Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές αναταραχές στην παγκόσμια τροφοδοσία αζωτούχων θρεπτικών συστατικών για τις καλλιέργειες και πλέον μια δυνητικά μεγαλύτερη απειλή αναδύεται σε ένα άλλο κρίσιμο τμήμα της αγοράς, δηλαδή τα λιπάσματα.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, η προσοχή είχε στραφεί στην ουρία, ένα βασικό αζωτούχο λίπασμα που χρησιμοποιείται στο καλαμπόκι. Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί καθώς ο πόλεμος μπλοκάρει τις αποστολές μέσω του Στενού του Ορμούζ, αναγκάζοντας τους αγρότες να αγωνίζονται για την εξεύρεση προμηθειών.
Αυτό που σε μεγάλο βαθμό παραβλέφθηκε μέσα στο χάος είναι ο κίνδυνος για τα φωσφορικά λιπάσματα – τα οποία είναι καθοριστικά για καλλιέργειες όπως η σόγια, ένας ακρογωνιαίος λίθος της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Λιπασμάτων (The Fertilizer Institute), η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει μόνο το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου για τρία βασικά φωσφορικά προϊόντα. Ωστόσο, σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας προσφοράς θείου – το οποίο μετατρέπεται σε θειικό οξύ για την επεξεργασία του φωσφορικού λιπάσματος – προέρχεται από χώρες της Μέσης Ανατολής που είναι ευάλωτες σε διακοπές στο Στενό του Ορμούζ.
Οι επιπτώσεις κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας θα μπορούσαν να γίνουν «εκθετικές» εάν η σύγκρουση συνεχιστεί για πολύ ακόμα, μόλις οι παραγωγοί εξαντλήσουν τα υπάρχοντα αποθέματα θείου και θειικού οξέος, δήλωσε ο Άντι Χέμφιλ, αναλυτής της πλατφόρμας τιμολόγησης εμπορευμάτων ICIS.
Η κρίση στα λιπάσματα φέρνει ανησυχίες για τον πληθωρισμό
Αυτά είναι δυσάρεστα νέα για την παγκόσμια προσφορά τροφίμων, η οποία βασίζεται στον φώσφορο για να υποστηρίξει την ανάπτυξη των πάντων, από τη σόγια μέχρι τις πατάτες. Η σύγκρουση εγείρει ήδη ανησυχίες για τον πληθωρισμό και την επισιτιστική ασφάλεια.
Είναι επίσης η τελευταία απειλή για τους αγρότες των ΗΠΑ, οι οποίοι αντιμετώπιζαν ήδη χρόνια υψηλού κόστους παραγωγής. Σχεδόν το 80% του φωσφόρου των ΗΠΑ εφαρμόζεται σε χωράφια σόγιας και καλαμποκιού, τα οποία με τη σειρά τους μεταποιούνται τόσο σε ζωοτροφές όσο και σε καύσιμα.
Ακόμη και πριν από τη σύγκρουση, οι προμήθειες φωσφόρου και θείου ήταν ήδη περιορισμένες. Οι τιμές του θείου είχαν αυξηθεί σε επίπεδα ρεκόρ, ωθούμενες εν μέρει από τη ζήτηση της εξορυκτικής βιομηχανίας, η οποία χρησιμοποιεί θειικό οξύ για την εξαγωγή μετάλλων όπως ο χαλκός και το νικέλιο.
Οι ρωσικές εξαγωγές έχουν περιοριστεί από τον πόλεμο στην Ουκρανία και μια απαγόρευση εξαγωγών, ενώ η Κίνα έχει περιορίσει τις αποστολές φωσφόρου για να δώσει προτεραιότητα στην εγχώρια χρήση.
Η πολιτική των ΗΠΑ πρόσθεσε περαιτέρω πίεση. Οι δασμοί που επιβλήθηκαν το 2023 στον φώσφορο από το Μαρόκο – που εξακολουθούν να ισχύουν – και οι ευρύτεροι δασμοί που εφάρμοσε πέρυσι ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ περιόρισαν τις εισαγωγές.
