Στις γειτονιές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αλλά και στα νησιά, η «μικρή λιανική» αλλάζει πρόσωπο. Εκεί που κυριαρχούσαν επί δεκαετίες το περίπτερο και το κλασικό ψιλικατζίδικο, επικρατεί όλο και περισσότερο η νέα γενιά καταστημάτων ευκολίας.
Με μικρά οργανωμένα σημεία πώλησης, τα οποία λειτουργούν με διευρυμένο ωράριο τις καθημερινές αλλά και τα Σαββατοκύριακα. Είναι η σύγχρονη εικόνα, που έχει την υποστήριξη από μεγάλους ομίλους. Τα λεγόμενα convenience stores (καταστήματα ευκολίας), αλλά και superettes, με επιφάνεια 100 έως 400 τετραγωνικά μέτρα, κερδίζουν σταδιακά όλο και περισσότερο χώρο στις γειτονιές.
Το ερώτημα που τίθεται ολοένα και πιο έντονα είναι αν το ανεξάρτητο συνοικιακό μίνι μάρκετ μπορεί να επιβιώσει σε ένα περιβάλλον όπου οι μεγάλες αλυσίδες κατεβαίνουν όλο και πιο κοντά στον καταναλωτή, φέρνοντας μαζί τους ισχυρό εμπορικό όνομα, οργανωμένα logistics και επιθετική εμπορική πολιτική.
Στο επίπεδο των τιμών, το μικρό κατάστημα παραμένει διαχρονικά σε μειονεκτική θέση. Οι χαμηλότεροι όγκοι αγορών, οι περιορισμένες δυνατότητες διαπραγμάτευσης με προμηθευτές και η απουσία μαζικών προσφορών ανεβάζουν το κόστος για τον καταναλωτή. Έτσι, πολλά προϊόντα πωλούνται ακριβότερα, ιδιαίτερα σε κατηγορίες άμεσης κατανάλωσης, όπως αναψυκτικά, σνακ και έτοιμα τρόφιμα. Οι μεγάλες αλυσίδες, αντίθετα, αξιοποιούν την αγοραστική τους δύναμη και μεταφέρουν στα μικρά καταστήματα γειτονιάς χαμηλότερες τιμές, προωθητικές ενέργειες και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.
Έκρηξη τζίρου στα convenience stores
Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, τα μικρά οργανωμένα καταστήματα αυτής της κατηγορίας εμφανίζουν ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, γεγονός που αποδίδεται ακριβώς σε αυτήν τη δυνατότητα συνδυασμού ευκολίας και ανταγωνιστικών τιμών. Ειδικότερα, στοιχειά της Circana για το 2025 έδειξαν ότι τα μικρά καταστήματα με επιφάνεια από 0 έως και 400 τετραγωνικά μέτρα είχαν ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά ανάπτυξης μαζί με τα μεγάλα καταστήματα επιφάνειας άνω των 2.500 τετραγωνικών, με ανάπτυξη 6,9% σε τζίρο σε σχέση με το 2024.
Απέναντι σε αυτήν την πίεση, το ανεξάρτητο μίνι μάρκετ δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως «μικρό σούπερ μάρκετ». Όλο και περισσότερο, για να επιβιώσει χρειάζεται να διαφοροποιηθεί, επενδύοντας σε ειδικά προϊόντα, τοπικές συνεργασίες, καφέ, έτοιμο φαγητό ή προσωποποιημένες υπηρεσίες, που δεν μπορούν εύκολα να αντιγραφούν από τις αλυσίδες.
Οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ κρατούν τα ηνία της αγοράς
Σε ό,τι αφορά την εικόνα της κατανάλωσης στη χώρα μας, οι πολίτες, αν και οικονομικά πιεσμένοι, στρέφονται στα σούπερ μάρκετ για μεγαλύτερες συσκευασίες, καλύτερη σταθμισμένη τιμή και πιο ολοκληρωμένη εμπειρία αγορών. Τα ανακαινισμένα πρώην μικρά σούπερ μάρκετ έως 400 τ.μ. λειτουργούν ως ενδιάμεσο βήμα μεταξύ της παραδοσιακής μικρής λιανικής και των μεγάλων αλυσίδων, διατηρώντας την ευκολία πρόσβασης, αλλά προσφέροντας τη σιγουριά και τη διαφάνεια του οργανωμένου λιανεμπορίου.
