Ανοίγει ο δρόμος για την εμπλοκή των προμηθευτών ρεύματος (και αερίου) σε έργα εξοικονόμησης, με τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων ενεργειακής αναβάθμισης στις κτιριακές εγκαταστάσεις των πελατών τους, η οποία θα αποπληρώνεται μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Για τον σκοπό αυτόν προωθείται ειδική νομοθετική διάταξη, η οποία θα επιτρέπει να γίνει διεύρυνση του αντικειμένου των παρόχων (το οποίο αυτήν τη στιγμή αφορά αποκλειστικά την εξασφάλιση ηλεκτρικής ενέργειας ή αερίου), μέσω τροποποίησης του Κώδικα Προμήθειας.
Η διάταξη περιλαμβάνεται στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με αντικείμενο τη σύσταση της Ειδικής Υπηρεσίας για το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, το οποίο βρίσκεται στη Βουλή. Με τη συγκεκριμένη διάταξη θα γίνει προσθήκη σε προγενέστερο άρθρο, που καθορίζει τι ρυθμίζεται με τους Κώδικες Προμήθειας.
Έτσι, από τη στιγμή που θα υπερψηφιστεί η νομοθετική ρύθμιση, οι Κώδικες θα καθορίζουν πλέον και «τη δυνατότητα συνομολόγησης όρων για την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών, με σκοπό τη βελτίωση ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης του τελικού πελάτη, με χρηματοδότηση του προμηθευτή ή άλλου τρίτου μέρους με δυνατότητα αποπληρωμής της χρηματοδότησης μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης του τελικού πελάτη», όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά.
Η χρηματοδότηση θα αφορά παρεμβάσεις που θα έχουν να κάνουν είτε με την αναβάθμιση του εξοπλισμού του καταναλωτή (π.χ. ηλεκτρικές συσκευές, αντλίες θερμότητας) είτε με τη «θωράκιση» του κτιρίου (π.χ. κουφώματα, θερμοπροσόψεις). Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι πως νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα μπορούν να προχωρήσουν σε παρεμβάσεις διαθέτοντας μικρό ή και μηδενικό αρχικό κεφάλαιο. Έτσι, εκτιμάται ότι θα αυξηθούν οι δράσεις ενεργειακής εξοικονόμησης.
Προς εξέταση κρίσιμες παράμετροι
Όπως έχει γράψει το powergame.gr, η χρηματοδότηση των δράσεων ενεργειακής εξοικονόμησης και η εξόφληση μέσω των λογαριασμών αποτελεί το εργαλείο «on-bill financing», το οποίο χρησιμοποιείται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Το εργαλείο αυτό έχει περιληφθεί από το ΥΠΕΝ στον «Οδικό Χάρτη για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια», όπου επισημαίνεται πως είναι κατάλληλο για εφαρμογή στην Ελλάδα, καθώς μεταξύ άλλων μπορεί να προσφέρει μια προσιτή εναλλακτική λύση χρηματοδότησης, με όρους που ταιριάζουν με το προφίλ του εκάστοτε καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το «on-bill financing» θα τεθεί σε ισχύ με την αλλαγή του Κώδικα Προμήθειας, ώστε η συγκεκριμένη δραστηριότητα να προστεθεί στο αντικείμενο των παρόχων. Εκτός όμως από την ενεργοποίησή του, ο Κώδικας Προμήθειας θα διευκρινίζει κάθε παράμετρο εφαρμογής του. Επομένως, θα «απαντά» σε μία σειρά από κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αυτό θα χρησιμοποιείται στη χώρα μας και τα οποία, σύμφωνα με πηγές που παρακολουθούν από κοντά τη διαμόρφωση του εργαλείου, δεν έχουν αποσαφηνιστεί έως τώρα.
