Η συμφωνία των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) μεταξύ των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί δικαίωση των ελληνικών θέσεων και προσπαθειών για ρυθμιστική βεβαιότητα στη λειτουργία της εναλλακτικής αυτής πηγής τροφοδοσίας της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, σύμφωνα με κύκλους του ΥΠΕΝ. Μια εξέλιξη που έρχεται μέσα από την αγαστή συνεργασία του ΥΠΕΝ, του Διαχειριστή (ΔΕΣΦΑ) και του Ρυθμιστή (ΡΑΑΕΥ). Όσα συμφωνήθηκαν ήταν πάγια θέση και του κ. Εξάρχου, επικεφαλής της Atlantic SEE LNG Trade, ξεκινώντας από τις τοποθετήσεις του στο Davos και στην συνέχεια σε συνεντεύξεις που έχει παραχωρήσει. Ο Κάθετος Διάδρομος είναι εγχείρημα υψίστης γεωπολιτικής σημασίας για τη χώρα μας και είναι εξαιρετικά σημαντικό να στηριχθεί θεσμικά η λειτουργία του.
Σημειώνεται ότι ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου ανέδειξε το θέμα και κατά την πρόσφατη παρουσία του στην κορυφαία ενεργειακή διοργάνωση CERAWeek στο Χιούστον των Ηνωμένων Πολιτειών σε κοινό πάνελ με τη Γενική Διευθύντρια Ενέργειας της ΕΕ, κα. Jorgensen, τονίζοντας ότι «χρειάζεται τα κράτη-μέλη του Κάθετου Διαδρόμου να συνεργαστούν, ώστε το προϊόν να γίνει πολύ πιο ελκυστικό εμπορικά. Χρειάζεται όμως, και όλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξουν το εγχείρημα. Yπάρχει και η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξαλείψει κάθε μορφή ρυθμιστικής αβεβαιότητας, ώστε να υπάρχει για την αγορά ένα αξιόπιστο, ασφαλές και σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον» .
Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) — ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), BULGARTRANSGAZ (Βουλγαρία), TRANSGAZ (Ρουμανία), VESTMOLDTRANSGAZ (Μολδαβία), GTSOU (Ουκρανία) — καθώς και ο ανεξάρτητος φορέας ICGB, κατέληξαν σήμερα στην Αθήνα σε μια αμοιβαία αποδεκτή πρόταση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για την εμπορική προώθηση του Διαβαλκανικού Αγωγού/Κάθετου Διαδρόμου, μετά από εντατική συνεργασία και πολλαπλές διαβουλεύσεις.
Σε ένα ταχέως εξελισσόμενο ενεργειακό τοπίο, η σημερινή συμφωνία σηματοδοτεί ένα ορόσημο για την ενεργειακή ολοκλήρωση της περιοχής, διαμορφώνοντας έναν ανθεκτικό, ανταγωνιστικό και αξιόπιστο ενεργειακό διάδρομο στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Τι συμφωνήθηκε μεταξύ Διαχειριστών και Κομισιόν για τον Κάθετο Διάδρομο
Η νέα μεθοδολογία, που συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την παρουσία του ACER και των αντίστοιχων Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών, είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με το κεκτημένο της ΕΕ. Η συμφωνία σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια μακροπρόθεσμη λύση, πλήρως συμβατή με τους Κανονισμούς της ΕΕ, με ένα διαφανές πλαίσιο τιμολόγησης σε όλο το μήκος του Διαδρόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού 2017/460 της ΕΕ. Η συμφωνημένη εμπορική προσέγγιση εισάγει νέα τιμολόγια που καθιστούν τον Κάθετο Διάδρομο μια εξαιρετικά ανταγωνιστική και στρατηγική ενεργειακή αρτηρία για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.
Συγκεκριμένα, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) θα προσφέρουν για πρώτη φορά το πλήρες φάσμα προϊόντων δυναμικότητας σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, ξεκινώντας από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027 (26 Οκτωβρίου) σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική τιμολόγηση. Αυτή η προσέγγιση τιμολόγησης αυξάνει σημαντικά την ελκυστικότητα των προσφερόμενων προϊόντων, παρέχοντας παράλληλα στους χρήστες βελτιωμένη ορατότητα κόστους και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού.
