Η παγκόσμια ναυτιλία εισέρχεται σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών, καθώς η κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ — το σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο πέρασμα του πλανήτη.
Σύμφωνα με στοιχεία ναυτιλιακών αναλυτών, περίπου το 9% του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων VLCC (Very Large Crude Carriers) παραμένει εγκλωβισμένο στον Περσικό Κόλπο, ενώ δεκάδες πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) βρίσκονται σε αναμονή, δημιουργώντας ανησυχίες για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Το «πάγωμα» των στόλων
Τα δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι οι διελεύσεις από τα Στενά έχουν μειωθεί έως και 70% σε σύγκριση με τα συνήθη επίπεδα. Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου 125 πλοία διέρχονται καθημερινά από το σημείο, μέσω του οποίου μεταφέρεται σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG.
Το Σαββατοκύριακο καταγράφηκαν λιγότερες από 100 διελεύσεις — περίπου ένα τρίτο χαμηλότερα από τον μέσο όρο — ενώ τη Δευτέρα το πρωί μόλις δύο δεξαμενόπλοια εμφανίζονταν να εισέρχονται και τέσσερα να εξέρχονται από τα Στενά. Παράλληλα, καταγράφηκε περιορισμένη κίνηση σε πλοία μεταφοράς LNG, LPG και εμπορευματοκιβωτίων.
Συνολικά, 56 VLCC — εκ των οποίων τα 29 φορτωμένα με αργό — παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 9% του παγκόσμιου στόλου. Επιπλέον, 11 suezmax, 23 aframax/LR2 και 57 MR ή handysize δεξαμενόπλοια βρίσκονται επίσης στη δυτική πλευρά των Στενών, αναμένοντας ασφαλή διέλευση.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες, εντείνοντας το κλίμα αβεβαιότητας στις ενεργειακές και ναυτιλιακές αγορές.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι το βασικό ρίσκο δεν αφορά μόνο τυχόν άμεσες ζημιές, αλλά και την πιθανότητα ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης ή αδιάκριτων επιθέσεων σε ενεργειακούς στόχους, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Τα δεξαμενόπλοια αλλάζουν πορεία
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση δύο VLCC που φόρτωσαν στη Σαουδική Αραβία λίγο πριν την έναρξη των επιθέσεων και στη συνέχεια ανέστειλαν την πορεία τους προς τα Στενά, παραμένοντας στα ύδατα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Τα δεδομένα AIS δείχνουν ότι αρκετά πλοία είτε επιβραδύνουν είτε διακόπτουν προσωρινά την πορεία τους ενόψει της διέλευσης.
Παράλληλα, ορισμένα δεξαμενόπλοια εντοπίστηκαν να κινούνται χωρίς ενεργό σύστημα AIS, περιορίζοντας τη διαφάνεια και αυξάνοντας τον επιχειρησιακό κίνδυνο.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από την απόσυρση ή τον περιορισμό καλύψεων πολεμικού κινδύνου από ασφαλιστικές εταιρείες. Τα war risk premiums αναμένεται να αυξηθούν απότομα, οδηγώντας σε άνοδο των ναύλων. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, η απειλή διαταραχής είναι συχνά αρκετή για να πυροδοτήσει ράλι στην αγορά μεταφορών, ακόμη και πριν υπάρξει πραγματική απώλεια φορτίων.
Οι μνήμες από τον «Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων» της δεκαετίας του 1980 επανέρχονται έντονα. Τότε, επιθέσεις με νάρκες και πυραύλους στον Περσικό Κόλπο οδήγησαν σε εκτίναξη ασφαλίστρων, καθυστερήσεις λιμένων, συνοδείες από πολεμικά ναυτικά και ουσιαστική μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας.
Τα πλοία LNG «στη λάθος πλευρά» των Στενών
Η κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Τουλάχιστον εννέα LNG carriers εμφανίζονται φορτωμένα και σε αναμονή στα ανοικτά του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με προορισμό τερματικούς σταθμούς στην Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία και το Μπαχρέιν.
Επιπλέον, τρία ακόμη πλοία βρίσκονται σε διαδικασία φόρτωσης στο τεράστιο εξαγωγικό τερματικό Ras Laffan της QatarEnergy. Σχεδόν το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου LNG διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, καθιστώντας το πέρασμα κομβικό για την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας.
Η Ινδία, η οποία εισάγει περίπου το ήμισυ των ποσοτήτων LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, θεωρείται από αναλυτές ως η πρώτη χώρα που ενδέχεται να επηρεαστεί άμεσα εάν οι αποστολές παραμείνουν παγωμένες.
Τη Δευτέρα δεν καταγράφηκε καμία διέλευση LNG carrier από τα Στενά, ενώ περίπου 18 πλοία εμφανίζονται να κινούνται ή να παραμένουν σε αναμονή ανοικτά του Ομάν, τα περισσότερα χωρίς φορτίο και με προορισμό το Κατάρ.
Οι εκτιμήσεις της αγοράς διαφέρουν. Σε περίπτωση καθυστέρησης — και όχι ακύρωσης — φορτίων, η αναπλήρωση από προμήθειες Ατλαντικού θα αυξήσει τα τονο-μίλια και πιθανότατα θα ενισχύσει τους ναύλους. Αντίθετα, σε ένα πιο αρνητικό σενάριο, εξαγωγείς της περιοχής ενδέχεται να υποναυλώσουν αδρανή πλοία, πιέζοντας τις τιμές.
Η παγκόσμια ναυτιλία σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Παρότι η Σαουδική Αραβία μπορεί να διοχετεύσει έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια προς το Φουτζάιρα, οι δυνατότητες παράκαμψης των Στενών είναι περιορισμένες. Το Ιράν δεν διαθέτει ουσιαστική εναλλακτική εξαγωγική οδό, ενώ και το Ιράκ μπορεί να μεταφέρει περιορισμένες ποσότητες μέσω της Μεσογείου μόνο από τα βόρεια κοιτάσματα.
Η διεθνής ναυτιλία βρίσκεται έτσι σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Εάν η ένταση αποκλιμακωθεί, οι ροές ενδέχεται να αποκατασταθούν σχετικά γρήγορα. Αν όμως η σύγκρουση παραταθεί ή επεκταθεί, τα Στενά του Ορμούζ κινδυνεύουν να μετατραπούν σε επίκεντρο μιας νέας ενεργειακής κρίσης με παγκόσμιο αντίκτυπο.
Όπως σημειώνουν αναλυτές της αγοράς, «όταν η σύγκρουση πλησιάζει, δεν είναι απαραίτητα η απώλεια φορτίων που κινεί πρώτη την αγορά, αλλά η απειλή της διαταραχής».
