Η κλιμάκωση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν έχει μεταφέρει το επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας στα Στενά του Ορμούζ, το σημαντικότερο ναυτιλιακό «σημείο ασφυξίας» του πλανήτη. Μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης με την κωδική ονομασία Operation Epic Fury, η ναυσιπλοΐα στην περιοχή βυθίστηκε σε καθεστώς αβεβαιότητας, ενώ σημειώθηκε και το πρώτο σοβαρό περιστατικό με δεξαμενόπλοιο.
Ένα τάνκερ χωρητικότητας 11.000 dwt, το Skylight (κατασκευής 2006), έγινε ο πρώτος ναυτιλιακός «παράπλευρος» στόχος της σύγκρουσης. Σύμφωνα με πηγές της ναυτιλιακής αγοράς, τέσσερα μέλη του πληρώματος τραυματίστηκαν ενώ και οι 20 ναυτικοί -15 Ινδοί και πέντε Ιρανοί- απομακρύνθηκαν με επιχείρηση διάσωσης που συντόνισαν οι αρχές του Ομάν. Το πλοίο επλήγη πέντε ναυτικά μίλια βόρεια του λιμένα Khasab, στην επαρχία Μουσαντάμ.
Παραμένει ασαφές ποιος εξαπέλυσε την επίθεση. Το δεξαμενόπλοιο φέρεται να ανήκει στην εταιρεία Red Sea Ship Management και είχε τεθεί υπό αμερικανικές κυρώσεις στα τέλη του 2025, στο πλαίσιο πακέτου μέτρων κατά του Ιράν.
Προειδοποιήσεις για πλήρες κλείσιμο
Η επίθεση στο πλοίο ήρθε σε μια στιγμή που οι αγορές και η ναυτιλιακή κοινότητα ήδη τελούσαν υπό σοκ. Μετά τα αεροπορικά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε ιρανικούς στόχους -πλήγματα που σύμφωνα με τις αναφορές οδήγησαν στον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ- άρχισαν να μεταδίδονται μέσω ασυρμάτου (VHF Channel 16) μηνύματα που απέδιδαν στους Φρουρούς της Επανάστασης την ανακοίνωση ότι «κανένα πλοίο δεν επιτρέπεται να διέλθει από τα Στενά του Ορμούζ».
Βρετανικές ναυτιλιακές αρχές (UKMTO) επιβεβαίωσαν ότι έλαβαν πολλαπλές αναφορές από αξιωματικούς ασφαλείας πλοίων για τέτοιες μεταδόσεις. Παράλληλα, ανώτατος διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης δήλωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη ότι «τα Στενά κλείνουν», τονίζοντας πως η Τεχεράνη είχε αποδείξει σε προηγούμενες ασκήσεις ότι μπορεί να αποκλείσει τη δίοδο.
Ωστόσο, σε επίσημο επίπεδο, η ιρανική διπλωματία κράτησε πιο αμφίσημη στάση. Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών απέφυγε να επιβεβαιώσει ρητά το κλείσιμο, δηλώνοντας ότι «ο τρόπος άμυνας εξαρτάται από τις ενέργειες των ενόπλων δυνάμεων».
Κατάρρευση της ναυτιλιακής κίνησης έως και 75%
Ανεξάρτητα από το εάν υπήρξε επίσημο κλείσιμο, η πρακτική εικόνα ήταν σαφής, η ναυτιλιακή κίνηση σχεδόν κατέρρευσε.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης Kpler, η διέλευση πλοίων από το στενό σημείωσε αρχικά πτώση 20%–25%, για να φτάσει μέσα σε λίγες ώρες σε συνολική μείωση περίπου 75%. Πλοία που πλησίαζαν το υψηλού κινδύνου τμήμα της θαλάσσιας οδού εκτελούσαν αναστροφές, έμεναν σε κατάσταση αναμονής ή κατευθύνονταν προς εναλλακτικές διαδρομές εκτός Κόλπου.