Με αυτόν τον τρόπο, ο Κάθετος Διάδρομος εδραιώνεται ως κρίσιμη οδός ενεργειακού εφοδιασμού για την περιοχή και ως ζωτικό εργαλείο για την ενίσχυση της διαφοροποίησης και της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης. Για τη μεταβατική περίοδο μέχρι την πλήρη εφαρμογή των νέων προϊόντων, οι ΔΣΜ υποβάλλουν αίτημα στις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές για την παράταση της διαθεσιμότητας των υφιστάμενων προϊόντων έως τον Οκτώβριο του 2026, υποστηρίζοντας την ασφάλεια εφοδιασμού της Ουκρανίας κατά τη μεταβατική φάση.
Η ανακοίνωση του ΔΕΣΦΑ
Οι συμμετέχοντες Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς — ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), BULGARTRANSGAZ (Βουλγαρία), TRANSGAZ (Ρουμανία), VESTMOLDTRANSGAZ (Μολδαβία), GTSOU (Ουκρανία), καθώς και ο ανεξάρτητος διαχειριστής ICGB, κατέληξαν σήμερα στην Αθήνα σε μια αμοιβαία αποδεκτή πρόταση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για την εμπορική προώθηση του Διαβαλκανικού Αγωγού του Κάθετου Διαδρόμου, μετά από εντατική συνεργασία και πολλαπλές διαβουλεύσεις. Σε ένα ταχέως εξελισσόμενο ενεργειακό τοπίο, η σημερινή συμφωνία σηματοδοτεί ένα ορόσημο για την ενεργειακή ολοκλήρωση της περιοχής, διαμορφώνοντας έναν ανθεκτικό, ανταγωνιστικό και αξιόπιστο ενεργειακό διάδρομο στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Η νέα μεθοδολογία, που συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την παρουσία του ACER και των αντίστοιχων Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών, είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με το κεκτημένο της ΕΕ. Η συμφωνία σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια μακροπρόθεσμη λύση, πλήρως συμβατή με τους Κανονισμούς της ΕΕ, με ένα διαφανές πλαίσιο τιμολόγησης σε όλο το μήκος του Διαδρόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού 2017/460 της ΕΕ. Η συμφωνημένη εμπορική προσέγγιση εισάγει νέα τιμολόγια που καθιστούν τον Κάθετο Διάδρομο μια εξαιρετικά ανταγωνιστική και στρατηγική ενεργειακή αρτηρία για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.
Πιο συγκεκριμένα, οι Διαχειριστές θα προσφέρουν για πρώτη φορά το πλήρες εύρος προϊόντων δυναμικότητας σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, ξεκινώντας από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027 (Οκτώβριος 2026) σε εξαιρετικά ανταγωνιστική τιμολόγηση. Αυτή η τιμολογιακή προσέγγιση αυξάνει σημαντικά την ελκυστικότητα των προσφερόμενων προϊόντων, παρέχοντας παράλληλα στους χρήστες βελτιωμένη ορατότητα κόστους και δυνατότητα μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού. Με αυτόν τον τρόπο, ο Κάθετος Διάδρομος εδραιώνεται ως κρίσιμη οδός ενεργειακού εφοδιασμού για την περιοχή και ως ζωτικό εργαλείο για την ενίσχυση της διαφοροποίησης και της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης.
Για τη μεταβατική περίοδο μέχρι την πλήρη εφαρμογή των νέων προϊόντων, οι Διαχειριστές υποβάλλουν αίτημα στις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές για την παράταση της διαθεσιμότητας των υφιστάμενων προϊόντων έως τον Οκτώβριο του 2026, προκειμένου να υποστηρίξουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Ουκρανίας κατά τη μεταβατική περίοδο.
