Τα νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων, καθώς η διεθνής άνοδος των τιμών ενέργειας και η γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή απειλούν να αυξήσουν περαιτέρω το κόστος ζωής. Οι εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου στην περίπτωση που το πετρέλαιο ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι δείχνουν ότι ο πληθωρισμός φέτος μπορεί να φτάσει έως και το 4,7%, ποσοστό που θα είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικό για τα νοικοκυριά, δεδομένου ότι στην Ελλάδα οι τιμές των τροφίμων παραδοσιακά αυξάνονται ταχύτερα από τον γενικό δείκτη.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι οι τιμές στα τρόφιμα έχουν ήδη καταγράψει άνοδο που φτάνει το 6%-7% σε βασικά αγαθά, όπως το ψωμί, το γάλα και το κρέας, ενώ το κόστος των λαχανικών και των φρούτων έχει ενισχυθεί κατά περίπου 5%. Η αύξηση αυτή έχει άμεση επίπτωση στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Για ένα μέσο νοικοκυριό με δύο ενήλικες και δύο παιδιά, οι δαπάνες για τρόφιμα μπορεί να αυξηθούν κατά 50-70 ευρώ τον μήνα μόνο λόγω πληθωρισμού, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα για ενέργεια και μεταφορές.
Η υψηλή τιμή του πετρελαίου, η οποία κινείται πλέον κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, μεταφέρεται σταδιακά στις τιμές των καυσίμων και θα φθάσει και στο ηλεκτρικό ρεύμα. Ένα νοικοκυριό με μέση κατανάλωση ρεύματος 300-600 kWh τον μήνα και καύσιμα για το αυτοκίνητο περίπου 1.000 λίτρα ετησίως, μπορεί να δει τις δαπάνες του να αυξάνονται κατά 50 – 100 ευρώ τον μήνα μόνο από την ενέργεια. Σε συνδυασμό με την αύξηση των τροφίμων, η πίεση στον προϋπολογισμό γίνεται σημαντική, ειδικά για τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού υπάρχουν τρία σενάρια, με το χειρότερο να προβλέπει τη διαμόρφωση της τιμής του πετρελαίου σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι, οδηγώντας σε μία σημαντική μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης (κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο), καθώς και σε μία μείωση των επενδύσεων (κατά 0,9% σε σχέση με το βασικό σενάριο). Σε πραγματικούς όρους οι εισαγωγές μειώνονται, καθ’ όσον η αρνητική επίδραση της αύξησης της τιμής του πετρελαίου στην εγχώρια ζήτηση υπερισχύει της επίδρασης στην αξία των εισαγωγών. Σε ονομαστικούς όρους οι εισαγωγές αυξάνονται κατά 7,4% περίπου σε σχέση με το βασικό σενάριο, αλλά η αύξηση των εξαγωγών είναι αντίστοιχα υψηλή, με αποτέλεσμα το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών να επιδεινώνεται μόνο κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Ταυτόχρονα, η μεγάλη αύξηση της τιμής του πετρελαίου οδηγεί σε ισχυρότατες πληθωριστικές πιέσεις, με τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή να αυξάνεται κατά 4,7% έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο. Ως αποτέλεσμα, αν και η αρνητική επίδραση στο πραγματικό ΑΕΠ είναι μεγαλύτερη σε σχέση με τα δύο πρώτα σενάρια, το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται ταχύτερα σε σχέση με το βασικό σενάριο λόγω του πληθωρισμού. Η ονομαστική μεγέθυνση οδηγεί σε μικρή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου, καθώς τα δημόσια έσοδα αυξάνονται κατά 1,4% έναντι της αύξησης κατά 1,0% των δημόσιων δαπανών, ενώ συνεπάγεται και χαμηλότερο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το βασικό σενάριο.
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, η κυβέρνηση εξετάζει σειρά στοχευμένων μέτρων. Στο τραπέζι βρίσκονται η επαναφορά επιδοτήσεων τύπου fuel pass και power pass για τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο, καθώς και η επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους στην αγορά καυσίμων, με στόχο να περιοριστούν οι αυξήσεις στην τιμή της ενέργειας.
Η πίεση δεν αφορά μόνο τα νοικοκυριά. Η άνοδος των τιμών οδηγεί σε αύξηση του κόστους παραγωγής για τις επιχειρήσεις, ειδικά στη βιομηχανία τροφίμων και στις μεταφορές. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να προκαλέσει δεύτερο κύμα αυξήσεων, περνώντας το κόστος στους καταναλωτές και εντείνοντας τον πληθωρισμό.
Ο φόβος της εκτόξευσης του πληθωρισμού έχει ήδη παρενέργειες. Με τον τιμάριθμο να έχει σκαρφαλώσει στο 3%, έχουν ήδη περιοριστεί τα οφέλη της φορολογικής μεταρρύθμισης και εφόσον ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί, τα κέρδη της φορολογικής κλίμακας θα ροκανισθούν αισθητά, καθώς το οικονομικό επιτελείο δεν έχει προβλέψει (όπως άλλα ευρωπαϊκά κράτη) την τιμαριθμοποίησή της.
Τι θα χάσει, όμως, ο φορολογούμενος από την άνοδο του πληθωρισμού; Η αγοραστική αξία του εισοδήματος μειώνεται καθώς ο πληθωρισμός ανεβαίνει. Με την αναπροσαρμογή, στις φορολογικές κλίμακες τα όρια μεταφέρονται προς τα πάνω, κατά ένα ποσοστό που αντιστοιχεί στον πληθωρισμό. Για παράδειγμα, στην περίπτωση που η κυβέρνηση προχωρούσε στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή με πληθωρισμό 3%, το πρώτο φορολογικό κλιμάκιο θα έφθανε από τα 10.000 στα 10.300 ευρώ, και αντίστοιχα τα υπόλοιπα, χωρίς να χάνονται τα οφέλη που προκύπτουν από τη νέα κλίμακα εξαιτίας της επιμονής του τιμαρίθμου.