Ναυτιλιακές εταιρείες και πετρελαϊκοί κολοσσοί έλαβαν άμεσα μέτρα. Ο ιαπωνικός όμιλος NYK Line φέρεται να έδωσε εντολή στον στόλο του να αποφύγει τη διέλευση από τα Στενά, ενώ traders και πετρελαϊκές ανέστειλαν προσωρινά αποστολές αργού, καυσίμων και LNG.
Η ναυτιλιακή ένωση Intertanko ενημέρωσε τα μέλη της ότι θεωρεί πιθανότερο το Ιράν να προχωρήσει σε κατασχέσεις πλοίων παρά σε πλήρες και παρατεταμένο κλείσιμο, καθώς μια τέτοια κίνηση θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες.
Το στρατηγικό «μπουκάλι» της παγκόσμιας ενέργειας
Τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και αποτελούν τον σημαντικότερο διάδρομο εξαγωγής πετρελαίου παγκοσμίως. Καθημερινά διέρχονται από εκεί 90 έως 100 εμπορικά πλοία, μεταφέροντας περισσότερο από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το 20% των φορτίων LNG.
Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως διακινούνται μέσω της στενής αυτής θαλάσσιας λωρίδας. Μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του αργού πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, ιδίως εάν η κρίση συνεχιστεί μετά το άνοιγμα των αγορών.
Η προοπτική πλήρους αποκλεισμού για διάστημα μεγαλύτερο των λίγων ημερών θεωρείται «εφιαλτικό σενάριο» για τις διεθνείς αγορές ενέργειας, καθώς θα εγκλώβιζε εκατομμύρια βαρέλια στον Κόλπο και θα έπληττε άμεσα τις οικονομίες της Ασίας και της Ευρώπης.
Τα σενάρια κλιμάκωσης πέρα από τον Περσικό Κόλπο
Η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στο ίδιο το στενό. Η ιρανική πετρελαϊκή υποδομή στο νησί Kharg -κύριος τερματικός σταθμός εξαγωγών- φέρεται να υπέστη πλήγματα, ενώ η ένταση αυξάνει τον κίνδυνο επιθέσεων από ταχύπλοα σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Παράλληλα, το βλέμμα στρέφεται και προς την Υεμένη. Οι αντάρτες Χούθι, σύμμαχοι της Τεχεράνης, είχαν προειδοποιήσει ότι θα επανεκκινήσουν επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα εάν οι ΗΠΑ πλήξουν το Ιράν. Αν και σε πρόσφατη ομιλία τους απέφυγαν ρητή απειλή, διεθνείς αναλυτές δεν αποκλείουν άνοιγμα δεύτερου μετώπου που θα επεκτείνει τον κίνδυνο και σε άλλους κρίσιμους διαύλους.
Στο επίκεντρο οι ναυτικοί και το ενεργειακό σοκ
Οι διεθνείς αγορές πετρελαίου βρίσκονται σε καθεστώς αναμονής ενόψει του ανοίγματος της εβδομάδας. Εάν επιβεβαιωθεί διαρκής διακοπή της ναυσιπλοΐας, οι επιπτώσεις θα είναι άμεσες σε τιμές καυσίμων, μεταφορικό κόστος και πληθωρισμό.
Την ίδια ώρα, στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκονται οι ναυτικοί. Ο επικεφαλής της Heidmar, Pankaj Khanna, δήλωσε ότι οι σκέψεις του είναι «με τους γενναίους ναυτικούς που βρίσκονται στη μέση της σύγκρουσης», υπογραμμίζοντας τον ανθρώπινο παράγοντα πίσω από τους γεωπολιτικούς υπολογισμούς.
Το επεισόδιο με το Skylight υπενθυμίζει ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια γεωγραφική στενότητα στον χάρτη, αλλά ένα εύφλεκτο σύνορο όπου η γεωπολιτική, η ενέργεια και η παγκόσμια οικονομία τέμνονται με εκρηκτικό τρόπο.
Καθώς η ένταση κλιμακώνεται, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Ένα πλήρες και παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών θα συνιστούσε όχι μόνο περιφερειακή κρίση, αλλά παγκόσμιο οικονομικό σοκ – με συνέπειες που θα γίνουν αισθητές πολύ πέρα από τα νερά του Περσικού Κόλπου.
