Από παράδειγμα προς αποφυγήν σε υπόδειγμα δημοσιονομικής πειθαρχίας για την υπόλοιπη Ευρώπη έχει μετατραπεί η Ελλάδα, σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα της Wall Street Journal (WSJ), η οποία εξετάζει πώς η χώρα που βρέθηκε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας κατάφερε να εξυγιάνει τα δημόσια οικονομικά της, την ώρα που μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν αυξανόμενα ελλείμματα και χρέη.
Με τίτλο «Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και οι υπόλοιποι στην Ευρώπη δεν έχουν μάθει ακόμη», η αμερικανική εφημερίδα αναδεικνύει τη δημοσιονομική μεταμόρφωση της χώρας, φιλοξενώντας δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη, του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη και του επικεφαλής του ΟΔΔΗΧ, Δημήτρη Τσάκωνα.
Το ρεπορτάζ ξεκινά με την περιγραφή ενός παραδόξου: εικόνες διαδηλώσεων, επεισοδίων και κοινωνικής αναταραχής, που κάποτε συνδέονταν με την Αθήνα της κρίσης, καταγράφονται πλέον σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπως το Παρίσι και το Μιλάνο.
«Αυτή τη φορά η Ευρώπη φλέγεται, αλλά η Ελλάδα όχι», σημειώνει η Wall Street Journal, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έστω και από χαμηλότερη αφετηρία, ενώ η χώρα δανείζεται πλέον φθηνότερα από τη Γαλλία, τη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Οι Έλληνες θυμούνται τον πόνο»
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποδίδει τη σημερινή προσήλωση στη δημοσιονομική σταθερότητα στη συλλογική εμπειρία της κρίσης.
«Όταν μιλάω στους ανθρώπους για το χρέος, φαίνεται ότι πραγματικά με ακούν», δηλώνει, εξηγώντας ότι οι Έλληνες θυμούνται «τι σημαίνει να χρεοκοπείς ουσιαστικά και τι σημαίνει να ζεις πέρα από τις δυνατότητές σου».
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η αλλαγή δεν περιορίζεται στις κυβερνητικές επιλογές, αλλά αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία αντιλαμβάνεται τις δημόσιες δαπάνες. Οι πολίτες εμφανίζονται περισσότερο εξοικειωμένοι με έννοιες όπως το έλλειμμα και το δημόσιο χρέος, έχοντας βιώσει τις συνέπειες της δημοσιονομικής εκτροπής.
Η εφημερίδα αντιπαραβάλλει αυτή την εμπειρία με τις πιέσεις που δέχεται το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος. Η γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνει τα συνταξιοδοτικά συστήματα, ενώ οι προσπάθειες περιορισμού των δαπανών συναντούν έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα από νεότερες γενιές που ανησυχούν ότι θα έχουν λιγότερες παροχές από τους γονείς τους.
Από τα μνημόνια στα πρωτογενή πλεονάσματα
Το δημοσίευμα επιστρέφει στις αιτίες της ελληνικής κρίσης, υπενθυμίζοντας ότι το 2009 το δημοσιονομικό έλλειμμα ξεπερνούσε το 15% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είχε επίσης υπερβεί το 15% το προηγούμενο έτος.
Η φοροδιαφυγή, οι αδυναμίες είσπραξης εσόδων και η αύξηση των δαπανών για μισθούς και συντάξεις συνέβαλαν στη συσσώρευση χρέους. Η WSJ επισημαίνει ότι οι υπερβάλλουσες δαπάνες για συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις αντιστοιχούσαν στο 80% της αύξησης του δημόσιου χρέους την περίοδο 2001-2010.
Ακολούθησαν τρία προγράμματα διάσωσης, σημαντικές φορολογικές αυξήσεις και περικοπές. Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε κατά περίπου 25%, οι μισθοί μειώθηκαν κατά περισσότερο από 20% κατά μέσο όρο, ενώ η ανεργία και η μετανάστευση νέων αυξήθηκαν δραματικά.
Η δημοσιονομική προσαρμογή απέδωσε σταδιακά αποτελέσματα. Από το 2016 η Ελλάδα κατέγραφε σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας. Τα τελευταία χρόνια, η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης και η καταπολέμηση της απώλειας εσόδων από τον ΦΠΑ συνέβαλαν στη βελτίωση των κρατικών εισπράξεων.
