Πτώση επισκεπτών στους αρχαιολογικούς χώρους, παρά τα ρεκόρ στον τουρισμό

Οι τουρίστες αυξάνονται, όμως οι επισκέπτες στους αρχαιολογικούς χώρους μειώνονται. Το πρώτο πεντάμηνο του 2026 η εισερχόμενη ταξιδιωτική κίνηση στην Ελλάδα ενισχύθηκε κατά 20,9%, φτάνοντας τα 8,57 εκατομμύρια ταξιδιώτες. Στο ίδιο διάστημα, όμως, οι αρχαιολογικοί χώροι κατέγραψαν 4,35 εκατομμύρια επισκέψεις, σχεδόν 400.000 λιγότερες από πέρυσι, με πτώση 8,4%. Στα μουσεία η μείωση ήταν αισθητά μικρότερη, 0,6%.

Η Ακρόπολη της Αθήνας έχασε σχεδόν 170.000 επισκέψεις σε σύγκριση με το αντίστοιχο πεντάμηνο του 2025, υποχωρώντας κατά 9,4%. Στην Επίδαυρο η μείωση έφτασε το 18,2%, στις Μυκήνες το 13,9% και στην Κνωσό το 6,2%. Η εικόνα δεν είναι ίδια παντού: το Σούνιο σημείωσε μικρή άνοδο, ενώ το Μουσείο Ακρόπολης υποδέχθηκε περισσότερους επισκέπτες στο πεντάμηνο.

Τα στοιχεία δεν απαντούν από μόνα τους αν άλλαξαν οι προτιμήσεις των ταξιδιωτών. Υποδεικνύουν, όμως, ότι ούτε η διεθνής αναγνωρισιμότητα ενός μνημείου ούτε τα συνολικά τουριστικά ρεκόρ εγγυώνται αυτομάτως περισσότερες εισόδους.

Το πρόγραμμα της κρουαζιέρας δεν περιμένει την Ακρόπολη

Τουριστικός πράκτορας με τον οποίο μίλησε το powergame.gr περιγράφει μια σειρά από πρακτικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα οργανωμένα γκρουπ. Όπως επισημαίνει, οι ζώνες επίσκεψης στην Ακρόπολη δεν συμβαδίζουν πάντοτε με το πρόγραμμα των ταξιδιωτών. Οι επιβάτες κρουαζιερόπλοιων, για παράδειγμα, χρειάζονται συχνά πρωινή επίσκεψη, ώστε να προλάβουν να επιστρέψουν στο πλοίο. Αν δεν εξασφαλιστεί η κατάλληλη ώρα, η εκδρομή δυσκολεύει ή το πρόγραμμά της πρέπει να αλλάξει.

Ο ίδιος αναφέρει ότι το σύστημα διαχείρισης των εισιτηρίων που προαγοράζουν τα τουριστικά γραφεία δεν λειτουργεί πάντοτε ομαλά. Πρόκειται για προβλήματα που, σύμφωνα με την εμπειρία του, δυσχεραίνουν τον προγραμματισμό μιας επίσκεψης. Η FedHATTA έχει επίσης αναφερθεί δημόσια σε ζητήματα έκδοσης, διαχείρισης και διανομής εισιτηρίων, εκφράζοντας την προσδοκία ότι τα νέα ψηφιακά εργαλεία του ΟΔΑΠ θα τα εξομαλύνουν. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, στοιχεία που να δείχνουν πόσες επισκέψεις χάθηκαν εξαιτίας αυτών των δυσλειτουργιών.

Το ερώτημα επεκτείνεται και στο τι περιλαμβάνει εξαρχής το τουριστικό προϊόν. Πέρυσι είχε εκφραστεί προβληματισμός για την απουσία του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου από αρκετά οργανωμένα πακέτα. Μια επίσκεψη μπορεί, δηλαδή, να μη χαθεί στην είσοδο του μουσείου, αλλά πολύ νωρίτερα, όταν διαμορφώνεται το πρόγραμμα των διακοπών. Η έκταση αυτού του φαινομένου μένει να αποτυπωθεί.

Τι δείχνουν τα ταμεία

Παρά τη μείωση των επισκέψεων, οι εισπράξεις από εισιτήρια εισόδου αυξήθηκαν. Στους αρχαιολογικούς χώρους ανήλθαν σε 59,83 εκατ. ευρώ το πρώτο πεντάμηνο, από 56,15 εκατ. ευρώ πέρυσι, σημειώνοντας άνοδο 6,5%. Στα μουσεία έφτασαν τα 21,53 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 17,3%. Το συνολικό ποσό των 81,36 εκατ. ευρώ πρέπει να διαβαστεί και υπό το πρίσμα της νέας τιμολογιακής πολιτικής, που εφαρμόζεται από τον Απρίλιο του 2025: περισσότερες εισπράξεις δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκην περισσότερους επισκέπτες.

