Τον Δεκέμβριο αναμένεται να φτάσει στην Αθήνα ο δεύτερος ανακατασκευασμένος συρμός της Γραμμής 1 του Μετρό, ενώ ο τρίτος προγραμματίζεται να ακολουθήσει τον Φεβρουάριο του 2027 και ακόμη δύο έως την άνοιξη. Με τον πρώτο συρμό να έχει ήδη ενταχθεί στην κυκλοφορία από τις αρχές Οκτωβρίου, το πρόγραμμα ανακατασκευής των 14 ιστορικών συρμών του Ηλεκτρικού, που υλοποιεί η ισπανική CAF στις εγκαταστάσεις της Α΄ Βιομηχανικής Περιοχής Βόλου, περνά σταδιακά στο στάδιο των επόμενων παραδόσεων. Παρά τις καθυστερήσεις που έχουν μεταθέσει την ολοκλήρωση του έργου πέρα από τον αρχικό προγραμματισμό, οι εργασίες συνεχίζονται, με στόχο το σύνολο των συρμών να έχει παραδοθεί έως το τέλος του 2027.
Το έργο, προϋπολογισμού 71,7 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ και αφορά την πλήρη ανακατασκευή 72 βαγονιών της 8ης παραλαβής, τα οποία κατασκευάστηκαν το 1985 από τις Siemens και MAN. Πρόκειται για συρμούς που κυκλοφορούν στη Γραμμή 1 για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και οι οποίοι, μέσα από την εκτεταμένη αντικατάσταση του μηχανολογικού, ηλεκτρολογικού και εσωτερικού εξοπλισμού τους, αναμένεται να αποκτήσουν τουλάχιστον 25 επιπλέον χρόνια λειτουργικής ζωής.
Η πορεία του προγράμματος παρουσιάστηκε κατά την επίσκεψη εκπροσώπων του Τύπου στις εγκαταστάσεις του Βόλου, παρουσία του διευθύνοντος συμβούλου της ΣΤΑΣΥ, Αθανασίου Κοτταρά, και του γενικού διευθυντή Συντήρησης, Χρήστου Μαμαλουκάκη. Στο επίκεντρο βρέθηκαν το νέο χρονοδιάγραμμα, οι τεχνικές δυσκολίες που προκάλεσαν τις καθυστερήσεις, αλλά και η διαδικασία που ακολουθείται μέχρι ένας ανακατασκευασμένος συρμός να επιστρέψει στην επιβατική κυκλοφορία.
Γιατί καθυστέρησε η ανακατασκευή των 14 συρμών
Η αρχική σύμβαση που υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2022, προέβλεπε διάρκεια 36 μηνών, με την ολοκλήρωση των παραδόσεων έως τον Δεκέμβριο του 2025, ενώ ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός αναμενόταν προς τα τέλη του 2023. Ωστόσο, η υλοποίηση του έργου επηρεάστηκε από έναν συνδυασμό οργανωτικών, τεχνικών και εξωτερικών παραγόντων, οι οποίοι οδήγησαν σε διαδοχικές μεταθέσεις του χρονοδιαγράμματος.
Σημαντικό ρόλο στις καθυστερήσεις της ανακατασκευής των 14 συρμών της Γραμμής 1 διαδραμάτισαν οι διαφωνίες που προέκυψαν μεταξύ της ισπανικής CAF και της NK Trailers του ομίλου Κιολεΐδη στον Βόλο, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να καθυστερήσει η έναρξη υλοποίησης της σύμβασης. Σύμφωνα με πληροφορίες, το βασικό σημείο τριβής μεταξύ των δύο πλευρών αφορούσε τη χρήση των αποθηκών και τη διάθεση των απαραίτητων βιομηχανικών χώρων για την ανακατασκευή των συρμών, με αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος προτού ξεκινήσουν ουσιαστικά οι εργασίες. Στο μεταξύ, τον Ιανουάριο του 2026, η METLEN ανακοίνωσε την εξαγορά βιομηχανικών εγκαταστάσεων της NK Trailers στον Βόλο, έναντι 10 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της επέκτασης της βιομηχανικής της δραστηριότητας. Η συμφωνία αφορούσε την απόκτηση των εγκαταστάσεων και όχι της ίδιας της εταιρείας, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για τους χώρους στους οποίους πραγματοποιούνται οι εργασίες ανακατασκευής των συρμών.