Η WSJ αναφέρεται επίσης στη σταδιακή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, παρά το γεγονός ότι παραμένει ο υψηλότερος στην Ευρώπη, καθώς και στην ευνοϊκή διάρθρωση του ελληνικού χρέους, μεγάλο μέρος του οποίου βρίσκεται στα χέρια ευρωπαϊκών θεσμικών πιστωτών με χαμηλά σταθερά επιτόκια και μακροχρόνιες αποπληρωμές.
ΟΔΔΗΧ: Σχεδιασμός για το χρέος έως το 2070
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον επικεφαλής του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους, Δημήτρη Τσάκωνα, ο οποίος περιγράφει τη μεταβολή στη φιλοσοφία διαχείρισης των κρατικών υποχρεώσεων. Όπως εξηγεί, πριν από την κρίση το βασικό μέλημα ήταν η εξασφάλιση χρηματοδότησης για το επόμενο έτος. Σήμερα, η διαχείριση απαιτεί σχεδιασμό με ορίζοντα δεκαετιών.
«Πρέπει να σκέφτεσαι με όρους γενεών», τονίζει, επισημαίνοντας ότι οι αναλύσεις βιωσιμότητας του χρέους εκτείνονται έως το 2070.
Ο Σπράος, ο Τσίπρας και η αλλαγή πολιτικής κουλτούρας
Η Wall Street Journal υπενθυμίζει την έκθεση της επιτροπής Σπράου το 1997, η οποία είχε προειδοποιήσει για τα προβλήματα βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος. Οι προτάσεις τότε είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, ενώ μεταγενέστερες προσπάθειες μεταρρύθμισης εγκαταλείφθηκαν υπό την πίεση κινητοποιήσεων. Σύμφωνα με την εφημερίδα, η εμπειρία της κρίσης επηρέασε και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν τη δημοσιονομική πολιτική διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσιάζει τον πρώην πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος, αφού υπέγραψε και εφάρμοσε το τρίτο πρόγραμμα διάσωσης, προβάλλει πλέον τη δημοσιονομική υπευθυνότητα ως πολιτική προτεραιότητα. Το δημοσίευμα αναφέρεται στο κόμμα ΕΛΑΣ και στην απόφασή του να υποβάλει οικειοθελώς το οικονομικό του πρόγραμμα στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο.
Ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Γιώργος Χουλιαράκης αποδίδει αυτή τη μεταβολή στην κληρονομιά της κρίσης, σημειώνοντας ότι πριν από το 2009 δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς πολιτικό κόμμα να ζητά ανεξάρτητη αξιολόγηση των οικονομικών του προτάσεων.
Η ανάκαμψη δεν έχει φτάσει σε όλους
Παρά την ιδιαίτερα θετική αποτίμηση των δημόσιων οικονομικών, η WSJ δεν παραβλέπει τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Το πραγματικό ΑΕΠ, όπως αναφέρει, παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο από τα προ κρίσης επίπεδα, οι μισθοί εξακολουθούν να είναι χαμηλοί και η Ελλάδα κατατάσσεται προτελευταία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η εφημερίδα.
Την ίδια στιγμή, η αύξηση των ξένων επενδύσεων, η ανάκαμψη της μεταποίησης και η ανάπτυξη του τεχνολογικού τομέα προσφέρουν ενδείξεις βελτίωσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να διατηρήσει ένα αποδεκτό κοινωνικό συμβόλαιο. Όπως εξηγεί, μια απότομη κρίση υποχρεώνει τις κοινωνίες να αντιδράσουν, ενώ η σταδιακή υποχώρηση μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι δεν απαιτούνται αλλαγές.
Το δημοσίευμα κλείνει με αναφορά στον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, ο οποίος επικαλείται μια φράση από το μυθιστόρημα «Ο Γατόπαρδος» του Τζουζέπε Τομάζι ντι Λαμπεντούζα: «Αν θέλουμε να μείνουν όλα όπως είναι, πρέπει να αλλάξουν τα πάντα».