«Ο φώσφορος είχε πολλά δικά του προβλήματα πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Αυτός ο πόλεμος απλώς έκανε την κακή κατάσταση χειρότερη», δήλωσε ο Τζος Λίνβιλ, αντιπρόεδρος λιπασμάτων στον όμιλο StoneX. «Θα τολμούσα να πω ότι είναι σχεδόν σε χειρότερη κατάσταση από ό,τι η ουρία και το άζωτο σήμερα».
Καταβλήθηκαν προσπάθειες για την ανοικοδόμηση των αποθεμάτων, ιδιαίτερα των φωσφορικών αλάτων, αφού τα λιπάσματα εξαιρέθηκαν από ορισμένους δασμούς στα τέλη του περασμένου έτους, δήλωσε η Βερόνικα Νι, επικεφαλής οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Λιπασμάτων. Αλλά είπε ότι η πραγματική πρόκληση εντοπίζεται στις προμήθειες θείου. Η σύγκρουση είχε ήδη αυξήσει τις τιμές του θείου τόσο πολύ, που ορισμένες μονάδες παραγωγής φωσφόρου αναγκάστηκαν να κλείσουν.
«Το θείο χρησιμοποιείται για πολλά πράγματα και αν βρισκόμαστε σε μια κατάσταση περιορισμένης προσφοράς, το λίπασμα μπορεί να μην είναι η πρώτη προτεραιότητα χρήσης», είπε η Νι. «Θα μπορούσε να είναι ένα πιο παρατεταμένο πρόβλημα».
Εκκλήσεις για σταθερότητα στις αγορές
Η κατάσταση εντείνει τις εκκλήσεις στις ΗΠΑ για περισσότερη σταθερότητα στις αγορές. Οι αγρότες εξαρτώνται από τρεις κύριες οικογένειες προϊόντων στα λιπάσματα: άζωτο, φώσφορο και κάλιο. Μόνο το τελευταίο, το οποίο προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τον Καναδά, παραμένει σε μεγάλο βαθμό θωρακισμένο από το τρέχον παγκόσμιο σοκ προσφοράς.
Οι αγροτικές ενώσεις προτρέπουν την κυβέρνηση να αναστείλει τους δασμούς στα λιπάσματα από το Μαρόκο, το οποίο κατέχει τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φωσφορικών πετρωμάτων στον κόσμο, υποστηρίζοντας ότι οι υψηλές τιμές και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι έχουν ήδη καταστήσει περιττά τα προστατευτικά μέτρα.
Αυτοί οι δασμοί βρίσκονται επί του παρόντος υπό αναθεώρηση. Η Αμερικανική Ομοσπονδία Αγροτικών Γραφείων ζήτησε από τον Τραμπ να αναστείλει προσωρινά τέτοια τέλη, ενώ ένας συνασπισμός των μεγαλύτερων αγροτικών ομάδων των ΗΠΑ ζήτησε την περασμένη εβδομάδα από τις κατασκευάστριες εταιρείες λιπασμάτων Mosaic και JR Simplot Co. να αποσύρουν την υποστήριξή τους στους δασμούς. Οι εταιρείες στις 17 Μαρτίου έστειλαν επιστολές στο Υπουργείο Εμπορίου δηλώνοντας ότι προτίθενται να συμμετάσχουν στην αναθεώρηση της υπηρεσίας.
Εν τω μεταξύ, το υψηλό κόστος περιορίζει ήδη τη ζήτηση. Ο Ντέιβιντ Ντιλένι, διευθύνων σύμβουλος της παραγωγού Itafos Inc., δήλωσε στο Bloomberg ότι αναμένει η χρήση φωσφόρου στις ΗΠΑ να μειωθεί κατά περίπου 20% το έτος που λήγει τον Ιούνιο.
«Θα είναι δύσκολα την άνοιξη, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο», είπε. «Θα υπάρξουν αρκετά αποθέματα για να βγει η άνοιξη με μείωση 20%; Πιθανώς, αλλά θα τελειώσουμε τη σεζόν εντελώς άδειοι».