Ένα τέτοιο ερώτημα είναι το κατά πόσο θα επιτρέπεται η εμπλοκή των προμηθευτών σε προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», ώστε μέσω του «on-bill financing» να καλύπτουν τη συμμετοχή των πελατών τους, η οποία θα τους επιστρέφεται μέσω των λογαριασμών. Ο αστερίσκος είναι πως στα «Εξοικονομώ» προβλέπονται επιδοτήσεις, αξιοποιώντας κρατικούς (ή ευρωπαϊκούς) πόρους. Ως συνέπεια, υπάρχει ο φόβος ότι η Κομισιόν θα θεωρήσει πως οι προμηθευτές διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα (έναντι των απλών μηχανικών ή των ESCOs), με συνέπεια να υπάρχει αθέμιτος ανταγωνισμός.
Αλλαγή προμηθευτή και αθέτηση πληρωμών
Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο πως το «on-bill financing» θα αξιοποιηθεί σε παρεμβάσεις εξοικονόμησης που θα γίνονται με όρους αγοράς, δηλαδή χωρίς επιδοτήσεις. Και πάλι, όμως, δεν λείπουν κρίσιμες ερωτήσεις που θα πρέπει να απαντηθούν.
Μία τέτοια ερώτηση είναι τι θα γίνει στην περίπτωση που ο καταναλωτής θελήσει στην πορεία να αλλάξει προμηθευτή, «εγκαταλείποντας» τον πάροχο που χρηματοδότησε τα έργα ενεργειακής αναβάθμισης. Μία λύση που θα μπορούσε να υιοθετηθεί είναι πως, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο καταναλωτής θα υποχρεώνεται να εξοφλήσει το έμμεσο δάνειο του παλιού προμηθευτή του.
Ένα ακόμη ανοικτό ερώτημα είναι η «φόρμουλα» της εξόφλησης. Μία σκέψη είναι τα δύο ποσά (για εξόφληση του ρεύματος και της δόσης της χρηματοδότησης) να αναγράφονται και τα δύο στον λογαριασμό του ρεύματος, σαν διακριτά σύνολα. Μία άλλη προσέγγιση είναι πως το καλύτερο θα ήταν να αποτελούν διακριτά έντυπα.
Ακόμη πιο κρίσιμη παράμετρος είναι το σενάριο που ο καταναλωτής σταματά να πληρώνει το σκέλος που αφορά το έμμεσο δάνειο, και αν αυτό θα σημαίνει πως ο προμηθευτής θα μπορεί τότε να του κόβει το ρεύμα. Μία προκαταρκτική απάντηση είναι πως δεν θα πρέπει να δίνεται αυτό το δικαίωμα στους παρόχους. Αυτό που προτείνεται ως «αντίδοτο» είναι να γίνεται προκράτηση κάποιου μέρους του επόμενου λογαριασμού ρεύματος, γεγονός το οποίο θα διασφαλίζει σε κάποιον βαθμό τον προμηθευτή.
Ο «ενεργειακός τουρισμός»
Πηγές που παρακολουθούν από κοντά τη δρομολόγηση του «on-bill financing» σημειώνουν ότι το εργαλείο θα πρέπει να είναι πλήρως έτοιμο για χρήση μέσα στο 2026. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αξιοποίησή του από τους προμηθευτές θα έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, καθώς θα συνδυαστεί με τα Καθεστώτα Επιβολής Επιβολής Υποχρέωσης Ενεργειακής Απόδοσης. Μάλιστα, με την άλλη διάταξη στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, προβλέπεται η έκδοση Πιστοποιητικών Μονάδων Εξοικονόμησης Ενέργειας (τα λεγόμενα «λευκά πιστοποιητικά»), για την εφαρμογή των Καθεστώτων Επιβολής.
Παράγοντες του κλάδου προμήθειας επισημαίνουν πως πριν μπει σε εφαρμογή το «on-bill financing», είναι απολύτως αναγκαίο να αντιμετωπιστεί το θέμα του «ενεργειακού τουρισμού» – δηλαδή το γεγονός ότι αυτήν τη στιγμή χωρίς κανένα εμπόδιο καταναλωτές μπορούν να εγκαταλείπουν τον πάροχό τους αν και έχουν ανεξόφλητους λογαριασμούς, μετακινούμενοι σε καινούργιο προμηθευτή, ώστε να συνεχίσουν να ηλεκτροδοτούνται, παρά τα «φέσια».