Παράλληλα, η σύμβαση επηρεάστηκε από τις αναταράξεις στη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα. Η CAF επικαλέστηκε δυσκολίες στην προμήθεια ηλεκτρονικών εξαρτημάτων και ανταλλακτικών, οι οποίες συνδέθηκαν με τις επιπτώσεις της πανδημίας και στη συνέχεια με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι συνθήκες αυτές οδήγησαν σε αιτήματα παράτασης και αναπροσαρμογής του οικονομικού αντικειμένου. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, τον Δεκέμβριο του 2023 εγκρίθηκε παράταση και αύξηση του συμβατικού τιμήματος κατά 9,5%, που αντιστοιχεί σε περίπου 6,2 εκατ. ευρώ.
Πέρα από τις δυσκολίες στις προμήθειες, ιδιαίτερα απαιτητική αποδείχθηκε η ίδια η τεχνική διαδικασία. Η ανακατασκευή δεν αφορά μια συνηθισμένη επισκευή, αλλά την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων σε αμαξώματα ηλικίας άνω των 40 ετών. Αυτό σημαίνει ότι ο νέος εξοπλισμός πρέπει να προσαρμοστεί στις διαστάσεις και στα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά των παλαιών βαγονιών, γεγονός που σε αρκετές περιπτώσεις επέβαλε την κατασκευή νέων βάσεων στήριξης και την τροποποίηση επιμέρους τμημάτων.
Πρόσθετες τεχνικές απαιτήσεις προέκυψαν κατά την ενσωμάτωση των νέων συστημάτων σηματοδότησης και τη διασφάλιση της συμβατότητάς τους με τις υφιστάμενες υποδομές της Γραμμής 1. Οι εργασίες και οι έλεγχοι στον πρώτο συρμό χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο, καθώς έπρεπε να δοκιμαστούν στην πράξη οι τεχνικές λύσεις που θα εφαρμοστούν και στους υπόλοιπους.
Η ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας αποτελεί σημαντικό βήμα για το πρόγραμμα, καθώς αρκετά από τα προβλήματα που εμφανίστηκαν στον πρώτο συρμό έχουν πλέον αντιμετωπιστεί. Η εμπειρία που αποκτήθηκε αναμένεται να αξιοποιηθεί στις επόμενες ανακατασκευές, περιορίζοντας την ανάγκη πρόσθετων τεχνικών προσαρμογών.
Το νέο χρονοδιάγραμμα και οι επόμενες παραδόσεις
Το αμέσως επόμενο ορόσημο είναι η άφιξη του δεύτερου ανακατασκευασμένου συρμού στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 2026. Ο τρίτος αναμένεται τον Φεβρουάριο του 2027, ενώ μέχρι την άνοιξη προγραμματίζεται να ακολουθήσουν ακόμη δύο. Εφόσον τηρηθούν τα συγκεκριμένα ορόσημα, συνολικά πέντε από τους 14 συρμούς θα έχουν παραδοθεί μέχρι τότε.
Οι υπόλοιποι εννέα προβλέπεται να ακολουθήσουν σταδιακά, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2027. Πρόκειται, πάντως, για έναν προγραμματισμό που εξαρτάται από την πορεία των εργασιών στον Βόλο και την επιτυχή ολοκλήρωση των τεχνικών δοκιμών στην Αθήνα. Ο Αθανάσιος Κοτταράς αναγνώρισε ότι ο προηγούμενος στόχος ολοκλήρωσης των παραδόσεων έως τον Μάιο του 2027 είναι ιδιαίτερα δύσκολο να επιτευχθεί. Το ζητούμενο πλέον είναι να διαμορφωθεί ένας σταθερός ρυθμός παράδοσης συρμών, ώστε να αποφευχθούν οι μεγάλες χρονικές αποκλίσεις που καταγράφηκαν κατά την ανακατασκευή του πρώτου.
