Οι ένοπλες συγκρούσεις, οι εμπορικοί πόλεμοι και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που πλήττουν τις θαλάσσιες αλυσίδες εφοδιασμού δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μάλλον σημάδια μιας «δομικής μετατόπισης» για το παγκόσμιο εμπόριο, προειδοποίησαν την Τρίτη 18 από τα σημαντικότερα ναυτιλιακά έθνη.
Ειδικότερα, όπως γράφει το Bloomberg, σε μια σπάνια κοινή ανακοίνωση, η Συμβουλευτική Ομάδα Ναυτιλίας (Consultative Shipping Group – CSG), στην οποία συμμετέχουν μεταξύ άλλων η Βρετανία, η Γερμανία, η Νότια Κορέα, ο Καναδάς και η Σιγκαπούρη, επισημαίνει ότι οι θαλάσσιες διαδρομές μετατρέπονται σταδιακά σε «εργαλεία άσκησης πίεσης και πηγές κινδύνου».
Το αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης είναι ένα περισσότερο κατακερματισμένο και ακριβότερο σύστημα διεθνών μεταφορών. Ένα σύστημα στο οποίο το πρόσθετο κόστος της ασφάλειας, των καθυστερήσεων και των μεγαλύτερων ταξιδιών καταλήγει τελικά στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές.
Προειδοποίηση για το Ορμούζ
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί το Στενό του Ορμούζ, το οποίο το Ιράν έκλεισε στην πράξη μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα του Φεβρουαρίου. Η περιφερειακή σύγκρουση είχε άμεσες διεθνείς συνέπειες, καθώς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών εξαγωγών. Ο πόλεμος με το Ιράν αύξησε τις τιμές του πετρελαίου, των ναυτιλιακών καυσίμων και του φυσικού αερίου, ενισχύοντας εκ νέου τις πληθωριστικές πιέσεις. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ βρέθηκε αντιμέτωπη με αυξανόμενες πιέσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ κατά διαστήματα υποστήριξε ότι τα Στενά είχαν καθαριστεί από νάρκες και προσέφερε συνοδεία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού στα διερχόμενα πλοία.
Η στρατιωτική προστασία, ωστόσο, δεν ήταν αρκετή για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη. Στέλεχος της ναυτιλιακής βιομηχανίας δήλωσε στο Bloomberg ότι δεν θεωρούσε ασφαλή τη διέλευση των πλοίων ακόμη και με αμερικανική συνοδεία, λόγω του κινδύνου επιθέσεων με drones. Όπως ανέφερε, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν συμβουλεύσει ιδιωτικά τις ναυτιλιακές εταιρείες να περιμένουν προτού επιχειρήσουν να βγάλουν πλοία από τον Περσικό Κόλπο. «Όταν κατακερματίζονται οι ναυτιλιακές εφοδιαστικές αλυσίδες, κατακερματίζεται μαζί τους και η παγκόσμια οικονομία», υπογραμμίζουν οι 18 χώρες.
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας μεταφέρεται στις θάλασσες
Μολονότι η κοινή ανακοίνωση δεν κατονομάζει τις ΗΠΑ ή την Κίνα, οι δύο μεγαλύτερες ναυτικές και οικονομικές δυνάμεις του κόσμου βρίσκονται στο επίκεντρο των εντάσεων που περιγράφει. Ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ με την Κίνα, αλλά και με αρκετούς ακόμη εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, ασκεί σημαντικές πιέσεις στο διεθνές εμπόριο, περίπου το 80% του οποίου μεταφέρεται διά θαλάσσης. Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο έχει ενισχύσει αισθητά τη στρατιωτική του παρουσία στη Νότια Σινική Θάλασσα, διεκδικώντας μεγάλο μέρος της περιοχής παρά τις αντιδράσεις γειτονικών κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Η εύθραυστη δασμολογική εκεχειρία μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου, η οποία διατηρείται τον τελευταίο χρόνο, εκπνέει τον Νοέμβριο. Εάν δεν παραταθεί, μπορεί να επανέλθουν υψηλότεροι δασμοί και πρόσθετοι εμπορικοί περιορισμοί. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι ιδιαίτερα υψηλές χρεώσεις για κινεζικής κατασκευής ή κινεζικής ιδιοκτησίας πλοία που προσεγγίζουν αμερικανικά λιμάνια. Τα συγκεκριμένα μέτρα είχαν προκαλέσει αναστάτωση στη ναυτιλιακή αγορά όταν προτάθηκαν και εφαρμόστηκαν για σύντομο χρονικό διάστημα το προηγούμενο έτος. Η αβεβαιότητα σχετικά με την πρόσβαση σε λιμάνια και θαλάσσιες διαδρομές επηρεάζει πλέον τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό των εταιρειών. Οι ναυτιλιακοί όμιλοι δυσκολεύονται να αποφασίσουν πού θα επενδύσουν, τι είδους πλοία θα παραγγείλουν και ποιες αγορές θα μπορούν να εξυπηρετούν χωρίς πρόσθετες επιβαρύνσεις.