Αν η πρακτική αυτή έχει δημιουργήσει ήδη επισφάλειες εκατομμυρίων στους παρόχους, τα ποσά θα πολλαπλασιαστούν στην περίπτωση που αρχίσουν να χρεώνονται οι πάροχοι ακόμη μεγαλύτερα ποσά, για να καλύπτουν και έργα ενεργειακής εξοικονόμησης. Μάλιστα, από τη στιγμή που η χρηματοδότηση ενεργειακών αναβαθμίσεων δεν θα είναι προαιρετική, είναι ακόμη πιο σημαντικό να μπει μπλόκο στον «ενεργειακό τουρισμό».
Έτσι, ζητούν να δοθεί άμεσα λύση στην αντικατάσταση του (ανενεργού τώρα) Άρθρου 42 του Κώδικα Προμήθειας, ώστε να υπάρχουν ασφαλιστικές δικλίδες για τις μετακινήσεις καταναλωτών με ληξιπρόθεσμα χρέη. Αξίζει να σημειωθεί πως για να υπάρξουν τέτοιες δικλίδες, έχουν γίνει τρεις διαβουλεύσεις σε ισάριθμες προτάσεις της Ρυθμιστικής Αρχής (ΡΑΑΕΥ).
Τα «λευκά πιστοποιητικά»
Υπενθυμίζεται πως με βάση τα Καθεστώτα Επιβολής, οι ενεργειακοί πάροχοι πρέπει να συμβάλουν στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ενεργειακής εξοικονόμησης από τους καταναλωτές, υλοποιώντας γι’ αυτόν τον σκοπό διάφορες παρεμβάσεις. Μέχρι τώρα οι παρεμβάσεις αυτές επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο σε ενημερωτικές εκστρατείες, με συμπεριφορικές συμβουλές για τη μείωση της κατανάλωσης.
Σκοπός του ΥΠΕΝ είναι οι παρεμβάσεις πλέον να στραφούν σε τεχνικές δράσεις ενεργειακής εξοικονόμησης, δηλαδή οι πάροχοι να αφιερώνουν τα αντίστοιχα κεφάλαια στη χρηματοδότηση δράσεων ενεργειακής αναβάθμισης για τους πελάτες τους. Όπως επισημαίνεται στον «Οδικό Χάρτη για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια», σε πολλά κράτη-μέλη τα Καθεστώτα Επιβολής συνδυάζονται με τα «λευκά πιστοποιητικά» – το εργαλείο που πρόκειται να «έρθει» και στη χώρα μας. Στην ουσία, ένα «λευκό πιστοποιητικό» αντιπροσωπεύει μια μονάδα εξοικονόμησης ενέργειας.
Η εφαρμογή ενός σχήματος «λευκών πιστοποιητικών» θα μπορούσε να δημιουργήσει μια προσέγγιση βασισμένη στην αγορά για την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης στην Ελλάδα, με τις επιχειρήσεις να ενθαρρύνονται να επιτύχουν καθορισμένους στόχους. Επίσης, αποτελεί ένα εργαλείο ώστε οι ενεργειακές εταιρείες να ενθαρρυνθούν να επενδύσουν ή να προωθήσουν μέτρα ενεργειακής απόδοσης μεταξύ των τελικών χρηστών, καθώς χρειάζονται να καλύψουν τις ποσοστώσεις τους. Επίσης, μέσω των «λευκών πιστοποιητικών» θα δημιουργηθεί μία αγορά ενεργειακής αναβάθμισης για τη συμμετοχή και άλλων «παικτών» – όπως των Εταιρειών Παροχής Ενεργειακών Υπηρεσιών (ESCOs).
