Η παγκόσμια αγορά δεξαμενόπλοιων αντιμετωπίζει νέα, δυνητικά αποσταθεροποιητική φάση, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την επιβολή νέων κυρώσεων -πλήρους απαγόρευσης των ναυτιλιακών υπηρεσιών- στη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου προς τρίτες χώρες.
Εάν η πρόθεση αυτή υλοποιηθεί, δεκάδες «συμμορφούμενα» δεξαμενόπλοια ενδέχεται να μετακινηθούν στον λεγόμενο σκιώδη στόλο, ενισχύοντας τον διαχωρισμό της αγοράς σε «φωτεινή» και «σκοτεινή» πλευρά.
Η ΕΕ σφίγγει τη θηλιά στη ρωσική ναυτιλία
Την περασμένη εβδομάδα, η ΕΕ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να εγκαταλείψει το ισχύον καθεστώς ανώτατης τιμής (price cap) για το ρωσικό αργό, αντικαθιστώντας το με καθολική απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών. Στην πράξη, αυτό θα απέκλειε πλοιοκτήτες, διαχειριστές, ασφαλιστές και παρόχους υπηρεσιών με ευρωπαϊκή σύνδεση από οποιαδήποτε εμπλοκή στη μεταφορά ρωσικού αργού, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με την Braemar Research, οι επιπτώσεις θα είναι άμεσες. Η αναλύτρια Mary Melton εκτιμά ότι για να διατηρήσει η Ρωσία τις εξαγωγές αργού στα επίπεδα του Ιανουαρίου, θα χρειαστεί η «μετακίνηση» 39 δεξαμενόπλοιων στον σκιώδη στόλο – 17 suezmax και 22 aframax/LR2-, και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει αιφνίδια απελευθέρωση πλοίων από τον ρωσικό στόλο πλωτής αποθήκευσης.
«Υπολογίζουμε ότι ο υφιστάμενος σκοτεινός στόλος της Ρωσίας μπορεί να καλύψει μόλις το 80% των εξαγωγών αργού από τη δυτική Ρωσία», σημειώνει η Melton. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις μεγαλύτερες αποστάσεις που απαιτούνται πλέον για την αποστολή φορτίων Urals στην Κίνα, καθώς η Ινδία μειώνει τις εισαγωγές ρωσικού αργού.
Ελλάδα και Μάλτα εκφράζουν επιφυλάξεις για το μέτρο της ΕΕ
Η Ελλάδα και η Μάλτα έχουν αναδειχθεί ως τα βασικά κράτη που εκφράζουν ανησυχίες για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντικατασταθεί το ανώτατο όριο τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο με πλήρη απαγόρευση των ναυτιλιακών υπηρεσιών για τη μεταφορά του.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, οι δύο χώρες ζήτησαν διευκρινίσεις σχετικά με τις προτεινόμενες κυρώσεις σε ξένα λιμάνια και την ενίσχυση της εποπτείας των πλοίων, φοβούμενες ότι το μέτρο θα μπορούσε να επηρεάσει τη ναυτιλιακή βιομηχανία και τις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη. Επιπλέον, εξέφρασαν ανησυχία για τον τρόπο που η εφαρμογή της απαγόρευσης μπορεί να ωθήσει δεξαμενόπλοια στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», ενισχύοντας τον διαχωρισμό της αγοράς μεταξύ συμμορφούμενων και μη πλοίων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προηγουμένως υιοθετήσει απαγορεύσεις σε πολλές υπηρεσίες, πριν εισαχθεί το ανώτατο όριο τιμών, ενώ η θέση των ΗΠΑ παραμένει ασαφής.
Η Ρωσία παλεύει να σώσει τις εξαγωγές αργού
Ταυτόχρονα, νομικοί κύκλοι προειδοποιούν ότι η Ευρώπη βαδίζει σε πιο σκληρή γραμμή. Ο Alexander Brandt, εταίρος κυρώσεων στη διεθνή νομική εταιρεία Reed Smith, δηλώνει: «Φαίνεται πλέον ολοένα και πιο βέβαιο ότι η ΕΕ -και πιθανότατα το Ηνωμένο Βασίλειο- θα προχωρήσουν σε καθολική απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών για τη μεταφορά ρωσικού αργού σε τρίτες χώρες».
Όπως εξηγεί, πρόκειται για σημαντική αλλαγή πολιτικής, καθώς ξεπερνά το προηγούμενο καθεστώς price cap, απαγορεύοντας τη συμμετοχή δυτικών εταιρειών σε ναυτιλία, ασφάλιση και κάθε μορφή υποστήριξης που συνδέεται με ρωσικές εξαγωγές. Το μέτρο συμπληρώνει τις κυρώσεις που επέβαλαν ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο το 2025 στους τέσσερις μεγαλύτερους παραγωγούς ρωσικού πετρελαίου.
Ωστόσο, ο ίδιος προειδοποιεί για τον κίνδυνο περαιτέρω διόγκωσης της shadow fleet, η οποία έχει ήδη προκαλέσει διεθνή ανησυχία. Τα πρώτα σημάδια πίεσης είναι ορατά. Η Braemar καταγράφει μείωση των φορτώσεων ρωσικού αργού στα περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου, από μέσο όρο 3,47 εκατ. βαρέλια τον Ιανουάριο. Παράλληλα, πλοία υπό ευρωπαϊκό έλεγχο εξακολουθούν να μεταφέρουν περίπου το 14% των εξαγωγών αργού από τη δυτική Ρωσία, κυρίως suezmax (70%) και aframax (30%).
Η Ρωσία καλείται να καλύψει το κενό άμεσα. Σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης φορτίων, μόλις 17 μη ευρωπαϊκά suezmax και 43 μη ευρωπαϊκά aframax με ιστορικό ρωσικών φορτίων εμφανίζονται διαθέσιμα για φόρτωση στη Βαλτική ή τη Μαύρη Θάλασσα πριν το τέλος του μήνα.
Η κατάσταση διαφοροποιείται στην Άπω Ανατολή, όπου οι ροές παραμένουν επαρκώς καλυμμένες. Ωστόσο, η Melton τονίζει ότι οι ελλείψεις τονάζ θα γίνουν αισθητές στις δυτικές εξαγωγές, ενώ νέα είσοδος πλοίων από τον «συμμορφούμενο» στόλο στη shadow fleet θα μπορούσε να σφίξει ακόμη περισσότερο την αγορά aframax/LR2, απορροφώντας εν μέρει και τις 75 νέες παραδόσεις πλοίων που αναμένονται το 2026.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η ανακοίνωση της ΕΕ δεν αναφέρεται στα διυλισμένα προϊόντα, αλλά η Braemar προειδοποιεί ότι μια αντίστοιχη απαγόρευση στα clean trades θα είχε ακόμα μεγαλύτερη αποσταθεροποιητική επίδραση: περίπου το 43% των 950.000 βαρελιών ημερήσιων εξαγωγών ρωσικών προϊόντων μεταφέρθηκε πρόσφατα με πλοία υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: αν η Ευρώπη τραβήξει τη «γραμμή» αυτή, η ναυτιλιακή αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέα περίοδο αβεβαιότητας, όπου τα δεξαμενόπλοια δεν είναι απλώς μεταφορικά μέσα, αλλά γεωπολιτικά εργαλεία σε έναν ολοένα πιο σκοτεινό ενεργειακό πόλεμο.
