Στην τελική ευθεία μπαίνει η εξειδίκευση των νέων μέτρων στήριξης για το πετρέλαιο θέρμανσης, με τις σχετικές ανακοινώσεις να τοποθετούνται μέσα στις επόμενες ημέρες. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση διά του πρωθυπουργού έχει ήδη γνωστοποιήσει πως θα συνεχιστεί η επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ κίνησης.
Όπως υπογραμμίζει ανώτερο στέλεχος του ΥΠΕΝ, το κυβερνητικό επιτελείο παρακολουθεί τις εξελίξεις και στα υπόλοιπα ενεργειακά μέτωπα, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, εφόσον επιδεινωθούν οι συνθήκες. Προς το παρόν, πάντως, το βάρος πέφτει στη θέρμανση, με την οριστικοποίηση του «πακέτου» να εξαρτάται και από τις τελευταίες συνεννοήσεις με τα διυλιστήρια, αλλά και από τις αποφάσεις για την επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους.
Κοινός παρονομαστής όλων των κυβερνητικών σχεδιασμών είναι η δημοσιονομική πειθαρχία, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω των πιέσεων που καταγράφονται στις αγορές κρατικών ομολόγων. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το ίδιο στέλεχος, οι διαθέσιμοι πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι, επομένως απαιτείται προσεκτική ιεράρχηση των παρεμβάσεων. Η συγκεκριμένη παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα από τη στιγμή που παραμένει αβέβαιη η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, ενώ η άνοδος των τιμών δεν περιορίζεται πλέον στα πετρελαιοειδή, αλλά επεκτείνεται στο φυσικό αέριο και στον ηλεκτρισμό.
Σύμφωνα με την πηγή του υπουργείου, οι ανακοινώσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης και το επίδομα θέρμανσης είναι θέμα ημερών, χωρίς να προβλέπονται διαφοροποιήσεις από τον βασικό κορμό των παρεμβάσεων που έχει ήδη προαναγγείλει ο πρωθυπουργός. Έτσι, για το το πετρέλαιο θέρμανσης ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επιδότηση στην αντλία, σε συνδυασμό με οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Υπενθυμίζεται ότι στόχος είναι η διάθεση του καυσίμου να ξεκινήσει στις 15 Οκτωβρίου, σε τιμή χαμηλότερη από 1,75 ευρώ ανά λίτρο.
Οι συζητήσεις με τα διυλιστήρια και το πλαφόν
Μία από τις παραμέτρους που φαίνεται ότι εξακολουθούν να βρίσκονται υπό διαμόρφωση είναι η συμμετοχή των διυλιστηρίων στο νέο «πακέτο». «Προσπαθούμε να δούμε αν θα συμβάλουν και τώρα, όπως και το ύψος στο οποίο θα συμβάλουν», σημειώνεται χαρακτηριστικά από το υπουργείο. Επομένως, παρ’ ότι ο βασικός κυβερνητικός σχεδιασμός είναι δεδομένος, η τελική εξίσωση φαίνεται πως εξακολουθεί να έχει ορισμένες εκκρεμότητες.
Ανάλογη εικόνα προκύπτει και για το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των εταιρειών εμπορίας καυσίμων και των πρατηρίων, το οποίο βρίσκεται υπό εξέταση από το υπουργείο Ανάπτυξης. Η κατεύθυνση είναι να ακολουθηθεί ένα σχήμα αντίστοιχο με εκείνο που εφαρμόστηκε στο παρελθόν, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί ότι έχουν οριστικοποιηθεί όλες οι παράμετροι.
Κρίσιμο ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι οι επιδοτήσεις θα μεταφερθούν στο σύνολό τους στους καταναλωτές και δεν θα απορροφηθούν στην εφοδιαστική αλυσίδα. Όπως εξηγούν οι κύκλοι του ΥΠΕΝ, πρόκειται για μια συμπληρωματική παρέμβαση, που αποσκοπεί στην αποτελεσματικότερη λειτουργία των επιδοτήσεων.