Στις εγκαταστάσεις του Βόλου απασχολούνται καθημερινά περίπου 60 έως 70 εργαζόμενοι, υπό την τεχνογνωσία της CAF, έναντι περίπου 40 σε προηγούμενη φάση. Η στελέχωση της τεχνικής βάσης αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την εξέλιξη του έργου, καθώς η δυνατότητα ταυτόχρονης ανακατασκευής περισσότερων συρμών επιτρέπει την παράλληλη εκτέλεση διαφορετικών εργασιών. Η ΣΤΑΣΥ έχει ζητήσει περαιτέρω ενίσχυση του προσωπικού, με τον κ. Κοτταρά να εκτιμά ότι η παρουσία 100 έως 120 εργαζομένων θα μπορούσε να συμβάλει σε σημαντική συντόμευση των χρόνων ολοκλήρωσης. Η αύξηση αυτή, ωστόσο, συνεπάγεται πρόσθετο κόστος για τον ανάδοχο, ενώ κατά διαστήματα εξακολουθούν να καταγράφονται δυσκολίες στην προμήθεια ορισμένων εξαρτημάτων, παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του απαραίτητου εξοπλισμού βρίσκεται ήδη στις εγκαταστάσεις.
Σε ό,τι αφορά τις καθυστερήσεις, έχει ήδη επιβληθεί στην CAF η προβλεπόμενη ποινική ρήτρα, ύψους 5% επί της αξίας της σύμβασης. Πρόκειται για το ανώτατο προβλεπόμενο πρόστιμο, το οποίο παρακρατείται σταδιακά κατά τις παραδόσεις των συρμών, χωρίς δυνατότητα περαιτέρω αύξησης της συγκεκριμένης κύρωσης.
Η νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ακόμη και τη δυνατότητα κήρυξης αναδόχου ως έκπτωτου. Ωστόσο, προτεραιότητα της ΣΤΑΣΥ παραμένει η ολοκλήρωση του έργου, ώστε να αξιοποιηθούν οι εργασίες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και να επιστρέψουν σταδιακά οι ανακατασκευασμένοι συρμοί στην κυκλοφορία.
Τέσσερις συρμοί ταυτόχρονα στον Βόλο – Πώς λειτουργεί η διαδικασία ανακατασκευής
Η τεχνική βάση στην Α΄ Βιομηχανική Περιοχή Βόλου έχει τη δυνατότητα να φιλοξενεί τέσσερις συρμούς ταυτόχρονα, στους οποίους πραγματοποιούνται παράλληλα οι εργασίες ανακατασκευής. Η διαδικασία έχει οργανωθεί με τρόπο ώστε, κάθε φορά που ολοκληρώνεται ένας συρμός, να απελευθερώνεται θέση για τον επόμενο, εξασφαλίζοντας τη συνέχεια των εργασιών μέχρι την ολοκλήρωση του συνόλου των 14 τρένων.
Ειδικότερα, μόλις ολοκληρωθεί η ανακατασκευή ενός από τους τέσσερις συρμούς και πραγματοποιηθούν επιτυχώς οι προβλεπόμενες στατικές δοκιμές, τα βαγόνια μεταφέρονται οδικώς στην Αθήνα, στις εγκαταστάσεις της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια. Εκεί συναρμολογούνται σε ολοκληρωμένο συρμό και υποβάλλονται σε δυναμικές δοκιμές, ελέγχους συμβατότητας και προσομοίωση λειτουργίας στη Γραμμή 1, προτού ενταχθούν στην επιβατική κυκλοφορία.
Την ίδια στιγμή, στον Βόλο εισέρχεται ο επόμενος συρμός προς ανακατασκευή, ώστε η παραγωγική διαδικασία να συνεχίζεται χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση όλων των εργασιών σε έναν συρμό για να ξεκινήσουν οι επόμενες. Με αυτόν τον τρόπο, διαφορετικά στάδια του έργου μπορούν να εξελίσσονται παράλληλα, τόσο στις εγκαταστάσεις του Βόλου όσο και στη βάση της ΣΤΑΣΥ στην Αθήνα.
«Πρόκειται για ένα πρωτόγνωρο εγχείρημα για τα ελληνικά δεδομένα, καθώς η εκτεταμένη ανακατασκευή συρμών πραγματοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα μας. Ένα έργο με σημαντικές τεχνικές και επιχειρησιακές προκλήσεις, οι οποίες εντάθηκαν από τις δυσκολίες του ευρύτερου διεθνούς περιβάλλοντος. Ωστόσο, χάρη στη συνεργασία, την επιμονή και τη σκληρή δουλειά των ανθρώπων της CAF και της ΣΤΑ.ΣΥ, καταφέραμε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια και να προχωρήσουμε στην υλοποίησή του», δήλωσε ο Αθανάσιος Κοτταράς.
