Με μια πραγματική Βαβέλ κατακερματισμένων μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής καταιγίδας, που χτυπά πλέον με ένταση και τις τιμές ρεύματος στην Ευρώπη, επιχειρούν οι εθνικές κυβερνήσεις να προστατέψουν τους καταναλωτές τους, σε μια συγκυρία κατά την οποία η τιμή του φυσικού αερίου στον κόμβο TTF της Ολλανδίας έσπασε την «κόκκινη γραμμή» των 90 ευρώ/MWh για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2022, πριν καν μπει ο χειμώνας, τον οποίο η Γηραιά Ήπειρος ετοιμάζεται να υποδεχθεί με τα ποσοστά πλήρωσης των αποθηκών στα χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών.
Από το «ιταλικό μοντέλο» για επιβολή πλαφόν στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο (που έχει ήδη ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων στην ΕΕ, καθώς φαίνεται να πατά στα χνάρια της «ιβηρικής εξαίρεσης» και να έχει βγει κατευθείαν από την εργαλειοθήκη των έκτακτων μέτρων της κρίσης του 2022-2023, που είχε μπει στα συρτάρια των Βρυξελλών) έως τις μειώσεις φόρων σε Ισπανία και Κύπρο.
Από το «πάγωμα» των λιανικών τιμών στην Κροατία, την επιδότηση των τελών μεταφοράς και διανομής ρεύματος στη Γερμανία και τη μείωση των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας στην Ελλάδα και την Ιρλανδία, το όλο σκηνικό παραπέμπει σε φυγόκεντρες τάσεις στην ενιαία μόνο κατ’ όνομα αγορά ενέργειας της ΕΕ. Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και δεν έχει αναλάβει ουσιαστικές πρωτοβουλίες σε κεντρικό επίπεδο για την αντιμετώπιση της κρίσης και εξακολουθεί να μην έχει ενιαία απάντηση στην άνοδο του κόστους ηλεκτρισμού, οι κυβερνήσεις επιστρατεύουν διαφορετικά εργαλεία για να περιορίσουν τη μεταφορά του σοκ στους λογαριασμούς ρεύματος, ανάλογα με τις δημοσιονομικές τους αντοχές, τη διαπραγματευτική τους ισχύ και το «ειδικό βάρος» τους μέσα στο μπλοκ. Την κατάσταση αποτυπώνει εύγλωττα στέλεχος της αγοράς, που σχολίασε στο energygame.gr ότι «όσο η ηγεσία της επιτροπής βρίσκεται στον… κόσμο της, δεν θα αργήσει η πλήρης διάλυση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού. Και τούτο διότι οι κυβερνήσεις πρέπει να αντιμετωπίσουν την κρίση στις χώρες τους εδώ και τώρα, και με ευχολόγια για εξηλεκτρισμό και συστάσεις να σβήσουμε τα φώτα δεν πρόκειται να λυθεί το θέμα». Και η πίεση εντείνεται ακόμα περισσότερο αν ληφθεί υπόψη ότι οκτώ χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας (Βουλγαρία, Ισπανία, Φινλανδία, Εσθονία, Γαλλία, Σλοβακία και Ιταλία) έχουν μπροστά τους βουλευτικές ή προεδρικές εκλογές μέσα στο επόμενο δωδεκάμηνο.
Το αμφιλεγόμενο «ιταλικό μοντέλο» για πιο φθηνό ρεύμα από φυσικό αέριο
Το «ιταλικό μοντέλο», για το οποίο υπήρξε κατ’ αρχήν συμφωνία μεταξύ Ρώμης-Βρυξελλών την προηγούμενη εβδομάδα, απειλεί να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, στο μέτρο που φαίνεται να θέτει εν αμφιβόλω την αρχιτεκτονική της αγοράς ενέργειας της ΕΕ, επιχειρώντας να παρέμβει όχι στους τελικούς λογαριασμούς του ρεύματος, όπως επέλεξαν να κάνουν άλλες χώρες (είτε με επιδοτήσεις είτε με πλαφόν), αλλά στον τρόπο με τον οποίο το ακριβό φυσικό αέριο επηρεάζει τις χονδρεμπορικές τιμές ενέργειας. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες (διότι οι λεπτομέρειες του σχήματος, στις οποίες συνήθως… κρύβεται ο διάβολος, δεν έχουν γίνει γνωστές) ο μηχανισμός προβλέπεται να ενεργοποιείται όταν η τιμή του φυσικού αερίου υπερβαίνει τα 59 ευρώ/MWh, με αποζημίωση των μονάδων αερίου για μέρος της διαφοράς.
Σύμφωνα με ανάλυση του think tank ICIS, το όφελος για τους τελικούς καταναλωτές στην Ιταλία από το 2025 (οπότε και προβλέπεται να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός) θα είναι μόλις 3 ευρώ/ΜWh, πολύ μικρότερο από τη μείωση των χονδρεμπορικών τιμών, που εκτιμάται τουλάχιστον στο 10% από την κυβέρνηση της Ρώμης. Και τούτο διότι μέρος της αρχικής εξοικονόμησης θα αντισταθμιζόταν από το κόστος της αποζημίωσης των ηλεκτροπαραγωγών. Την ίδια στιγμή, όπως εκτιμούν traders στην Ιταλία, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος το μέτρο να οδηγήσει σε αύξηση των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας προς τις γειτονικές χώρες, καθώς η μείωση των τιμών θα μπορούσε να καταστήσει την ιταλική αγορά περισσότερο ανταγωνιστική. Έτσι, όμως, θα μπορούσε να εξουδετερωθεί εν μέρει το όφελος του μέτρου, καθώς η αύξηση των εξαγωγών ενισχύει τη ζήτηση και, κατά συνέπεια, τις τιμές.