Γιατί αποκλείεται το πλαφόν στα διυλιστήρια
Αντίθετα, εκτός κυβερνητικού σχεδιασμού βρίσκεται η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων. Σύμφωνα με το στέλεχος του ΥΠΕΝ, μια τέτοια παρέμβαση θα δημιουργούσε σημαντικούς κινδύνους για την ασφάλεια εφοδιασμού, καθώς τα προϊόντα διύλισης αποτελούν διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά. Επομένως, ο περιορισμός του περιθωρίου κέρδους θα μπορούσε να επηρεάσει την ικανότητα της χώρας να παράγει και να διαθέτει τα συγκεκριμένα πετρελαϊκά προϊόντα, με διαφορετικές συνέπειες από εκείνες που θα είχε η παρέμβαση στην εγχώρια εμπορία και στα πρατήρια.
Αρνητική είναι η κυβερνητική στάση και απέναντι στην πρόταση έξι ευρωπαϊκών χωρών για την επιβολή έκτακτης φορολόγησης στα κέρδη των πετρελαϊκών επιχειρήσεων. Η ελληνική επιφύλαξη αποδίδεται από το ΥΠΕΝ στις ιδιαιτερότητες του εγχώριου κλάδου διύλισης. Όπως επισημάνθηκε, τα ελληνικά διυλιστήρια έχουν έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό.
Αν διέθεταν την παραγωγή τους κυρίως στην ελληνική αγορά, ίσως θα είχε νόημα να «επιστραφεί» στον Έλληνα καταναλωτή ένα μέρος από τα έσοδα των διυλιστηρίων. Ωστόσο, στην περίπτωση των ελληνικών διυλιστηρίων μια έκτακτη φορολόγηση θα επιβάρυνε κατά κύριο λόγο έσοδα από πωλήσεις εκτός των συνόρων. Παράλληλα, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί και η συμβολή των δύο Ομίλων στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Υπό παρακολούθηση το αέριο, «κλειδί» τα σταθερά τιμολόγια ρεύματος
Στο μέτωπο του φυσικού αερίου, η κυβέρνηση εξετάζει κατά πόσο υπάρχει περιθώριο για πρόσθετη στήριξη των καταναλωτών, χωρίς ωστόσο να έχει καταλήξει μέχρι στιγμής σε κάποια συγκεκριμένη παρέμβαση. Στο επίκεντρο βρίσκεται η περίπτωση των νοικοκυριών που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για θέρμανση, αλλά δεν είναι δικαιούχοι του επιδόματος. «Το συζητάμε, βρίσκεται υπό εξέταση», σημειώνει χαρακτηριστικά το στέλεχος του ΥΠΕΝ.
Προς το παρόν, πάντως, στο υπουργείο επισημαίνουν ότι το φυσικό αέριο εξακολουθεί να είναι οικονομικότερο από το πετρέλαιο θέρμανσης, ακόμη και μετά τις πρόσφατες ανατιμήσεις. Επομένως, παρ’ ότι η άνοδος των τιμών του δεν περνά απαρατήρητη, η ανάγκη άμεσης κρατικής παρέμβασης δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο όπως στην περίπτωση του πετρελαίου θέρμανσης.
Στον ηλεκτρισμό, επίσης, δεν βρίσκονται αυτήν τη στιγμή στο τραπέζι νέες επιδοτήσεις, με την κυβέρνηση ωστόσο να παρακολουθεί τη χονδρεμπορική αγορά και τις επιπτώσεις της στα τιμολόγια λιανικής. Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι πλέον, εκτός από τις τιμές των πράσινων τιμολογίων, σημαντικό δείκτη για το ΥΠΕΝ αποτελεί και το ύψος των διαθέσιμων σταθερών χρεώσεων. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές του υπουργείου, οι καταναλωτές έχουν σήμερα στη διάθεσή τους αρκετά ανταγωνιστικά μπλε συμβόλαια, τα οποία τους επιτρέπουν να προστατευτούν από ενδεχόμενες νέες ανατιμήσεις.
