Οι πολλαπλές συνέπειες του κλιμακούμενου πολέμου στη Μέση Ανατολή και οι γεωπολιτικές αναταράξεις ενισχύουν την αποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θωρακίσει τους στρατηγικούς της τομείς.
Σύμφωνα με τη σημερινή ενημέρωση από την έκδοση του Bloomberg στις Βρυξέλλες, αυτό είναι το πλαίσιο που έθεσε ο επικεφαλής βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζέρ, παρουσιάζοντας ένα φιλόδοξο σχέδιο για την αναζωογόνηση και την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η μεταποίηση εντός του μπλοκ βρίσκεται σε τροχιά υποχώρησης εδώ και χρόνια, με τον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας να υφίσταται τις ισχυρότερες πιέσεις. Η εισαγωγή της Πράξης για τη Βιομηχανική Επιτάχυνση (Industrial Accelerator Act – IAA) αποτελεί την απάντηση των Βρυξελλών για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στόχος του Σεζέρ είναι η μεταποίηση να αντιπροσωπεύει το 20% της οικονομικής παραγωγής της ΕΕ έως το 2035, σημειώνοντας σημαντική άνοδο από το τρέχον 14%.
Αυστηροί κανόνες για επενδύσεις
Η πρόταση εισάγει μια νέα εποχή προστατευτισμού και στρατηγικής επιλογής. Τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται πλέον να ευνοούν εγχώριες εταιρείες στις δημόσιες συμβάσεις.
Οι άμεσες ξένες επενδύσεις που υπερβαίνουν τα 100 εκατ. ευρώ (116 εκατ. δολάρια) σε κρίσιμους τομείς, όπως η παραγωγή μπαταριών, θα πρέπει να πληρούν αυστηρές προϋποθέσεις, δηλαδή: τουλάχιστον το 50% του εργατικού δυναμικού πρέπει να είναι Ευρωπαίοι και το 30% των εισροών να παράγεται εντός της ΕΕ. Μάλιστα, οι επενδύσεις αυτές ενδέχεται να υπόκεινται ακόμη και σε αναγκαστικές μεταφορές τεχνολογίας.
Στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, η επιτάχυνση απαιτεί το 70% των εξαρτημάτων των ηλεκτρικών οχημάτων (πλην μπαταρίας) να προέρχεται από την Ευρώπη. Αντίστοιχα, οι μπαταρίες πρέπει να κατασκευάζονται εντός συνόρων για να λαμβάνουν στήριξη.
Για τους κατασκευαστές με παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, οι κανόνες αυτοί αποτελούν μια τεράστια πρόκληση. Παρόμοιες απαιτήσεις «τοπικού περιεχομένου» θα ισχύσουν και για τεχνολογίες καθαρού μηδενικού αποτυπώματος, όπως η αιολική, η ηλιακή και η πυρηνική ενέργεια.
Πολιτικές ισορροπίες εν μέσω γεωπολιτικής πίεσης
Παρά την αίσθηση του κατεπείγοντος, η πρόταση είναι μόνο η αρχή. Το σχέδιο πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως δύο έτη.
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα είναι ο καθορισμός των «έμπιστων εταίρων» εκτός ΕΕ (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο), οι οποίοι θα έχουν πρόσβαση σε χρηματοδοτούμενα έργα, υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.
Μιλώντας από το Λουξεμβούργο, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τόνισε ότι η «ευρωπαϊκή προτίμηση» πρέπει να εφαρμόζεται στοχευμένα σε στρατηγικούς τομείς, αντανακλώντας τις ανησυχίες χωρών όπως η Γερμανία για πιθανή αποξένωση εμπορικών εταίρων.
Ωστόσο, ο Σεζέρ ήταν σαφής: ο πόλεμος με το Ιράν και οι εκτοξευόμενες τιμές ενέργειας δεν αφήνουν περιθώρια καθυστέρησης. Η επανεκβιομηχάνιση της Ευρώπης δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά επιτακτική ανάγκη επιβίωσης.
