Στα τέλη Μαΐου αναμένεται να προκηρυχθούν δύο μεγάλα σιδηροδρομικά έργα συνολικού προϋπολογισμού περίπου 500 εκατ. ευρώ, η αναβάθμιση του τμήματος ΣΚΑ – Οινόη και η εγκατάσταση ηλεκτροκίνησης στη γραμμή Μουριές – Προμαχώνας. Τα έργα δρομολογούνται από το Υπερταμείο, μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, και αποτελούν κρίσιμες παρεμβάσεις για την αναβάθμιση βασικών τμημάτων του σιδηροδρομικού δικτύου της χώρας, τόσο στον κύριο άξονα Αθήνας – Θεσσαλονίκης όσο και στη διασύνδεση με τα Βαλκάνια.
Όπως ανακοίνωσε ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος του Υπερταμείου, Παναγιώτης Σταμπουλίδης, η επικαιροποίηση των μελετών για τα έργα αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το Πάσχα, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την προκήρυξη των διαγωνισμών. Τα έργα διαθέτουν ήδη εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και συγχρηματοδοτούνται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Συνδέοντας την Ευρώπη II» (CEF II).
Αναβάθμιση στο τμήμα ΣΚΑ – Οινόη
Το μεγαλύτερο από τα δύο έργα αφορά την αναβάθμιση του σιδηροδρομικού τμήματος ΣΚΑ – Οινόη, μιας από τις σημαντικότερες αρτηρίες του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου. Το έργο έχει προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ (με ΦΠΑ) και αφορά περίπου 52 χιλιόμετρα υφιστάμενης διπλής σιδηροδρομικής γραμμής.
Στο αντικείμενο της εργολαβίας περιλαμβάνεται η αναβάθμιση της υποδομής της γραμμής, έργα στους ενδιάμεσους σιδηροδρομικούς σταθμούς, η αναβάθμιση των σταθμών Οινόης και Αλιάρτου, καθώς και η κατασκευή νέας σιδηροδρομικής στάσης στα Οινόφυτα.
Η παρέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το συγκεκριμένο τμήμα, μήκους περίπου 54 χιλιομέτρων, παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα υποδομής σε σχέση με τον υπόλοιπο άξονα. Οι υφιστάμενες γραμμές διαθέτουν παλαιού τύπου στρωτήρες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις ταχύτητες των συρμών, οι οποίες σήμερα δεν μπορούν να ξεπεράσουν τα 100 χλμ./ώρα.
Επιπλέον, σε ορισμένα σημεία του δικτύου έχουν εντοπιστεί «ανάποδες» στροφές, που αναγκάζουν τα τρένα να μειώνουν ταχύτητα προκειμένου να διέλθουν με ασφάλεια. Ζητήματα υπάρχουν και στις εμπορευματικές μεταφορές, καθώς οι σήραγγες του Αγίου Στεφάνου θεωρούνται στενές και δημιουργούν περιορισμούς στη διέλευση φορτίων.
Με την υλοποίηση του έργου, το τμήμα ΣΚΑ – Οινόη θα αναβαθμιστεί πλήρως ώστε να μπορούν να επιτυγχάνονται ταχύτητες 160 έως 200 χιλιομέτρων την ώρα. Για τον σκοπό αυτό θα αντικατασταθεί η υφιστάμενη υποδομή, θα εγκατασταθεί νέου τύπου επιδομή –δηλαδή νέες σιδηροδρομικές γραμμές– ενώ θα τοποθετηθούν και τα απαραίτητα ηλεκτρομηχανολογικά συστήματα, όπως σύγχρονη σηματοδότηση και το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου αμαξοστοιχιών ETCS.
Ηλεκτροκίνηση στο τμήμα Μουριές – Προμαχώνας
Το δεύτερο έργο αφορά την αναβάθμιση του σιδηροδρομικού τμήματος Μουριές – Προμαχώνας, το οποίο αποτελεί μέρος της γραμμής Θεσσαλονίκη – Προμαχώνας και συνδέει το ελληνικό με το βουλγαρικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Η συγκεκριμένη γραμμή αποτελεί επίσης τμήμα του ευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών TEN-T.