Η συγκεκριμένη επισήμανση συνδέεται και με τη μετατόπιση σημαντικού μέρους των καταναλωτών προς τα σταθερά τιμολόγια. Κατά το ΥΠΕΝ, η δυνατότητα να «κλειδώσει» κανείς ανταγωνιστική σταθερή χρέωση διαφοροποιεί την αγορά ηλεκτρισμού από εκείνη του πετρελαίου θέρμανσης, όπου ένα νοικοκυριό δεν διαθέτει αντίστοιχα εργαλεία προστασίας. Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι αποκλείεται μία μελλοντική παρέμβαση στο ρεύμα. Αν η χονδρική ενισχυθεί σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ή αυξηθούν σημαντικά και οι τιμές των μπλε συμβολαίων, τα δεδομένα θα επανεξεταστούν.
Ο δημοσιονομικός παράγοντας και οι διαθέσιμες εφεδρείες
Η διαφορετική αντιμετώπιση των επιμέρους ενεργειακών αγορών συνδέεται άμεσα με την ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας. Όπως υπογράμμισε το στέλεχος του ΥΠΕΝ, κάθε παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης, στα καύσιμα κίνησης ή στο ρεύμα συνεπάγεται δαπάνες εκατομμυρίων ευρώ. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές κρατικών ομολόγων βρίσκονται υπό πίεση, η κυβέρνηση θεωρεί απαραίτητο να μη δοθεί το μήνυμα για απεριόριστες κρατικές ενισχύσεις.
Μάλιστα, το ίδιο στέλεχος τονίζει ότι μια ενδεχόμενη αμφισβήτηση της προσήλωσης της χώρας στην τήρηση του «ταβανιού» δαπανών θα μπορούσε να έχει κόστος μεγαλύτερο από το όφελος των ίδιων των ενεργειακών παρεμβάσεων. Επομένως, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση των σημερινών ανατιμήσεων, αλλά λαμβάνει υπόψη και την ανάγκη διατήρησης διαθέσιμων πόρων, σε περίπτωση που η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.
Είναι χαρακτηριστική η επισήμανση ότι η κυβέρνηση θα επιθυμούσε να διαθέσει μεγαλύτερα κονδύλια, τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις επιχειρήσεις. Με αυτά τα δεδομένα, ζητούμενο είναι η κατανομή των χρημάτων στις παρεμβάσεις που κρίνονται περισσότερο αναγκαίες, με παράλληλη διατήρηση δημοσιονομικών εφεδρειών για τη συνέχεια της κρίσης.
Αναπληρώθηκαν τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου
Στο πεδίο της ασφάλειας εφοδιασμού, το στέλεχος του ΥΠΕΝ αναφέρει ότι έχουν αναπληρωθεί τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου της χώρας. Πρόκειται για αποθέματα που αντιστοιχούν σε 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις των χωρών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ώστε να υπάρχει δυνατότητα αντιμετώπισης σοβαρών διακοπών στον διεθνή εφοδιασμό.
Παράλληλα, υπεγράφη πρόσφατα η Υπουργική Απόφαση για την επικαιροποίηση και ψηφιοποίηση της διαδικασίας τήρησης των εμπορικών αποθεμάτων, διάρκειας πέντε ημερών. Η υποχρέωση αυτή δεν αποτελεί νέο μέτρο, καθώς προβλέπεται ήδη από το 2022, ενώ αποσκοπεί στην αντιμετώπιση μικρών διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα, όπως ένα πρόσκαιρο πρόβλημα στις οδικές μεταφορές. Αφορά όλα τα πετρελαιοειδή, με εξαίρεση την άσφαλτο.
Με την ψηφιοποίηση της διαδικασίας, το υπουργείο θα μπορεί να διαθέτει σαφέστερη εικόνα για τις ποσότητες και τη γεωγραφική κατανομή των αποθεμάτων, διευκολύνοντας παράλληλα τους ελέγχους συμμόρφωσης.
