Αφρικής στην Ευρώπη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη ταχύτητα και νέους διεκδικητές. Κυβερνήσεις, διαχειριστές και ισχυρά επενδυτικά σχήματα τοποθετούνται στον νέο ενεργειακό χάρτη της Μεσογείου, διεκδικώντας τον ρόλο της πύλης μέσω της οποίας η αφρικανική παραγωγή από ήλιο και άνεμο θα φτάνει στα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα κατανάλωσης. Σε αυτό το ήδη έντονα ανταγωνιστικό πεδίο έρχεται τώρα να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος το Sila Atlantik, το γιγαντιαίο σχέδιο που φιλοδοξεί να συνδέσει απευθείας το Μαρόκο με τη Γερμανία μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου μήκους περίπου 4.800 χιλιομέτρων.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής Handelsblatt η θετική ανταπόκριση της μαροκινής κυβέρνησης, δίνει νέα πολιτική ώθηση στο project και προσθέτει ακόμη έναν ισχυρό κρίκο στην αλυσίδα των έργων που επιχειρούν να επαναχαράξουν τις ενεργειακές ροές ανάμεσα στις δύο ηπείρους. Όπως βέβαια σχολιάζουν άνθρωποι με γνώση της αγοράς «Τα σχέδια όμορφα ακούγονται, αλλά όμορφα καίγονται».
Η κούρσα αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Το GREGY, το υποθαλάσσιο καλώδιο συνεχούς ρεύματος (HVDC) περίπου 954 χιλιομέτρων και ισχύος 3.000 MW, που θα συνδέει απευθείας την Αίγυπτο με την Ελλάδα και την Ευρώπη, θα μεταφέρει 100% πράσινη ενέργεια από αιολικά και φωτοβολταϊκά της Αιγύπτου, με σταθερή, προγραμματισμένη ροή όλες τις ώρες του χρόνου.
Από το Στενό του Γιβραλτάρ έως τη Σικελία και από τη Μασσαλία έως τη Γερμανία, κυβερνήσεις, διαχειριστές δικτύων και ιδιώτες επενδυτές επιχειρούν να εξασφαλίσουν τη δική τους πύλη εισόδου για την αφρικανική πράσινη ενέργεια. Άλλοι έχουν ήδη καλώδια σε λειτουργία, άλλοι έχουν περάσει από τα σχέδια στα συμβόλαια και τα εργοτάξια και άλλοι σχεδιάζουν έργα τέτοιας κλίμακας ώστε ακόμη αναζητούν το ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό μοντέλο που θα τα βγάλει από το χαρτί.
Το Μαρόκο δίνει ώθηση στο γερμανικό στοίχημα
Το Sila Atlantik είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό από τα νέα σχέδια λόγω της κλίμακάς του. Σε επιστολή της προς τον Γερμανό υφυπουργό Οικονομίας Frank Wetzel, η υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης του Μαρόκου Leila Benali αναφέρει ότι το έργο βρίσκεται σε συμφωνία με το στρατηγικό όραμα της χώρας και δηλώνει την ετοιμότητα του Ραμπάτ να συζητήσει την περαιτέρω ανάπτυξή του σε στενό συντονισμό με το Βερολίνο. Και η γερμανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το σχέδιο καταρχήν θετικά, βλέποντας σε αυτό μία πρόσθετη πηγή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας και ένα νέο εργαλείο διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού.
Το μέγεθος του εγχειρήματος είναι ενδεικτικό της νέας κλίμακας στην οποία κινείται η ευρωπαϊκή συζήτηση. Το Sila Atlantik σχεδιάζει περίπου 15 GW αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο Μαρόκο, μαζί με αποθήκευση, ώστε να διοχετεύονται στη Γερμανία έως 26 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 5% της γερμανικής κατανάλωσης. Η μεταφορά θα πραγματοποιείται μέσω δύο υποθαλάσσιων γραμμών HVDC, ισχύος 1,8 GW η καθεμία, με συνολική μεταφορική ικανότητα 3,6 GW και μήκος περίπου 4.800 χιλιομέτρων. Εφόσον κατασκευαστεί με αυτή τη μορφή, θα πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες και μακρύτερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις που έχουν επιχειρηθεί παγκοσμίως.
Η οικονομική λογική είναι εξίσου φιλόδοξη. Η πολύ υψηλότερη παραγωγικότητα των αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο Μαρόκο επιτρέπει στους developers να ποντάρουν σε μεγάλες ποσότητες ανταγωνιστικής πράσινης ενέργειας, με μεγαλύτερη χρονική διαθεσιμότητα από εκείνη που μπορεί να προσφέρει αποκλειστικά η εγχώρια γερμανική παραγωγή.
Το τίμημα, όμως, είναι αντίστοιχο του μεγέθους: το συνολικό κόστος υπολογίζεται μεταξύ 30 και 40 δισ. ευρώ, ενώ μόνο για τη φάση ανάπτυξης απαιτούνται αρχικά 250–300 εκατ. ευρώ, τα οποία οι developers σχεδιάζουν να αναζητήσουν σε γύρους χρηματοδότησης από το 2027. Και κάπου εδώ αρχίζει η απόσταση ανάμεσα στη μεγάλη ιδέα και στη δύσκολη πραγματικότητα.
