Σενάρια επί σεναρίων έχουν εξετάσει τα τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν, για να εντοπίσουν δομικές παρεμβάσεις που θα μείωναν τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες του powergame.gr, δεν έχει βρεθεί κάποια τεχνική λύση για την τροποποίηση της «αρχιτεκτονικής» των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρισμού, η οποία θα μπορούσε να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Η αναζήτηση ανάλογων παρεμβάσεων, που θα αντιμετώπιζαν τους διαρθρωτικούς λόγους για τους οποίους διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, έχει ξεκινήσει πριν από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και με επίκεντρο την ευρωπαϊκή βιομηχανία – καθώς το ενεργειακό κόστος πλήττει τη διεθνή ανταγωνιστικότητά της.
Σχετική αναφορά (που «έδειχνε» την οριακή τιμολόγηση, βασικό χαρακτηριστικό των ευρωπαϊκών αγορών) είχε κάνει από την άτυπη Σύνοδο Κορυφής τον Φεβρουάριο η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία είχε προαναγγείλει σχετική μελέτη που θα έμπαινε επί τάπητος στη Σύνοδο Κορυφής στις 19 Μαρτίου. Επίσης, η εισήγηση των τεχνικών κλιμακίων αναμένεται να συζητηθεί τρεις ημέρες νωρίτερα στο επόμενο Συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας, στις 16 Μαρτίου.
Με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή που μεσολάβησε, βέβαια έχει ξεκινήσει και μία παράλληλη συζήτηση, για άμεσα μέτρα «πυροσβεστικού» χαρακτήρα. Επίσης, όπως είναι φυσικό, έχει αποκτήσει πιο κρίσιμο χαρακτήρα η μελέτη που ανέλαβαν να προετοιμάσουν τα τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν.
Αλλαγή στην τιμολόγηση
Η οριακή τιμολόγηση (marginal pricing), που εφαρμόζεται τώρα, σημαίνει πως η χονδρεμπορική καθορίζεται κάθε ημέρα από την προσφορά του ακριβότερου σταθμού που εντάσσεται στο σύστημα. Μάλιστα, με την ίδια προσφορά αμείβονται και όλες οι ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες που είχαν ήδη ενταχθεί, υποβάλλοντας μικρότερα μπινταρίσματα (pay as cleared). Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες οι ακριβότερες μονάδες είναι οι σταθμοί αερίου, οι οποίες για αυτό τον λόγο ονομάζονται και «οριακές μονάδες».
Ένα αντεπιχείρημα στη συγκεκριμένη φόρμουλα είναι ότι η τιμή αυτή (που ονομάζεται Τιμή Εκκαθάρισης Αγοράς) δεν επηρεάζεται στον βαθμό που θα έπρεπε από τη μεγάλη πλέον διείσδυση των ΑΠΕ. Ένας ακόμη αντίλογος είναι πως τεχνολογίες με μηδενικό οριακό κόστος (όπως π.χ. τα υδροηλεκτρικά ή οι ΑΠΕ που συμμετέχουν απευθείας στο σύστημα) αμείβονται υπέρμετρα για την παραγωγή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, μία εναλλακτική που μελετήθηκε από τα τεχνικά κλιμάκια είναι ακριβώς κάθε μονάδα να αμείβεται με την προσφορά που υπέβαλε (pay as bid). Ωστόσο, διαπιστώθηκε πως η στρατηγική των «φθηνότερων» σταθμών θα μεταβληθεί, καθώς πλέον οι ιδιοκτήτες τους θα προσπαθούν να προβλέψουν το ακριβότερο σταθμό που θα ενταχθεί στο σύστημα και να μπιντάρουν σε ανάλογα επίπεδα. Επομένως, θα απαλειφθεί το όποιο όφελος για το χονδρεμπορικό κόστος.
Άλλα εναλλακτικές και γιατί δεν λειτουργούν
Ένα ακόμη σενάριο που εξετάστηκε είναι να μπει πλαφόν στην προσφορές των μονάδων, δηλαδή να υπάρξει κάποιου είδους διατίμηση. Το πρόβλημα ωστόσο θα ήταν πως δύσκολα θα μπορούσε να καθοριστεί σε ποιο ύψος θα μπορεί να μπει αυτό το άνω όριο. Επίσης, καθώς υπάρχουν ιδιαιτερότητες στα ενεργειακά μίγματα των κρατών-μελών, αν το πλαφόν έμπαινε από κάθε κράτος ξεχωριστά, θα προέκυπταν διάφορες αρρυθμίες στη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, όπως π.χ. στο διασυνοριακό εμπόριο.
Καθώς όπως προαναφέρθηκε η Τιμή Εκκαθάρισης Αγοράς καθορίζεται σχεδόν κατά κανόνα από τις μονάδες αερίου, μία άλλη εκδοχή που μελετήθηκε ήταν να δημιουργηθεί μία ξεχωριστή αγορά ειδικά για τους σταθμούς αερίου. Το πρόβλημα ωστόσο σε αυτή την περίπτωση θα ήταν ότι στην συμβατική χονδρεμπορική αγορά θα έμεναν κατά κύριο λόγο έργα «πράσινων» τεχνολογιών (π.χ. ΑΠΕ) που έχουν μηδενικό οριακό κόστος. Επομένως, δεν υπάρχει τρόπος να υπολογιστεί το έσοδό τους, από το οποίο θα προσδιοριστούν οι προσφορές που θα υποβάλλουν.