Όπως προκύπτει από την ανάλυση της NielsenIQ, αυτή η μετατόπιση δεν είναι συγκυριακή, αλλά βαθιά δομική. Η αγορά αναδιαμορφώνεται με τρόπο που ενισχύει σταθερά τη θέση των σούπερ μάρκετ, ενώ τα μικρά σημεία λιανικής συρρικνώνονται τόσο σε αριθμό όσο και σε εμπορική σημασία.
Καθοριστικό ρόλο παίζει πλέον και η έννοια της ευκολίας. Ο σύγχρονος καταναλωτής δίνει όλο και μεγαλύτερη αξία στον χρόνο. Θέλει να μπει γρήγορα, να βρει αυτό που χρειάζεται και να φύγει χωρίς καθυστέρηση. Τα καταστήματα ευκολίας επενδύουν ακριβώς σε αυτό το μοντέλο, με λειτουργία από νωρίς το πρωί έως αργά το βράδυ, περιορισμένο αλλά στοχευμένο κωδικολόγιο και έμφαση στα προϊόντα «on the go».
Το εργαλείο του franchise για την είσοδο στις γειτονιές
Παράλληλα, το franchise έχει εξελιχθεί στο βασικό εργαλείο με το οποίο οι μεγάλες αλυσίδες επεκτείνονται στη μικρή λιανική, χωρίς να επωμίζονται εξ ολοκλήρου το λειτουργικό κόστος.
Μέσα από δίκτυα συνεργατών, αποκτούν παρουσία σε εκατοντάδες γειτονιές, ενώ οι μικροί επιχειρηματίες εξασφαλίζουν καλύτερους όρους προμήθειας, πρόσβαση σε συστήματα διαχείρισης, οργανωμένο marketing και αναγνωρίσιμο σήμα.
Για πολλούς ιδιοκτήτες μικρών καταστημάτων το franchise λειτουργεί ως «ασπίδα» απέναντι στον ανταγωνισμό. Ταυτόχρονα, όμως, περιορίζει την αυτονομία τους, καθώς μειώνει την ευελιξία σε τιμολογιακή πολιτική, επιλογή προμηθευτών και τοπικό χαρακτήρα.
Ο ρόλος του τουρισμού
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των ισορροπιών παίζει και ο τουρισμός, ιδιαίτερα στα νησιά και στους δημοφιλείς προορισμούς. Εκεί η ζήτηση αυξάνεται απότομα τους θερινούς μήνες, δημιουργώντας μεγάλες ευκαιρίες, αλλά και έντονο ανταγωνισμό.
Τα οργανωμένα σούπερ μάρκετ απορροφούν μεγάλο μέρος της δαπάνης των επισκεπτών για βασικά είδη, όπως νερό, τρόφιμα και ποτά για το κατάλυμα. Τα μικρά καταστήματα, από την άλλη, λειτουργούν κυρίως ως σημεία άμεσης εξυπηρέτησης, για γρήγορες αγορές της τελευταίας στιγμής. Για να διατηρήσουν αυτόν τον ρόλο, πρέπει να έχουν επαρκές στοκ, σωστή τοποθεσία και ανταγωνιστικές τιμές, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι το συνοικιακό μίνι μάρκετ δεν εξαφανίζεται, αλλά μετασχηματίζεται. Όσα καταστήματα παραμένουν χωρίς σαφή ταυτότητα, με περιορισμένο ωράριο και υψηλές τιμές, πιέζονται ολοένα και περισσότερο από τα οργανωμένα δίκτυα. Αντίθετα, όσα επενδύουν στην εξειδίκευση, την ταχύτητα εξυπηρέτησης, τη σχέση με την τοπική κοινωνία και τις επιλεγμένες κατηγορίες προϊόντων, διατηρούν περιθώρια επιβίωσης.
