Με δύο διαφορετικές οπτικές αντιμετωπίζει η αγορά την πρόταση για την εισαγωγή του on-bill financing στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, δηλαδή της δυνατότητας οι προμηθευτές ενέργειας να χρηματοδοτούν έργα εξοικονόμησης, τα οποία οι καταναλωτές θα αποπληρώνουν τμηματικά μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Από τη μία πλευρά, οι προμηθευτές βλέπουν ένα νέο εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει τις παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.
Από την άλλη, ο τεχνικός κόσμος υποστηρίζει ότι υπάρχουν κίνδυνοι στρέβλωσης της αντίστοιχης αγοράς. Επομένως, ζητάει να εισαχθούν σαφείς ασφαλιστικές δικλίδες, που θα εγγυηθούν τις δυνατότητες ανταγωνισμού.
Το «στρατόπεδο» των προμηθευτών εμφανίζεται κατ’ αρχήν θετικό στην προτεινόμενη εισήγηση, καθώς θεωρεί ότι μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός για την επιτάχυνση των σχετικών επενδύσεων. Ενδεικτικά, η ΔΕΗ στην τοποθέτησή της υπογραμμίζει ότι το on-bill financing μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διεύρυνσης των επεμβάσεων εξοικονόμησης. Παράλληλα, εκτιμά πως το νέο αυτό εργαλείο θα συμβάλει σημαντικά στη μόχλευση ιδιωτικών πόρων για τη βελτίωση του ανθρακικού αποτυπώματος των κτιρίων, η οποία συνιστά προτεραιότητα για την ενεργειακή μετάβαση και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας στη χώρα.
Πιστωτικός κίνδυνος για τους προμηθευτές
Αντίστοιχα, ο ΕΣΠΕΝ (Ελληνικός Σύνδεσμος Προμηθευτών Ενέργειας) προσεγγίζει το εργαλείο ως ευκαιρία ωρίμανσης της αγοράς ενεργειακών υπηρεσιών. Στην τοποθέτησή του τονίζει ότι η επέκταση του πεδίου εφαρμογής του Κώδικα Προμήθειας, ώστε να περιλαμβάνει όχι μόνο παρεμβάσεις ενεργειακής απόδοσης αλλά και υπηρεσίες διαχείρισης ενέργειας και τεχνικής υποστήριξης, θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό και θα δημιουργήσει νέα επιχειρηματικά μοντέλα.
Ωστόσο, ο ΕΣΠΕΝ στέκεται ιδιαίτερα στο ζήτημα του πιστωτικού κινδύνου, που θα αυξηθεί για τους προμηθευτές. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνει ότι η ανάληψη χρηματοδοτικών υποχρεώσεων από τους προμηθευτές απαιτεί σαφές πλαίσιο διαχείρισης των επισφαλειών. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζει πως θα πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του «ενεργειακού τουρισμού».
Επίσης, υποστηρίζει πως θα πρέπει να εξεταστεί η δημιουργία μηχανισμών εγγυοδοσίας, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του σχήματος, όπως ενός σχήματος κρατικής εγγυοδοσίας.
Εμπλοκή του ιδιοκτήτη του ακινήτου
Όσον αφορά τις πιο ειδικές παρατηρήσεις, η ΔΕΗ επισημαίνει ότι με δεδομένο πως η σύμβαση χρηματοδότησης θα υπογράφεται με τον νόμιμο χρήστη του κτιρίου, θα πρέπει να υπάρχουν ρυθμίσεις για την περίπτωση που αυτός δεν ταυτίζεται με τον ιδιοκτήτη του ακινήτου. Μία λύση είναι η σύμβαση ενεργειακής αναβάθμισης να είναι αυτοτελής (ανεξάρτητη από τη σύμβαση προμήθειας).
Εναλλακτικά, θα μπορούσαν οι συμβάσεις να είναι τριμερείς, για να εξασφαλίζεται η συναίνεση και του ιδιοκτήτη. Την ανάγκη συγκατάθεσης του ιδιοκτήτη τονίζει και η Volton στη δική της τοποθέτηση. Επίσης, ο ΕΣΠΕΝ υπογραμμίζει πως οι χρεώσεις για την εξόφληση των ενεργειακών αναβαθμίσεων θα πρέπει να είναι μία εντελώς ξεχωριστή ομάδα επιβαρύνσεων στον λογαριασμό.
