Μόνιμα ανταγωνιστικά τέλη διέλευσης, για τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα μέχρι την Ουκρανία μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, φέρνει η νέα συμφωνία που επιτεύχθηκε την Παρασκευή ανάμεσα στην Κομισιόν και τους Διαχειριστές των εμπλεκόμενων χωρών (μεταξύ των οποίων και ο ΔΕΣΦΑ), για τη νέα μεθοδολογία τιμολόγησης. Επομένως, τα καινούργια δεδομένα δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε να υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη εμπορική ζήτηση για το πρότζεκτ – με μακροχρόνια deals για την προμήθεια της περιοχής με αμερικανικό LNG.
Το σημαντικό «κούρεμα» του κόστους χρήστης του Vertical Corridor πιστοποιεί ανάλυση του ICIS, η οποία με βάση στοιχεία των τοπικών Διαχειριστών συγκρίνει τα τέλη διέλευσής του με αυτά των υπόλοιπων οδεύσεων οι οποίες καταλήγουν επίσης στην Ουκρανία. Έτσι, το κόστος διαμορφώνεται στα 7,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα (για τη χρήση της εξόδου του Σιδηρόκαστρου στον άξονα Ελλάδας-Βουλγαρίας), το οποίο είναι αισθητά μεγαλύτερο μόνο από τις οδεύσεις Πολωνία-Ουκρανία (4,9 ευρώ ανά Μεγαβατώρα), Κροατία-Ουγγαρία-Ουκρανία (5,7 ευρώ ανά MWh) και Λιθουανία-Πολωνία-Ουκρανία (6,07 ευρώ ανά MWh).
Παράλληλα, κινείται σε παρόμοια επίπεδα με τις «αρτηρίες» Φινλανδία-Εσθονία-Λιθουανία, Πολωνία, Ουκρανία (7,04 ευρώ ανά MWh), Νορβηγία-Δανία-Πολωνία-Ουκρανία (7,5 ευρώ ανά MWh). Στον αντίποδα, πιο ακριβή είναι η όδευση Ιταλία-Αυστρία-Ουγγαρία-Ουκρανία (9,2 ευρώ ανά MWh), η οποία προσεγγίζει το κόστος της εναλλακτικής διαδρομής του Κάθετου διαδρόμου (9,6 ευρώ ανά MWh) που χρησιμοποιεί τον Διαβαλκανικό αγωγό αερίου (IGB) για τη μεταφορά στο Κίεβο είτε LNG είτε αζέρικου αερίου που καταφθάνει στην Ελλάδα.
Τέλος στη ρυθμιστική εξαίρεση
Επίσης, ο Κάθετος Διάδρομος είναι φθηνότερος από τις οδεύσεις με αφετηρία τη Γερμανία. Κι αυτό γιατί τόσο η όδευση Γερμανία-Αγωγός Γιαμάλ-Πολωνία-Ουκρανία, όσο και η αρτηρία Γερμανία-Τσεχία-Σλοβακία-Ουκρανία, έχουν τέλη διέλευσης 11,2 ευρώ ανά MWh. Με τα νέα δεδομένα, η πιο ακριβή όδευση προς το Κίεβο είναι ο άξονας Ιταλία-Αυστρία-Σλοβακία-Ουκρανία με 12,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, πριν από τη συμφωνία, τα ονομαστικά τέλη διέλευσης των δύο εκδοχών του Κάθετου Διάδρομου ήταν τα υψηλότερα όλων των οδεύσεων που κατέληξαν στο Κίεβο. Έτσι, ο άξονας Ελλάδα-Ουκρανία μέσω της πύλης του Σιδηροκάστρου είχε κόστος 12,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, με τη μείωση να αγγίζει επομένως το 40%. Επίσης, ο ίδιος άξονας (αξιοποιώντας τον αγωγό IGB) είχε τέλος διέλευσης 15,6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Βέβαια, και στο υφιστάμενο μοντέλο αξιοποίησης του Vertical Corridor εφαρμόζονταν εκπτώσεις από τους Διαχειριστές στα 3 προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας (Route 1,2 και 3). Το πρόβλημα, ωστόσο, ήταν πως οι εκπτώσεις αυτές παρέχονταν μόνο για τα συγκεκριμένα προϊόντα, υπό καθεστώς εξαίρεσης του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου που διέπει τη χρήση των υποδομών αερίου, εξαιτίας του επείγοντος χαρακτήρα που είχε ο ανεφοδιασμός της Ουκρανίας. Επομένως, ο έκτακτος χαρακτήρας των discounts δεν μπορούσε να εγγυηθεί μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα του πρότζεκτ.
Πρωταγωνίστρια η Atlantic SEE LNG Trade
Αντίθετα, πλέον οι μειώσεις αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα, με συνέπεια να είναι συμβατές με το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και να δημιουργούν ρυθμιστική βεβαιότητα στους traders και προμηθευτές που θα θελήσουν να αξιοποιήσουν τον Κάθετο Διάδρομο. Όπως έγραψε το powergame, το θετικό αυτό στοιχείο συνδυάζεται με άλλα εξίσου κρίσιμα πλεονεκτήματα του νέου μοντέλου λειτουργίας, τα οποία ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ορατότητα στη χρήση του πρότζεκτ.