Ανάλογες παρενέργειες προέκυψαν στην περίπτωση που αποσύρονταν από το Χρηματιστήριο Ενέργειας οι μονάδες αερίου, όχι για μία εναλλακτική αγορά, αλλά για να αποζημιώνονται με εξωχρηματιστηριακό τρόπο. Σε αυτή την περίπτωση, ένα «αγκάθι» επίσης θα ήταν πως θα γίνονταν οριακές μονάδες τα υδροηλεκτρικά, τα οποία θα προσάρμοζαν τις προσφορές τους σε αυτές των σταθμών αερίου. Μάλιστα, η συγκεκριμένη ιδέα δοκιμάστηκε στην Αυστραλία, όπου απέτυχε παταγωδώς.
Περιορισμός των χονδρεμπορικών αγορών
Το γεγονός ότι δεν φαίνεται πως υπάρχει κάποια τεχνική λύση που να «ξεφουσκώνει» μόνιμα τις χονδρεμπορικές τιμές, συνδυάζεται με την αντίδραση επτά χωρών στο ενδεχόμενο ανατροπής του σχεδιασμού των αγορών (Δανίας, Φινλανδίας, Λετονίας, Λουξεμβούργου και Πορτογαλίας), αλλά και συλλογικών φορέων όπως της Eurelectric. Αυτό που κερδίζει έδαφος είναι να περιοριστεί η συμμετοχή που έχει η χονδρική αγορά στη διαμόρφωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία.
Προς αυτή την κατεύθυνση, τα τεχνικά κλιμάκια φαίνεται να συγκλίνουν στο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία μίας παράλληλης αγοράς διμερών συμβολαίων (CfDs, PPAs), όπου η παραγωγή θα προέρχεται από ΑΠΕ και μπαταρίες, ενώ θα αξιοποιείται για την κάλυψη των αναγκών βιομηχανιών και προμηθευτών. Πρόκειται για ένα μέτρο που προβλέπεται σε ευρωπαϊκή Οδηγία και έχουν ενστερνιστεί οι υπηρεσίες της Κομισιόν. Αυτό που μένει να φανεί είναι αν θα υπάρξει ανάλογο consensus και σε πολιτικό επίπεδο.
Μέσω μίας τέτοιας παράλληλης αγοράς, οι ενεργοβόροι καταναλωτές θα εξασφαλίζουν σταθερού και ανταγωνιστικού κόστους ηλεκτρική ενέργεια, για να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι Κομισιόν ήδη συστήνει την προώθηση των διμερών συμβολαίων, χωρίς ωστόσο να υποχρεώνει τη δημιουργία μίας αντίστοιχης παράλληλης αγοράς από κάθε κράτος – μέλος.
Επομένως, πλέον δεν είναι απίθανο να προστεθούν στοιχεία υποχρεωτικότητας στη συγκεκριμένη παρέμβαση. Σε κάθε περίπτωση, για να αποκτήσει δυναμική μία τέτοια αγορά, θα χρειαστεί κρατική στήριξη ώστε να διευρυνθεί η σύναψη διμερών συμβολαίων (πιθανότατα με τη μορφή εγγυήσεων) και να αυτή να αποκτήσει ρευστότητα.
Ειδικά για τον περιορισμό τους κόστους των βιομηχανιών, θα μπορούσαν οι ενεργοβόροι καταναλωτές να επιλέγουν τα διμερή συμβόλαια με τους πιο προνομιακούς όρους. Επίσης, οι χώρες θα είχαν τη δυνατότητα να στηρίξουν με επιδοτήσεις τις συμβάσεις που αφορούν βιομηχανίες.
«Ασπίδα» για την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή
Όσον αφορά τη Μέση Ανατολή, η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει ένα μέτρο που μπορεί να προστατεύσει τους καταναλωτές ρεύματος από τις ανατιμήσεις. Ο λόγος είναι για τον μηχανισμό συγκέντρωσης των υπερεσόδων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, με τα οποία θα επιδοτούνται οι λογαριασμοί των καταναλωτών, ώστε να «κουρεύονται» οι ακραίες αυξήσεις.
Οι αρνητικές επιπτώσεις από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να «περάσουν» στην ηλεκτρική ενέργεια, με την άνοδο των χονδρεμπορικών τιμών λόγω της εκτίναξης του φυσικού αερίου. Τα συμβόλαια στον ολλανδικό κόμβο έκλεισαν την Παρασκευή στα 53,4 ευρώ ανά Μεγαβατώρα (από περίπου 30 ευρώ πριν από τον πόλεμο).
Η εξέλιξη του κόστους αερίου θα εξαρτηθεί σχεδόν αποκλειστικά από το πόσο θα διαρκέσουν οι εχθροπραξίες, διατηρώντας εκτός παραγωγής τις εγκαταστάσεις του Κατάρ και μπλοκαρισμένα τα στενά του Ορμούζ. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην ενεργειακή κρίση, είχε κυριολεκτικά εκτροχιαστεί, φτάνοντας μέχρι τα 350 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Το μέτρο για τα υπερέσοδα ετοίμασε και εφάρμοσε η Ελλάδα στην ενεργειακή κρίση, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, βρίσκοντας στην πορεία βρήκε μιμητές από αρκετά ακόμη κράτη-μέλη. Έχει πλέον ενσωματωθεί σαν δικλείδα ασφαλείας στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, προβλέποντας την «ενεργοποίησή» του σε περίπτωση σημαντικής ανόδου του φυσικού αερίου, στα 180 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Ο τρόπος με τον οποίο έχει θεσπιστεί αφήνει πάντως στη δικαιοδοσία της Κομισιόν το όριο για την εφαρμογή του. Επομένως, με απόφαση των Βρυξελλών μπορεί ενδεχομένως να «ενεργοποιηθεί» με μικρότερο άλμα του αερίου.