Ειδικά τον Μάιο, η εικόνα των αρχαιολογικών χώρων ήταν αρνητική και στα δύο μεγέθη: 6,6% λιγότεροι επισκέπτες και 7,1% λιγότερες εισπράξεις σε σχέση με τον Μάιο του 2025.

Και τα πωλητήρια; Μίσθωμα 50.600 ευρώ τον μήνα για 27 σημεία

Για μια χώρα με το πολιτιστικό απόθεμα και την τουριστική κίνηση της Ελλάδας, η απόδοση των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερη. Η πτώση των επισκέψεων κάνει ακόμη πιο επιτακτικό να εξεταστούν λύσεις: κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό για την εξυπηρέτηση και την παρουσίαση των χώρων, αξιόπιστα συστήματα εισιτηρίων, καλύτερος συντονισμός με τα τουριστικά γραφεία και προγράμματα επισκέψεων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ταξιδιωτών.

Μέσα σε αυτήν τη συγκυρία, ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), ο εποπτευόμενος από το υπουργείο Πολιτισμού φορέας, επέλεξε να εκμισθώσει 27 πωλητήρια μουσείων και αρχαιολογικών χώρων ως ενιαίο σύνολο. Η σύμβαση υπογράφηκε τον Αύγουστο με την «Ελληνικά Αναμνηστικά Α.Ε.», εταιρεία που συνδέεται με τις Space Hellas και Radiant Technologies. Το σταθερό μίσθωμα είναι 50.600 ευρώ τον μήνα για όλα τα σημεία, συν 2% επί των εσόδων των πωλητηρίων. Αυτό σημαίνει 607.200 ευρώ ετησίως ως σταθερό μίσθωμα, προτού προστεθεί το ποσοστό των πωλήσεων.

Το ύψος του μισθώματος προκαλεί ερωτήματα, ιδίως καθώς στο πακέτο περιλαμβάνονται σημεία στην Ακρόπολη, στην Κνωσό, στους Δελφούς και σε άλλα πολυσύχναστα μνημεία.

Τα 27 πωλητήρια της ενιαίας εκμίσθωσης

Ο ακόλουθος πίνακας αποτυπώνει την κατανομή του προσφερόμενου σταθερού μηνιαίου μισθώματος ανά σημείο, όπως εμφανίζεται στον πίνακα της σύμβασης που περιλαμβάνεται σε έγγραφο του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΥΠΠΟ Αττικής-Στερεάς-Νήσων, το οποίο πρόκειται να αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Τα ποσά είναι μισθώματα πωλητηρίων, όχι εισπράξεις εισιτηρίων.

Το τίμημα και οι όροι της διαδικασίας αμφισβητούνται στο κείμενο των εργαζομένων, οι οποίοι θέτουν τρία ζητήματα:

1. Πρόσβαση σε δεδομένα πριν από την εκμίσθωση. Υποστηρίζουν ότι προηγούμενες αναθέσεις στον όμιλο Space για μελέτες ροών επισκεπτών και για το ηλεκτρονικό πωλητήριο έδωσαν στις εμπλεκόμενες εταιρείες πρόσβαση σε μη δημόσιες πληροφορίες για τους χώρους και τις πωλήσεις τους.
2. Όροι που, κατά την άποψή τους, περιόρισαν τον ανταγωνισμό. Εστιάζουν στην απαιτούμενη προηγούμενη εμπειρία λειτουργίας πωλητηρίου πολιτιστικού χώρου. Με δεδομένο ότι μέχρι τώρα τα πωλητήρια τα διαχειριζόταν ο ΟΔΑΠ, μόνο μια εταιρεία έχει τέτοια εμπειρία, ο όμιλος Space, ο οποίος πριν από περίπου δύο χρόνια του ανατέθηκε η λειτουργία του κεντρικού πωλητηρίου του ΟΔΑΠ που στεγάζεται στα ανθοπωλεία της Βουλής. Έτσι, όπως αναφέρουν οι εργαζόμενοι, υποβλήθηκε μία προσφορά στον σχετικό διαγωνισμό.
3. Πωλητήρια που χρηματοδοτήθηκαν με δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους. Ζητούν να εξεταστεί αν η εκμίσθωση ανακαινισμένων ή νεόδμητων σημείων σε ιδιωτικό φορέα, υπό τους συγκεκριμένους όρους, δημιουργεί ζήτημα κρατικών ενισχύσεων.

Οι παραπάνω είναι ισχυρισμοί των εργαζομένων και απαιτούν απάντηση από τον ΟΔΑΠ και τους αναδόχους.