Υπενθυμίζεται πως το πρωί της Παρασκευής το energygame.gr ανέφερε τα εξής:
Σε μια κομβική «πίστα» μπαίνει ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου καθώς από σήμερα (Πέμπτη 26 Μαρτίου) ξεκινούν εντατικές επαφές μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Διαχειριστών των Συστημάτων μεταφοράς και των Ρυθμιστικών Αρχών των χωρών που συμμετέχουν στο έργο. Στόχος είναι ο ανασχεδιασμός του πλαισίου λειτουργίας της κρίσιμης υποδομής ώστε να γίνει πιο ανταγωνιστική και ελκυστική για την αγορά και να ξεπεραστούν τα εμπόδια που έχουν περιορίσει μέχρι σήμερα τη δυναμική της.
Οι συζητήσεις αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμες, χωρίς όμως να μπορεί να προβλεφθεί από τώρα το αποτέλεσμα. Εφόσον τελεσφορήσουν, ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα σημερινά ρυθμιστικά και εμπορικά εμπόδια και να εξελιχθεί σε βασικό άξονα μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού της περιοχής.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο επίκεντρο των επαφών θα βρεθεί μια ολοκληρωμένη πρόταση που φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τα βασικά προβλήματα που έχουν περιορίσει μέχρι σήμερα τη χρήση του διαδρόμου. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι σαφές κατά πόσο το σχέδιο συγκεντρώνει την πλήρη στήριξη όλων των ευρωπαϊκών χωρών που εμπλέκονται, αλλά και αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να κινηθεί γρήγορα για την προσαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου όπου χρειάζεται.
Την ανάγκη για συντονισμένη δράση είχε επισημάνει πρόσφατα ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στο ενεργειακό συνέδριο CERAWeek 2026 στο Χιούστον των ΗΠΑ. Όπως είχε σημειώσει, η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών, σταθερότητα στο θεσμικό περιβάλλον αλλά και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο.
Ο ίδιος υπογράμμισε επίσης ότι απαιτείται στήριξη από όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τονίζοντας παράλληλα ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβάλει ενεργά στην άρση των ρυθμιστικών αβεβαιοτήτων που εξακολουθούν να υπάρχουν.
Στο επίκεντρο η μείωση των τελών διέλευσης στον Κάθετο Διάδρομο
Στην πρόταση που εξετάζεται, κεντρικό ρόλο φαίνεται να έχει η σημαντική μείωση των τελών διέλευσης. Εφόσον υιοθετηθεί το σχέδιο, οι σχετικές χρεώσεις θα μπορούσαν να μειωθούν αισθητά και να διαμορφωθούν περίπου στα 5 έως 6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Μια τέτοια προσαρμογή θα άλλαζε σημαντικά την «οικονομική εικόνα» της διαδρομής, καθώς θα καθιστούσε τον Κάθετο Διάδρομο ανταγωνιστικό απέναντι σε άλλες διαδρομές μεταφοράς φυσικού αερίου που καταλήγουν στην Ουκρανία, με αφετηρία υποδομές LNG που βρίσκονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Πολωνία, Κροατία, Λιθουανία, Γερμανία)
Διάθεση μακροχρόνιων προϊόντων μεταφοράς αερίου
Παράλληλα, το προτεινόμενο μοντέλο προβλέπει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο δέσμευσης της δυναμικότητας για μεταφορά αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Πιο συγκεκριμένα, στο νέο πλαίσιο σχεδιάζεται η δημιουργία προϊόντων διαφορετικής διάρκειας που θα διατίθενται σε ετήσια, τριμηνιαία και μηνιαία βάση.
Η δυνατότητα ετήσιας δέσμευσης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς θα επιτρέψει στους συμμετέχοντες στην αγορά να οργανώνουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τον προγραμματισμό εισαγωγής φορτίων LNG. Την ίδια στιγμή, τα προϊόντα μικρότερης διάρκειας θα προσφέρουν την ευελιξία που χρειάζεται η αγορά για την κάλυψη βραχυπρόθεσμων αναγκών.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι η πρώτη δημοπρασία για τα νέα αυτά προϊόντα θα πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο, ενώ η εφαρμογή τους αναμένεται να ξεκινήσει τον Οκτώβριο.
