Η είσοδος της Gen Z στην αγορά εργασίας συνοδεύεται από ένα παράδοξο φαινόμενο: πολλοί νέοι προσλαμβάνονται, αλλά μέσα σε λίγους μήνες απολύονται.
Η Gen Z είναι η γενιά που περιλαμβάνει όσους γεννήθηκαν περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, συνήθως από το 1997 έως το 2012.
Το θέμα έχει αρχίσει να απασχολεί έντονα εργοδότες και αναλυτές, με αρκετούς να μιλούν για ελλείψεις σε επικοινωνία, επαγγελματισμό και προσαρμοστικότητα. Ωστόσο, όπως εξηγεί η καθηγήτρια του NYU Suzy Welch, το πρόβλημα είναι πολύ πιο βαθύ και δεν περιορίζεται σε απλές δεξιότητες.
Η εικόνα της αγοράς εργασίας για τους νέους δεν είναι ιδιαίτερα θετική. Το ποσοστό ανεργίας για πρόσφατους αποφοίτους κινείται υψηλότερα σε σχέση με άλλες ηλικιακές ομάδες, γεγονός που αντανακλά μια σύνθετη πραγματικότητα.
Η ταχεία ανάπτυξη της ΑΙ
Η Welch περιγράφει την κατάσταση ως αποτέλεσμα πολλαπλών παραγόντων. Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια δομική αλλαγή στην αγορά εργασίας, με τους εργοδότες να εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί στις προσλήψεις.
Από την άλλη, η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει αρχίσει να επηρεάζει ιδιαίτερα τις θέσεις εισαγωγικού επιπέδου, που παραδοσιακά αποτελούσαν το πρώτο βήμα για τους νέους επαγγελματίες.
Σε μια χαρακτηριστική περίπτωση που περιέγραψε, μια ταλαντούχα φοιτήτρια πληροφορικής αδυνατούσε να βρει εργασία, παρότι διέθετε ισχυρό υπόβαθρο. Η συμβουλή που της δόθηκε ήταν να διευρύνει τις επιλογές της, καθώς οι «παραδοσιακές διαδρομές» καριέρας δεν λειτουργούν πλέον όπως στο παρελθόν.
Οι εργοδότες κινούνται πιο αργά, εξετάζοντας αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει θέσεις αρχικού επιπέδου, ενώ παράλληλα εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί μετά από εμπειρίες με προσλήψεις νέων εργαζομένων που δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα που παρουσίασε η Welch αφορά τη σύγκρουση αξιών μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών. Με βάση έρευνα σε εκατοντάδες χιλιάδες άτομα, διαπιστώθηκε ότι μόλις το 2% των νέων της Gen Z διαθέτει το σύνολο των αξιών που αναζητούν οι εργοδότες.
Το ποσοστό αυτό θεωρείται εξαιρετικά χαμηλό και εξηγεί γιατί πολλές συνεργασίες καταλήγουν γρήγορα σε αποτυχία.
Διαφορετικές αξίες
Οι βασικές αξίες της Gen Z φαίνεται να διαφέρουν σημαντικά από αυτές των προηγούμενων γενεών. Στην κορυφή βρίσκεται η προσωπική ευημερία και η ισορροπία ζωής, ακολουθεί η ανάγκη για αυθεντική έκφραση και στη συνέχεια η επιθυμία να βοηθούν άλλους.
Αντίθετα, οι εργοδότες δίνουν προτεραιότητα στην επίτευξη αποτελεσμάτων, στην αφοσίωση στην εργασία και στη διάθεση για συνεχή δραστηριότητα και εξέλιξη.
Αυτή η απόκλιση εκδηλώνεται στην καθημερινότητα του γραφείου. Οι εργοδότες συχνά περιμένουν από τους εργαζομένους να δίνουν προτεραιότητα στη δουλειά, να εργάζονται πολλές ώρες και να επιδιώκουν την επιτυχία με ανταγωνιστικούς όρους.
Αντίθετα, πολλοί νέοι εργαζόμενοι αμφισβητούν αυτά τα πρότυπα, θεωρώντας ότι δεν ανταποκρίνονται σε έναν πιο σύγχρονο τρόπο ζωής. Όπως ανέφερε η Welch, αρκετοί νέοι απορρίπτουν τα παραδοσιακά μοντέλα, έχοντας δει και τις συνέπειες που είχαν για προηγούμενες γενιές, όπως επαγγελματική εξουθένωση ή απώλεια εργασίας σε μεγαλύτερη ηλικία.