Βασικό αντικείμενο του έργου είναι η εγκατάσταση ηλεκτροκίνησης στο συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής. Με την ολοκλήρωσή του θα ενισχυθεί σημαντικά η διασυνοριακή σύνδεση Ελλάδας – Βουλγαρίας και θα ενδυναμωθεί ο ρόλος της χώρας ως πύλης προς τα Βαλκάνια, ενώ παράλληλα θα δημιουργηθεί και δεύτερη διασύνδεση με το βουλγαρικό σιδηροδρομικό δίκτυο στην περιοχή της Κούλατα.
Η εκτέλεση του έργου θα πραγματοποιηθεί υπό συνθήκες λειτουργίας της γραμμής, γεγονός που αυξάνει τον βαθμό δυσκολίας του εγχειρήματος. Η χρηματοδότηση προέρχεται επίσης από το πρόγραμμα «Συνδέοντας την Ευρώπη II» (CEF II).
Με την υλοποίηση της ηλεκτροκίνησης στο τμήμα Μουριές – Προμαχώνας θα ενισχυθεί η διαλειτουργικότητα του σιδηροδρομικού δικτύου στην ευρύτερη περιοχή, καθώς θα διασυνδεθεί πλήρως με το ήδη ηλεκτροκίνητο βουλγαρικό δίκτυο. Μετά την ολοκλήρωση του έργου, το μόνο τμήμα που θα απομένει χωρίς ηλεκτροκίνηση στον άξονα θα είναι αυτό μεταξύ Μουριών και Θεσσαλονίκης.
Αναβάθμιση και στις αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας
Παράλληλα με τις επενδύσεις στον σιδηρόδρομο, σε τροχιά ουσιαστικού μετασχηματισμού μπαίνουν και οι αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας. Ο Όμιλος Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ), θυγατρική επίσης του Υπερταμείου, υλοποιεί ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα αναβάθμισης με ορίζοντα το 2030.
Στόχος του σχεδιασμού είναι η αναστροφή της εικόνας απαξίωσης που χαρακτήριζε επί χρόνια τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και η προσέγγιση των προτύπων μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών, τόσο ως προς την ποιότητα εξυπηρέτησης όσο και ως προς τη βιωσιμότητα των μεταφορών.
Το στρατηγικό αυτό σχέδιο παρουσιάστηκε από τη διοίκηση του Υπερταμείου στο πλαίσιο συνέντευξης Τύπου, με έμφαση στις παρεμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη αλλά και σε εκείνες που προγραμματίζονται για τα επόμενα χρόνια. Η νέα στρατηγική του ΟΑΣΑ βασίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την ανανέωση του στόλου, την ενίσχυση της ασφάλειας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των υπηρεσιών.
Ριζική ανανέωση του στόλου λεωφορείων
Σε τροχιά ουσιαστικού μετασχηματισμού μπαίνουν οι αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας, καθώς ο Όμιλος Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ), υπό τη διαχείριση του Υπερταμείου τα τελευταία χρόνια, υλοποιεί ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αναβάθμισης υπηρεσιών, υποδομών και στόλου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, τα έσοδα του οργανισμού έχουν σταθεροποιηθεί πάνω από τα 230 εκατ. ευρώ, γεγονός που επιτρέπει έναν πιο σταθερό σχεδιασμό για επενδύσεις και βελτιώσεις στις παρεχόμενες υπηρεσίες.
Η πιο ορατή αλλαγή αφορά την ανανέωση του στόλου των λεωφορείων. Σήμερα, το 72% του στόλου αποτελείται από σύγχρονα και φιλικά προς το περιβάλλον οχήματα, έναντι μόλις 21% το 2024. Συνολικά, 951 νέα λεωφορεία έχουν ενταχθεί στο συγκοινωνιακό έργο, σε σύνολο 1.322 ενεργών οχημάτων, σηματοδοτώντας μια από τις μεγαλύτερες ανανεώσεις στόλου των τελευταίων ετών.