Η συγκεκριμένη διαδικασία έχει ιδιαίτερη σημασία και για το χρονοδιάγραμμα, καθώς η ολοκλήρωση των εργασιών στον Βόλο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο συρμός είναι έτοιμος να μεταφέρει επιβάτες. Απαιτείται να περάσει από τους προβλεπόμενους τεχνικούς και λειτουργικούς ελέγχους στα Σεπόλια, να ολοκληρωθούν οι δυναμικές δοκιμές και να εκπαιδευτεί το προσωπικό που θα αναλάβει τη λειτουργία και τη συντήρησή του.
Τι αλλάζει στους συρμούς μετά την ανακατασκευή
Η παρέμβαση που πραγματοποιείται στους συρμούς της 8ης παραλαβής είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη. Όπως εξήγησε ο γενικός διευθυντής Συντήρησης της ΣΤΑΣΥ, Χρήστος Μαμαλουκάκης, από το αρχικό τροχαίο υλικό διατηρείται ουσιαστικά το μεταλλικό αμάξωμα, ενώ αντικαθίστανται τα βασικά συστήματα και το μεγαλύτερο μέρος του παλαιού εξοπλισμού.
Οι εργασίες ξεκινούν με τον καθαρισμό των βαγονιών και την απομάκρυνση των graffiti, ενώ ακολουθεί η αποσυναρμολόγηση και αφαίρεση του εξοπλισμού που πρόκειται να αντικατασταθεί. Στη συνέχεια πραγματοποιούνται η επισκευή και η βαφή του αμαξώματος, η εγκατάσταση νέων καλωδιώσεων και σωληνώσεων, η τοποθέτηση των νέων συστημάτων και η επανατοποθέτηση του εξοπλισμού που διατηρείται, αφού προηγουμένως έχει επισκευαστεί.
Στο μηχανολογικό μέρος αντικαθίσταται το σύστημα έλξης και εγκαθίστανται νέοι κινητήρες εναλλασσόμενου ρεύματος, ενώ αναβαθμίζεται το σύστημα ελέγχου πέδησης και αντικαθίστανται οι μηχανισμοί των θυρών. Παράλληλα, τοποθετείται νέος ηλεκτρολογικός και πνευματικός εξοπλισμός, που συμβάλλει στην αξιοπιστία και στην ασφαλέστερη λειτουργία των συρμών.
Σημαντικές αλλαγές πραγματοποιούνται και στο εσωτερικό των βαγονιών. Τα παλαιά καθίσματα, δάπεδα και παράθυρα αντικαθίστανται, τοποθετούνται νέες πλευρικές επενδύσεις και σύγχρονος φωτισμός LED, ενώ αναβαθμίζεται το σύστημα κλιματισμού. Επιπλέον, εγκαθίστανται οθόνες ενημέρωσης και πληροφόρησης των επιβατών, καθώς και σύστημα κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης, με κάμερες στο εσωτερικό και περιμετρικά των συρμών.
Στις καμπίνες των οδηγών εγκαθίστανται νέες οθόνες ελέγχου, ενώ προβλέπονται ειδικοί χώροι για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία και τη μεταφορά αναπηρικών αμαξιδίων. Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν όχι μόνο στην παράταση της ζωής των συρμών, αλλά και στη συνολική αναβάθμιση της καθημερινής εμπειρίας των επιβατών, με καλύτερες συνθήκες άνεσης, πληροφόρησης, ασφάλειας και προσβασιμότητας.
Στόχος τα έξι λεπτά στις ώρες αιχμής – Τα πρώτα αποτελέσματα
Η σταδιακή επιστροφή των ανακατασκευασμένων συρμών συνδέεται άμεσα με τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της ΣΤΑΣΥ για περισσότερα δρομολόγια και μικρότερες χρονοαποστάσεις στη Γραμμή 1.
Ήδη η ένταξη του πρώτου συρμού στην κυκλοφορία στις αρχές Οκτωβρίου συνέβαλε στην ενίσχυση της διαθεσιμότητας τροχαίου υλικού. Τον Οκτώβριο του 2026 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 427 περισσότερα δρομολόγια σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025, ενώ ο μέσος αριθμός συρμών που κυκλοφορούσαν κατά τις ώρες αιχμής ξεπέρασε τους 18, έναντι 17 το προηγούμενο έτος.
Ο στόχος για το 2027 είναι να κυκλοφορούν 19 συρμοί κατά τις ώρες αιχμής, αριθμός που επιτρέπει τη μείωση της μέσης χρονοαπόστασης από τα επτά λεπτά, στα οποία διαμορφώνεται σήμερα, στα έξι λεπτά. Εφόσον ενισχυθεί περαιτέρω η διαθεσιμότητα του στόλου, υπάρχει προοπτική περιορισμού της αναμονής ακόμη περισσότερο, στα 5,5 λεπτά.