Στον αντίποδα, επιφυλακτική εμφανίζεται η πλευρά των τεχνικών φορέων. Η ΕΝΕΕΠΙΘΕ (Ένωση Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης και Ενέργειας) αναγνωρίζει ότι το on-bill financing μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων, ωστόσο εκφράζει έντονες ανησυχίες για τις επιπτώσεις στον ανταγωνισμό.
Ανάγκη για ισότιμη συμμετοχή τρίτων
Όπως επισημαίνει, η δυνατότητα των προμηθευτών να συνδυάζουν προμήθεια ενέργειας, χρηματοδότηση και παροχή εξοπλισμού, μέσω του ίδιου «καναλιού», δημιουργεί συνθήκες κάθετης ολοκλήρωσης, που ενδέχεται να οδηγήσει στον αποκλεισμό των ανεξάρτητων επιχειρήσεων του κλάδου.
Στην ίδια κατεύθυνση, τονίζεται ότι ο μηχανισμός αποπληρωμής μέσω των λογαριασμών αποτελεί εργαλείο αποκλειστικά στα χέρια των προμηθευτών, γεγονός που περιορίζει ουσιαστικά τη δυνατότητα ισότιμης συμμετοχής τρίτων. Ως αποτέλεσμα, οι τεχνικές εταιρείες και οι μηχανικοί κινδυνεύουν να περιοριστούν σε ρόλο υπεργολάβου.
Η ΕΝΕΕΠΙΘΕ προτείνει, μεταξύ άλλων, τη θεσμοθέτηση ενός πλαισίου On-Bill Financing, που θα επιτρέπει μεν στους παρόχους ενέργειας να λειτουργούν ως πλατφόρμες χρηματοδότησης και αποπληρωμής, αλλά θα αποκλείει τη δυνατότητα αποκλειστικής ή προνομιακής διάθεσης συγκεκριμένων προϊόντων και υπηρεσιών, μέσω της δεσπόζουσας θέσης τους στην αγορά ενέργειας.
Έλεγχοι από μηχανικούς
Ανάλογες επισημάνσεις διατυπώνει και ο Σύλλογος Μηχανολόγων Ηλεκτρολόγων Βορείου Ελλάδος, ο οποίος θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη διασφάλισης της τεχνικής ποιότητας των έργων. Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, η ενεργειακή αναβάθμιση θα πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένες μελέτες, να υλοποιείται από μηχανικούς (που είναι οι μόνοι αρμόδιοι) και να ελέγχεται μέσω ανεξάρτητων επιθεωρήσεων πριν και μετά τις παρεμβάσεις.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η θέσπιση ελάχιστου ποσοστού εξοικονόμησης, η καθιέρωση πρότυπων συμβάσεων, η επιβολή ανώτατων ορίων κόστους. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η τεχνική ευθύνη πρέπει να παραμείνει στους μηχανικούς και να μην υποκαθίσταται από εμπορικά σχήματα ή προμηθευτές.
Στην ίδια γραμμή κινείται και το Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας του ΤΕΕ, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη θεσμικής θωράκισης του πλαισίου, ώστε να διασφαλίζεται τόσο η ποιότητα των έργων όσο και η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Έτσι, ζητάει να τίθενται στόχοι ενεργειακής βελτίωσης, να διενεργούνται ενεργειακές επιθεωρήσεις από μηχανικούς πριν και μετά την υλοποίηση των έργων, όπως επίσης και να θεσπιστούν μέτρα, ώστε η αγορά υπηρεσιών ενεργειακής αναβάθμισης να μη γίνει έρμαιο μονοπωλιακών πρακτικών.
Το κοινό νήμα που διαπερνά όλες τις παρεμβάσεις είναι ότι το on-bill financing μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση, αλλά μόνο υπό προϋποθέσεις. Οι προμηθευτές -όπως η ΔΕΗ και ο ΕΣΠΕΝ- ζητούν προσαρμογές για να καταστεί το σχήμα βιώσιμο και λειτουργικό, ενώ ο τεχνικός κόσμος θέτει ένα «δίχτυ ασφαλείας» για να αποτραπούν στρεβλώσεις. Επομένως, η ΡΑΑΕΥ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτές τις δύο οπτικές, σχεδιάζοντας ένα πλαίσιο που θα ενεργοποιεί επενδύσεις, χωρίς να υπονομεύει τον ανταγωνισμό.