Παράλληλα, παρεμβάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και στο δίκτυο του μετρό. Ο ενεργός στόλος αριθμεί σήμερα 75 συρμούς, ενώ προετοιμάζεται διαγωνιστική διαδικασία για την αναβάθμιση και εγκατάσταση κλιματισμού σε 12 συρμούς. Επιπλέον, 14 συρμοί βρίσκονται σε διαδικασία ανάταξης, με 6 έως 8 να αναμένεται να επανενταχθούν σε λειτουργία το 2026 και άλλους 8 το 2027. Ταυτόχρονα, έχει ξεκινήσει η αναβάθμιση της επιδομής με αντικατάσταση σιδηροτροχιάς συνολικού μήκους 32 χιλιομέτρων στις γραμμές 2 και 3 του μετρό.
Στο επίπεδο της καθημερινής λειτουργίας, έχει ήδη ξεκινήσει η νυχτερινή λειτουργία του μετρό τα Σάββατα στις γραμμές 2 και 3, με περίπου 40.000 επιβάτες να χρησιμοποιούν την υπηρεσία κάθε Σαββατοκύριακο. Παράλληλα, ενισχύονται τα μέτρα ασφάλειας, με τη συνεργασία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και την παρουσία περίπου 360 αστυνομικών στις συγκοινωνίες της Αθήνας, τόσο στον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο όσο και στο μετρό και τον Προαστιακό.
Σημαντικές αλλαγές προωθούνται και στο πεδίο του ψηφιακού μετασχηματισμού. Μεταξύ άλλων προχωρά η δυνατότητα πληρωμής εισιτηρίου με τεχνολογία tap and pay, ενώ από τον Νοέμβριο του 2025 προγραμματίζεται η ψηφιοποίηση των καρτών απεριορίστων διαδρομών μέσω smartphone wallet. Παράλληλα επεκτείνεται το δίκτυο 5G σε στάσεις λεωφορείων, ενώ ήδη τέσσερις σταθμοί του μετρό διαθέτουν δωρεάν Wi-Fi, με τον αριθμό να αναμένεται να αυξηθεί.
Στο επίπεδο του ελέγχου εισιτηρίων, πραγματοποιούνται πλέον κατά μέσο όρο 600.000 έλεγχοι τον μήνα, ενώ η καταπολέμηση της εισιτηριοδιαφυγής αποτελεί βασική προτεραιότητα του οργανισμού.
Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν ήδη θετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΑΣΑ, το ανθρακικό αποτύπωμα του οργανισμού μειώθηκε κατά 15% το 2024 σε σύγκριση με το 2023, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στην ενίσχυση του στόλου με σύγχρονα και ηλεκτροκίνητα λεωφορεία.
Ο σχεδιασμός επεκτείνεται και τα επόμενα χρόνια. Για το 2026 προβλέπονται νέες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της εμπειρίας των επιβατών, μεταξύ των οποίων το rebranding των λεωφορείων, η επέκταση των τηλεματικών συστημάτων σε επιπλέον στάσεις και η δημιουργία νέας εφαρμογής (app) για τις μετακινήσεις. Παράλληλα θα επεκταθεί το δίκτυο Wi-Fi σε επτά ακόμη σταθμούς.
Την ίδια στιγμή, συνεχίζεται η ενίσχυση του στόλου με επιπλέον ηλεκτρικά λεωφορεία, καθώς και η επανένταξη επισκευασμένων και ανακαινισμένων συρμών στο δίκτυο του μετρό. Στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ασφάλειας προβλέπονται επίσης παρεμβάσεις στα αμαξοστάσια, όπως η ενίσχυση της περίφραξης, η χρήση drones για επιτήρηση και εφαρμογές κατά του βανδαλισμού.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη και η εκπόνηση Στρατηγικού Σχεδίου Μεταφορών για την Αττική σε συνεργασία με το Υπουργείο Μεταφορών, με στόχο τον συνολικό επανασχεδιασμό των αστικών μετακινήσεων στην πρωτεύουσα.