«Στόχος μας είναι ένας ΗΣΑΠ πιο σύγχρονος, προσβάσιμος και αξιόπιστος, με περισσότερα δρομολόγια και μικρότερες χρονοαποστάσεις και καλύτερη καθημερινή εμπειρία για κάθε επιβάτη», υπογράμμισε ο κ. Κοτταράς, επισημαίνοντας ότι με την ολοκλήρωση του προγράμματος ανακατασκευής επιδιώκεται η διέλευση των συρμών να περιοριστεί κάτω από τα έξι λεπτά κατά τις ώρες αιχμής.
Η συχνότητα των δρομολογίων διαφοροποιείται ανάλογα με την ώρα και την επιβατική ζήτηση. Εκτός αιχμής, ο αριθμός των συρμών περιορίζεται περίπου στους 15, με χρονοαποστάσεις κοντά στα οκτώ λεπτά, ενώ τυχόν βλάβες ή επιχειρησιακά προβλήματα μπορούν να προκαλέσουν προσωρινά μεγαλύτερες αναμονές. Παράλληλα, η ΣΤΑΣΥ παρακολουθεί σε εβδομαδιαία βάση τις μεταβολές της επιβατικής κίνησης, ώστε να προσαρμόζει τον προγραμματισμό των δρομολογίων. Στις Γραμμές 2 και 3, για παράδειγμα, έχει ενισχυθεί η κυκλοφορία συρμών κατά το διάστημα 18:00–20:00, καθώς διαπιστώθηκε αυξημένη ζήτηση τις συγκεκριμένες ώρες.
Η επίτευξη του στόχου των έξι λεπτών στη Γραμμή 1 εξαρτάται, πάντως, από τη συνολική διαθεσιμότητα του τροχαίου υλικού και όχι αποκλειστικά από τις παραδόσεις της CAF. Η επιστροφή των ανακατασκευασμένων συρμών αναμένεται να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στον προγραμματισμό και να περιορίσει την πίεση που ασκείται σήμερα στον υφιστάμενο στόλο.
Η επόμενη φάση ανανέωσης του Ηλεκτρικού
Η ανακατασκευή των 14 συρμών αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού για τον εκσυγχρονισμό της Γραμμής 1. Η ΣΤΑΣΥ προετοιμάζει ήδη την επόμενη παρέμβαση, η οποία αφορά την ανακατασκευή 10 συρμών της 10ης σειράς, κατασκευής του 1993. Το συγκεκριμένο έργο σχεδιάζεται να χρηματοδοτηθεί μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, με την εταιρεία να αναμένει τις απαραίτητες εγκρίσεις προκειμένου να προχωρήσει στην προκήρυξη του διαγωνισμού, πιθανότατα στις αρχές του 2027.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ξεχωριστός διαγωνισμός για την αναβάθμιση 12 συρμών των Γραμμών 2 και 3 του Μετρό, ενώ στον σχεδιασμό της ΣΤΑΣΥ περιλαμβάνονται και παρεμβάσεις στις υποδομές της Γραμμής 1, με εργασίες συντήρησης του σιδηροδρομικού δικτύου, αναβάθμιση σταθμών, αντικατάσταση κυλιόμενων κλιμάκων και ανελκυστήρων και βελτίωση της προσβασιμότητας.
Για το πρόγραμμα της CAF, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η παράδοση του δεύτερου συρμού τον Δεκέμβριο και η ολοκλήρωση των απαιτούμενων δοκιμών για την ένταξή του στην κυκλοφορία. Η άφιξη του τρίτου τον Φεβρουάριο και των δύο επόμενων έως την άνοιξη θα δείξει κατά πόσο μπορεί να διαμορφωθεί ένας σταθερός ρυθμός παραδόσεων μέσα στο 2027. Με τον πρώτο ανακατασκευασμένο συρμό να εξυπηρετεί ήδη τους επιβάτες και τις εργασίες να συνεχίζονται παράλληλα στον Βόλο, το έργο έχει αρχίσει να αποδίδει τα πρώτα αποτελέσματα, με την ολοκλήρωσή του να αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για έναν πιο σύγχρονο και αξιόπιστο Ηλεκτρικό.