Το βρετανικό προηγούμενο που λειτουργεί ως προειδοποίηση
Η ιστορία της Xlinks είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι η τεχνική φιλοδοξία δεν αρκεί για να ποντιστεί ένα καλώδιο δισεκατομμυρίων. Η εταιρεία είχε προηγουμένως επιχειρήσει να αναπτύξει το Morocco–UK Power Project, μια αντίστοιχη ηλεκτρική γέφυρα που θα συνέδεε το Μαρόκο με τη Μεγάλη Βρετανία. Τον Ιούνιο του 2025, όμως, η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε να μη συνεχίσει την εξέταση κρατικής στήριξης του έργου. Η Xlinks είχε ζητήσει έναν διμερώς συμφωνημένο 25ετή μηχανισμό Contract for Difference, όμως το Λονδίνο έκρινε ότι το project συγκέντρωνε υψηλό σωρευτικό ρίσκο ως προς την κατασκευή, τη λειτουργία και την ασφάλεια και ότι υπήρχαν εναλλακτικές εγχώριες λύσεις με μικρότερο κίνδυνο για φορολογουμένους και καταναλωτές.
Το προηγούμενο αυτό βαραίνει αναπόφευκτα και τη συζήτηση για το Sila Atlantik. Όχι επειδή προδικάζει την τύχη του, αλλά επειδή αποτυπώνει τον πραγματικό «τοίχο» που συναντούν τα mega-projects αυτού του είδους: ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο μιας επένδυσης δεκάδων δισεκατομμυρίων και ποιος εγγυάται τα έσοδά της για τις επόμενες δεκαετίες.
Στη γερμανομαροκινή περίπτωση παραμένουν άλλωστε ανοιχτά σημαντικά θεσμικά ζητήματα. Η Handelsblatt επισημαίνει ότι το ευρωπαϊκό και γερμανικό πλαίσιο δεν διαθέτει σήμερα έναν έτοιμο μηχανισμό στήριξης για εισαγωγές ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας αυτού του μεγέθους από τρίτες χώρες, ενώ το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας αναγνωρίζει ότι απαιτείται αξιόπιστο διακρατικό πλαίσιο για τη μακροχρόνια εμπορία ρεύματος και τη λειτουργία της διασύνδεσης.
Η θετική επιστολή του Ραμπάτ είναι επομένως ένα σημαντικό βήμα, όχι το τέλος της διαδρομής. Το ίδιο το Μαρόκο παραπέμπει την πρόοδο του σχεδίου σε συντονισμό σε κυβερνητικό επίπεδο, ενώ προηγούμενες πληροφορίες είχαν αναδείξει ζητήματα όπως η αμφίδρομη λειτουργία του καλωδίου και οι απαιτούμενες κρατικές συμφωνίες.
Το GREGY στην ανατολική πτέρυγα της κούρσας
Μέσα σε αυτό το ολοένα πιο πυκνό δίκτυο σχεδίων βρίσκεται το ελληνικό GREGY, το οποίο φιλοδοξεί να δημιουργήσει την απευθείας ενεργειακή γέφυρα Αιγύπτου–Ελλάδας και, μέσω της Ελλάδας, προς την υπόλοιπη ευρωπαϊκή αγορά.
Το έργο της ELICA Interconnector, εταιρείας του Ομίλου Κοπελούζου, προβλέπει υποθαλάσσια διασύνδεση HVDC μήκους περίπου 954 χιλιομέτρων, τάσης ±525 kV και μεταφορικής ικανότητας έως 3 GW, από την Αίγυπτο προς την Αττική. Ο εκτιμώμενος προϋπολογισμός της ίδιας της διασύνδεσης βρίσκεται περίπου στα 3,57 δισ. ευρώ. Το GREGY έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό κατάλογο Projects of Mutual Interest και έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τις μελέτες του.
Να σημειωθεί πως η ELICA ξεκινά τη διαγωνιστική διαδικασία για την εκπόνηση της Μελέτης Έρευνας Βυθού του GREGY. Αυτό είναι το βασικό νέο και όχι ακόμη η έναρξη κατασκευής της διασύνδεσης. Η έρευνα βυθού είναι κρίσιμο προπαρασκευαστικό στάδιο, επειδή αποτυπώνει τις γεωλογικές και μορφολογικές συνθήκες του πυθμένα και τροφοδοτεί τον τεχνικό σχεδιασμό και την οριστικοποίηση της όδευσης.
Ταυτόχρονα έχει τρέξει και η έναρξη της διαδικασίας για την εκπόνηση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου. Η ELICA, εταιρεία του Ομίλου Κοπελούζου και φορέας υλοποίησης του έργου, δημοσίευσε την Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για την επιλογή αναδόχου που θα αναλάβει τη σύνταξη της ΜΠΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συνέχεια της αδειοδοτικής προετοιμασίας μιας υποδομής με ιδιαίτερη σημασία για την ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι το έργο βρίσκεται στον 2ο κατάλογο PCI/PMI της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι η ELICA έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση από το Connecting Europe Facility (CEF) για την ωρίμανσή του. Το βασικό του χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδιάζεται εξαρχής ως διάδρομος μεταφοράς ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας που θα παράγεται στην Αίγυπτο και θα κατευθύνεται τόσο προς την ελληνική αγορά όσο και προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Στο ευρύτερο σχέδιο προβλέπεται ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας νέων ΑΠΕ στην Αίγυπτο για την τροφοδοσία της διασύνδεσης.
Και το GREGY, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη στη φάση ωρίμανσης. Το 2026 έχουν προχωρήσει οι διαγωνιστικές διαδικασίες για την περιβαλλοντική μελέτη και την έρευνα βυθού, ενώ σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες ο σχεδιασμός τοποθετεί την τελική επενδυτική απόφαση έως τον Μάιο του 2028 και την έναρξη λειτουργίας τον Ιούνιο του 2031.