Προς την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης ορατότητας συντείνει επίσης και διεύρυνση της διάρκειας των προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας, με την «πρεμιέρα» ετήσιων και τριμηνιαίων προϊόντων, παράλληλα με τις προσφορές δέσμευσης μηνιαίας και ημερήσιας διάρκειας. Επίσης, η διάθεση των νέων προϊόντων θα ακολουθεί τον προγραμματισμό που ισχύει για όλες τις ευρωπαϊκές υποδομές φυσικού αερίου, ενισχύοντας περαιτέρω τη διαφάνεια και τη συμβατότητα με την ενιαία αγορά. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι πρώτες δημοπρασίες για ετήσια δέσμευση θα πραγματοποιηθούν τον Ιούλιο, με την έναρξη εφαρμογής να τοποθετείται τον Οκτώβριο, στο νέο έτος αερίου.
Βελτιώσεις όπως οι παραπάνω λύνουν τα προβλήματα που είχαν ως αποτέλεσμα οι έως τώρα δημοπρασίες να γίνονται συχνά με μικρή ή και μηδενική συμμετοχή. Παράλληλα, «απαντούν» στις ανάγκες της αγοράς, η οποία έχει ήδη δείξει πως ο Vertical Corridor αποτελεί μία πρωτοβουλία με εμπορικές και γεωπολιτικές προοπτικές για την εισαγωγή αμερικανικού LNG, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιλύονταν τα ρυθμιστικά εμπόδια για την αξιοποίησή του.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, καταλυτικός είναι ο ρόλος που έχει παίξει η Atlantic SEE LNG Trade, έχοντας συνάψει έως τώρα σειρά μακροχρόνιων συμφωνιών για την εισαγωγή LNG από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, για την προμήθεια της Ουκρανίας, της Ρουμανίας, της Αλβανίας, της Βουλγαρίας και της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης. Όπως είχε τονίσει σε διάφορες περιπτώσεις ο Αλέξανδρος Εξάρχου, επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και CEO της Atlantic SEE LNG Trade, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αλλάξει τον χάρτη τροφοδοσίας της περιοχής με φυσικό αέριο, αν αίρονταν στην πορεία τα εμπόδια που προκύπτουν από τις παθογένειες της ΕΕ.
«Ασπίδα» στις γεωπολιτικές κρίσεις
Σύμφωνα επίσης με τον κ. Εξάρχου, η επίλυση των ρυθμιστικών προβλημάτων αποτελούσε προϋπόθεση ώστε να «πυκνώσουν» οι μακροχρόνιες συμφωνίες εισαγωγής αμερικανικού LNG, οι οποίες με τη σειρά τους θα επιτρέψουν να ωριμάσει έτι περαιτέρω εμπορικά ο Vertical Corridor. Με αυτόν τον τρόπο θα άνοιγε ο δρόμος για να γίνουν οι αναγκαίες επενδύσεις αναβάθμισης του πρότζεκτ (όπως με ένα δεύτερο FSRU στην Ελλάδα), ώστε να συμβάλει στην τροφοδοσία με αέριο της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης από το τέλος του 2027 και να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια, όταν θα απαγορευτούν πλήρως οι εισαγωγές από τη Ρωσία.
Μάλιστα, η επικείμενη απαγόρευση του ρωσικού αερίου είναι κι εκείνη που εξηγεί γιατί ο Κάθετος Διάδρομος έχει γίνει πλέον εξαιρετικά ανταγωνιστικός, ακόμη κι αν δεν είναι η φθηνότερη όδευση που καταλήγει στην Ουκρανία. Κι αυτό γιατί οι άλλες «οδοί» με χαμηλότερα κόστη διέλευσης, που βρίσκονται στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη, δεν έχουν αρκετή δυναμικότητα ώστε να καλύψουν πλήρως το κενό που θα αφήσει η απόσυρση του ρωσικού καυσίμου.
Την ίδια στιγμή, η εν εξελίξει σύρραξη στο Ιράν, η οποία μεταξύ άλλων έχει περιορίσει τις εξαγωγικές δυνατότητες LNG από το Κατάρ, δείχνει γιατί η Ευρώπη έχει ανάγκη από υποδομές οι οποίες θα έχουν τη δυνατότητα να τη θωρακίσουν από γεωπολιτικές κρίσεις που μπορούν να διαταράξουν τον ανεφοδιασμό της με αέριο, ή να την εκθέσουν σε εκτινάξεις των διεθνών τιμών του καυσίμου.
Μία τέτοια κρίσιμη υποδομή είναι οι αποθήκες αερίου στην Ουκρανία, οι οποίες μπορούν να φιλοξενήσουν περίπου 30 bcm αερίου. Σε αυτό το πλαίσιο, ο κρίσιμος ρόλος του Vertical Corridor, για τη θωράκιση των ευρωπαϊκών οικονομικών και κοινωνιών ξεπερνά ακόμη και την απόσυρση του ρωσικού καυσίμου από το ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα ή την υλοποίηση της συμφωνίας ΗΠΑ – ΕΕ για την εισαγωγή αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων συνολικής αξίας 750 δισ. δολαρίων έως το 2028.