Οι αντιδράσεις στην Ελλάδα και το déjà vu του 2022
Όπως έγραψε το energygame.gr, η κατ’ αρχήν έγκριση του ιταλικού μοντέλου έχει εγείρει προβληματισμό στην Ελλάδα, στο μέτρο που εφόσον εφαρμοστεί, θα καταστήσει «τεχνητά» φθηνότερη την ιταλική αγορά και θα επηρεάσει τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας από και προς τη χώρα, κάτι που προδιαγράφει αλλαγές στο ισοζύγιο εισαγωγών-εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας. Η όλη συζήτηση επαναφέρει μνήμες στη χώρα μας από τον έντονο δημόσιο διάλογο που είχε προκαλέσει η εφαρμογή της παρόμοιας φιλοσοφίας «ιβηρικής εξαίρεσης» σε Ισπανία και Πορτογαλία το 2022-2023, με αρκετές φωνές να ζητούν την εφαρμογή της και στην Ελλάδα.
Αντ’ αυτού, η χώρα μας θέσπισε τον Ιούλιο του 2022 μηχανισμό ανάκτησης των υπερεσόδων των ηλεκτροπαραγωγών, επιβάλλοντας ανώτατα όρια αποζημίωσης (πλαφόν) ανά τεχνολογία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η χονδρεμπορική τιμή εξακολουθούσε να διαμορφώνεται κανονικά στο Χρηματιστήριο Ενέργειας, αλλά οι παραγωγοί δεν μπορούσαν να διατηρούν τα έσοδα πάνω από τα καθορισμένα πλαφόν. Η διαφορά εισπραττόταν από το κράτος, μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, και επέστρεφε στους καταναλωτές με τη μορφή επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος. Η ελληνική κυβέρνηση είχε τότε υποστηρίξει ότι το δικό της μοντέλο ήταν προτιμότερο για τρεις λόγους:
- Πρώτον, δεν επιδοτούσε το φυσικό αέριο, αλλά ανακτούσε υπερέσοδα των παραγωγών και τα επέστρεφε στους καταναλωτές.
- Δεύτερον, δεν δημιουργούσε το ίδιο κίνητρο αύξησης της ηλεκτροπαραγωγής από αέριο. Αντίθετα, η «ιβηρική εξαίρεση» μείωνε τεχνητά το εμφανιζόμενο κόστος της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
- Τρίτον, περιόριζε τον κίνδυνο επιδότησης των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας προς γειτονικές χώρες,
Με λίγα λόγια, το ελληνικό μοντέλο διατηρούσε τη χρηματιστηριακή τιμή, αλλά περιόριζε τα έσοδα των παραγωγών για να χρηματοδοτεί τις επιδοτήσεις, ενώ το ιβηρικό μοντέλο μείωνε απευθείας τη χονδρεμπορική τιμή, επιδοτώντας τη διαφορά στο κόστος παραγωγής από φυσικό αέριο.
Η αμφισβήτηση του μοντέλου τιμολόγησης ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ
Σε κάθε περίπτωση, η υιοθέτηση του ιταλικού μοντέλου σηματοδοτεί αφενός ένα «ανέβασμα της ταχύτητας» στην ένταση των μέτρων που λαμβάνονται από τις κυβερνήσεις, αφετέρου την επαναφορά στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης σε σχέση με το λεγόμενο μοντέλο «οριακής τιμολόγησης» στην αγορά ηλεκτρισμού της ΕΕ, που μεταφράζεται σε άμεση μετακύλιση των πιέσεων από τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου στις τιμές του ηλεκτρισμού. Στο πλαίσιο αυτό, έχει τη σημασία της η παρατήρηση του αναπληρωτή πρωθυπουργού της Βουλγαρίας, Ατανάς Πεκάνοφ, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι «πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που διαμορφώνονται οι τιμές του ηλεκτρισμού… αυτήν τη στιγμή η τιμή διαμορφώνεται από την τελευταία μονάδα που μπαίνει στο σύστημα, που στην παρούσα φάση είναι το φυσικό αέριο. Αυτό έχει οικονομική λογική. Όμως ένας πόρος που δεν διαθέτουμε, που είναι ευμετάβλητος και ελέγχεται από τρίτους, δεν μπορεί να συνεχίσει να διαμορφώνει την τιμή. Τέτοιες συζητήσεις γίνονται στην Αυστρία, την Πολωνία, την Τσεχία και συμμεριζόμαστε την άποψη ότι το θέμα πρέπει να επανεξεταστεί».
Η συνάντηση Γιόργκενσεν με τους «4» του Βίσεγκραντ
Σε αυτό το περιβάλλον, μάλλον δεν ήταν σύμπτωση που δύο ημέρες πριν ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, βρέθηκε στην Μπρατισλάβα για συνάντηση με τους υπουργούς Ενέργειας των χωρών του «4» του Βίσεγκραντ (Σλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία) και επιχείρησε να καθησυχάσει τις ανησυχίες τους για τις υψηλές τιμές ενέργειας, στέλνοντας το μήνυμα ότι «η Ευρώπη στέκεται στο πλευρό σας και η Κομισιόν είναι εδώ για να βοηθήσει, με ρεαλισμό και ευελιξία».
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