Δυνατότητα διοχέτευσης του LNG σε όλες τις χώρες διέλευσης
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο της πρότασης είναι η άρση της υποχρέωσης για μεταφορά του αερίου μέχρι την Ουκρανία. Στο νέο μοντέλο, traders και προμηθευτές θα μπορούν να διοχετεύουν το LNG που εισάγεται στην Ελλάδα προς οποιοδήποτε σημείο εξόδου των χωρών διέλευσης επιλέγουν. Με τον τρόπο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος μετατρέπεται από μια διαδρομή με συγκεκριμένο τελικό προορισμό σε ένα πιο ευέλικτο δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου που μπορεί να εξυπηρετήσει πολλαπλές αγορές.
Αισιοδοξία για την έκβαση των επαφών
Παρότι το αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων παραμένει ανοιχτό, οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι υπάρχει διάθεση να προχωρήσει μια συμβιβαστική λύση. Οι μεγαλύτερες επιφυλάξεις φαίνεται να προέρχονται από τη Ρουμανία, κυρίως σε σχέση με το θέμα της μείωσης των τελών διέλευσης. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμάται ότι μέσα από τις διαπραγματεύσεις μπορεί να διαμορφωθεί μια κοινά αποδεκτή λύση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η στάση της Ουκρανίας, η οποία εμφανίζεται να βλέπει θετικά τις προτεινόμενες αλλαγές. Για το Κίεβο, η δυνατότητα να γεμίσουν πιο εύκολα και οικονομικά οι αποθήκες φυσικού αερίου της χώρας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, ιδιαίτερα στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας τόσο της Ουκρανίας όσο και της ευρύτερης περιοχής.
Μεταβατική λύση
Μέχρι να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το νέο σύστημα, αναμένεται να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται τα υφιστάμενα προϊόντα μεταφοράς που είναι γνωστά ως «Routes» 1, 2 και 3, τα οποία θα αποσυρθούν σταδιακά. Το ισχύον μοντέλο, ωστόσο, έχει αποδειχθεί εκ του αποτελέσματος μη λειτουργικό για την αγορά. Το υψηλό κόστος μεταφοράς αποτελεί το πιο εμφανές πρόβλημα, όμως δεν είναι το μοναδικό. Η ίδια η δομή των προϊόντων, που βασίζεται σε μηνιαίες δεσμεύσεις δυναμικότητας, δημιουργεί επιπλέον δυσκολίες. Οι δημοπρασίες πραγματοποιούνται την τέταρτη Δευτέρα κάθε μήνα και «κλειδώνουν» δυναμικότητα για τον επόμενο μήνα.
Αυτό αφήνει πολύ μικρό χρονικό περιθώριο σε traders και προμηθευτές για να εξασφαλίσουν διαθέσιμα πλοία LNG και να οργανώσουν τη μεταφορά των φορτίων τους. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο επιχειρηματικό ρίσκο, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις λειτουργεί αποτρεπτικά για τη συμμετοχή τους. Επιπλέον, μέχρι σήμερα η απαίτηση το φυσικό αέριο να καταλήγει υποχρεωτικά στην Ουκρανία περιόριζε τις εμπορικές δυνατότητες του έργου.
Με τη νέα προσέγγιση, ο Κάθετος Διάδρομος αναμένεται να λειτουργήσει ως μια πιο ευέλικτη ενεργειακή υποδομή, ικανή να τροφοδοτεί περισσότερες αγορές της περιοχής. Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι θα ενισχύσει το ενδιαφέρον της αγοράς και θα αυξήσει τη χρήση του διαδρόμου, καθώς θα καλύπτει ανάγκες σε ένα ευρύτερο γεωγραφικό φάσμα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το υπό συζήτηση σχέδιο δεν προορίζεται να αποτελέσει μόνιμη λύση. Πρόκειται περισσότερο για ένα μεταβατικό πλαίσιο λειτουργίας, μέχρι να διαμορφωθεί ένα πιο σταθερό και ολοκληρωμένο μοντέλο για το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου. Ωστόσο, ακόμη και ως ενδιάμεση λύση, εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύει ουσιαστικά την προοπτική του έργου και να δημιουργήσει τις βάσεις για την πλήρη αξιοποίησή του τα επόμενα χρόνια.