Παράλληλα, η τελευταία πανδημία φαίνεται να έχει ενισχύσει αυτή τη στάση, χωρίς όμως να αποτελεί τη μοναδική αιτία. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, πολλοί άνθρωποι επανεξέτασαν τις προτεραιότητές τους και έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα ζωής.
Ταυτόχρονα, η εξοικείωση με την εξ αποστάσεως εργασία διαμόρφωσε νέες προσδοκίες. Όταν οι εταιρείες ζήτησαν επιστροφή στο γραφείο, ένα μεγάλο μέρος της Gen Z δεν είδε τον λόγο να επιστρέψει σε ένα μοντέλο που θεωρεί ξεπερασμένο.
Προβλήματα που εντοπίζουν οι εργοδότες
Οι εργοδότες από την πλευρά τους εντοπίζουν συγκεκριμένα προβλήματα, τα οποία όμως στην ουσία πηγάζουν από αυτή τη βαθύτερη διαφορά αξιών. Δεν πρόκειται μόνο για ζητήματα συμπεριφοράς ή δεξιοτήτων, αλλά για διαφορετική αντίληψη του τι σημαίνει εργασία και επιτυχία.
Η σύγκρουση αυτή οδηγεί σε γρήγορη απογοήτευση και από τις δύο πλευρές, με αποτέλεσμα τις συχνές απολύσεις.
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης. Η αυτοματοποίηση έχει ήδη αρχίσει να αντικαθιστά εργασίες που μέχρι πρόσφατα εκτελούνταν από νέους εργαζόμενους. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για απόκτηση εμπειρίας και ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων, όπως η επικοινωνία και η συνεργασία.
Παράλληλα, η απομακρυσμένη εργασία μειώνει τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις που συμβάλλουν στην επαγγελματική ωρίμανση.
Απέχθεια για φυσική παρουσία
Η Welch επισημαίνει ότι πολλοί νέοι δεν επιθυμούν να εργάζονται με φυσική παρουσία, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων. Η απουσία από το γραφείο σημαίνει λιγότερες ευκαιρίες για μάθηση μέσα από την εμπειρία, κάτι που στο παρελθόν θεωρούνταν καθοριστικό για την εξέλιξη ενός εργαζομένου.
Σε ό,τι αφορά τις εταιρείες που καταφέρνουν να διατηρούν νέους εργαζόμενους, η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στη διαδικασία επιλογής. Σύμφωνα με την ανάλυση της Welch, οι πιο επιτυχημένες εταιρείες εστιάζουν σε ένα πολύ μικρό ποσοστό υποψηφίων που ευθυγραμμίζονται ήδη με τις αξίες τους. Με άλλα λόγια, επιλέγουν εξαρχής εκείνους που δεν θα έχουν αυτή τη σύγκρουση.
Οι συνέπειες των επιλογών
Από την πλευρά των νέων εργαζομένων, η βασική συμβουλή δεν είναι να αλλάξουν τις αξίες τους, αλλά να κατανοήσουν τις συνέπειες των επιλογών τους.
Η Gen Z φαίνεται να έχει διαφορετικό ορισμό της επιτυχίας, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στην ισορροπία ζωής και στην ευελιξία. Ωστόσο, αυτή η επιλογή μπορεί να συνεπάγεται χαμηλότερες αποδοχές ή διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές.
Το βασικό ζητούμενο είναι η συνειδητοποίηση των συμβιβασμών που απαιτούνται. Όπως συμβαίνει σε κάθε γενιά, έτσι και οι σημερινοί νέοι καλούνται να αποφασίσουν πώς θέλουν να ζήσουν και να εργαστούν.
Ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία
Η διαφορά είναι ότι σήμερα αυτές οι αποφάσεις λαμβάνονται σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία, με την τεχνολογία και τις κοινωνικές εξελίξεις να επηρεάζουν βαθιά τον κόσμο της εργασίας.
Το φαινόμενο των γρήγορων απολύσεων δεν φαίνεται να είναι απλώς μια παροδική τάση, αλλά ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής. Η σύγκρουση αξιών, η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης και η αλλαγή στις προσδοκίες για την εργασία δημιουργούν ένα νέο τοπίο, στο οποίο εργοδότες και εργαζόμενοι καλούνται να βρουν κοινό έδαφος.
Μέχρι να συμβεί αυτό, η ασυμβατότητα που παρατηρείται σήμερα πιθανότατα θα συνεχίσει να οδηγεί σε εντάσεις και αστάθεια στην αγορά εργασίας.