Οι αριθμοί
Το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια βιομηχανική αξία κατρακύλησε από το 20,8% το 2000 στο 14,3% το 2024. Η νέα Πράξη Βιομηχανικής Επιτάχυνσης (Industrial Accelerator Act – IAA) δεν φιλοδοξεί μόνο να επαναφέρει αυτό το ποσοστό στο 20% του ΑΕΠ έως το 2035, αλλά και να δημιουργήσει 150.000 άμεσες θέσεις εργασίας σε στρατηγικούς κλάδους.
Με το φυσικό αέριο στην Ευρώπη να παραμένει πέντε φορές ακριβότερο από τις ανταγωνιστικές αγορές, η ΕΕ επιδιώκει να απαντήσει στην ασφυκτική κυριαρχία της Κίνας, η οποία ελέγχει πλέον το 83% της παγκόσμιας παραγωγής μπαταριών και πάνω από το 60% στα φωτοβολταϊκά και τα ηλεκτρικά οχήματα.
Η πρόκληση της απανθρακοποίησης συνοδεύεται από έναν «αστρονομικό» λογαριασμό, καθώς μόνο οι τέσσερις πιο ενεργοβόροι κλάδοι (χάλυβας, τσιμέντο, αλουμίνιο, χημικά) απαιτούν επενδύσεις 287 δισ. ευρώ έως το 2040.
Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η IAA εισάγει τις «Ηγετικές Αγορές» (Lead Markets), επιβάλλοντας αυστηρά ποσοστά εντοπιότητας “Made in EU” στις δημόσιες συμβάσεις. Έως το 2030, το 85% του χάλυβα και το 95% του τσιμέντου σε δημόσια έργα θα πρέπει να παράγονται εντός Ευρώπης. Η παρέμβαση αυτή αναμένεται να «ξεπαγώσει» επενδύσεις 15,5 δισ. ευρώ μόνο στον τομέα του πράσινου χάλυβα, ενώ η επίπτωση για τον τελικό καταναλωτή θα είναι ελάχιστη καθώς η χρήση πράσινου χάλυβα εκτιμάται ότι θα επιβαρύνει την τιμή ενός μέσου αυτοκινήτου κατά μόλις 28 έως 65 ευρώ.
Τεχνολογική κυριαρχία, γραφειοκρατία και η ελληνική συμμετοχή
Στο επίκεντρο της επιτάχυνσης βρίσκεται η ανάκτηση του ελέγχου στις καθαρές τεχνολογίες. Η νομοθεσία προβλέπει ότι τα επιδοτούμενα ηλεκτρικά οχήματα θα πρέπει να ενσωματώνουν μπαταρίες με σταδιακά αυξανόμενο αριθμό ευρωπαϊκών εξαρτημάτων, ενώ στα φωτοβολταϊκά η ΕΕ στοχεύει στη δημιουργία έως και 173.000 νέων θέσεων εργασίας.
Ταυτόχρονα, η IAA κηρύσσει τον πόλεμο στη γραφειοκρατία με το μοντέλο «ένα έργο, μία ψηφιακή διαδικασία», θέτοντας ανώτατο όριο 18 μηνών για τις αδειοδοτήσεις στρατηγικών επενδύσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στην Ελλάδα, η οποία κατονομάζεται ως ηγετική δύναμη στις ηλιοθερμικές τεχνολογίες (θερμοσίφωνες, επίπεδοι συλλέκτες).
Παρά το γεγονός ότι η εγχώρια παραγωγή είναι ακριβότερη από την τουρκική ή την κινεζική, η υπαγωγή τους στην IAA θωρακίζει έναν κλάδο που στην Ελλάδα αποτελείται κατά 90% από Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις.
Επιπλέον, ελληνικά προγράμματα όπως το «Κινούμαι Ηλεκτρικά» θα ευθυγραμμιστούν με τα νέα κριτήρια, διασφαλίζοντας ότι οι κρατικές ενισχύσεις θα στηρίζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και όχι τις εισαγωγές από τρίτες χώρες.