Μια ναυτιλία δύο ταχυτήτων
Η αυξανόμενη χρήση οικονομικών κυρώσεων ως μέσου γεωπολιτικής πίεσης έχει δημιουργήσει ακόμη ένα ρήγμα στη διεθνή ναυτιλία. Σύμφωνα με τη CSG, εκατοντάδες πλοία παρακάμπτουν πλέον τις κυρώσεις και δραστηριοποιούνται έξω από τα καθιερωμένα συστήματα ασφάλισης, ελέγχου και διαφάνειας. Δημιουργείται έτσι μια ναυτιλία δύο ταχυτήτων: από τη μία βρίσκονται τα πλοία και οι εταιρείες που λειτουργούν βάσει των διεθνών κανόνων και από την άλλη ένας αδιαφανής στόλος που δρα έξω από αυτούς. Η εξάπλωση του δεύτερου αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων, περιβαλλοντικών καταστροφών και εμπορικών διαφορών, αποδυναμώνοντας τελικά ολόκληρο το σύστημα.
Ποια η απάντηση στις προκλήσεις
Οι 18 ναυτιλιακές χώρες ζητούν ενιαία εφαρμογή των διεθνών κανόνων, μεγαλύτερη διαφάνεια και στενότερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Παράλληλα, καλούν όλα τα ναυτιλιακά κράτη να προστατεύσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και το διεθνές νομικό πλαίσιο που διαμορφώνεται μέσω θεσμών όπως ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός. Η προειδοποίησή τους είναι σαφής: όσο περισσότερο οι θαλάσσιες διαδρομές μετατρέπονται σε πεδίο στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής αντιπαράθεσης, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο λογαριασμός για την πραγματική οικονομία.
Αναλυτικά, όπως αναφέρεται στην κοινή ανακοίνωση:
Η απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις δεν είναι απαραίτητα περισσότεροι κανόνες ούτε η εξάρτηση από ένα συνονθύλευμα μονομερών ενεργειών, αλλά μάλλον η καλύτερη ευθυγράμμιση των υφιστάμενων διεθνών κανόνων. Τα θεμέλια για σταθερή και βασισμένη σε κανόνες παγκόσμια ναυτιλία – και επομένως για το παγκόσμιο εμπόριο – έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) παρέχει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο που διέπει τις δραστηριότητες στη θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων αθώων και διέλευσης των πλοίων. Επιπλέον, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) είναι υπεύθυνος για την ανάπτυξη παγκόσμιων προτύπων για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, διατηρώντας παράλληλα την ασφάλεια, την προστασία και τον δίκαιο ανταγωνισμό. Η δύναμή του έγκειται στην καθολικότητά του. Η γεωπολιτική αστάθεια επηρεάζει αρνητικά την εμπιστοσύνη και τη ζήτηση σε όλες τις οικονομίες και τις αγορές. Καμία χώρα ή παράγοντας της αλυσίδας εφοδιασμού δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις μόνο του.
Αυτό το παγκόσμιο πλαίσιο, βασισμένο σε κανόνες, παρέχει την προβλεψιμότητα στην οποία βασίζεται ο τομέας. Επιτρέπει στις ναυτιλιακές εταιρείες να σχεδιάζουν, να επενδύουν και να λειτουργούν σε όλους τους ωκεανούς με σαφή κατανόηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους. Κρίσιμο είναι επίσης ότι δημιουργεί ίσους όρους ανταγωνισμού, υποβάλλοντας όλους τους φορείς εκμετάλλευσης σε κοινά πρότυπα, ανεξάρτητα από τη σημαία της χώρας που φέρει ένα πλοίο. Όταν αυτοί οι κανόνες εφαρμόζονται καθολικά, ο ανταγωνισμός καθοδηγείται από την αποτελεσματικότητα, την καινοτομία και την ποιότητα, όχι από την κανονιστική αποφυγή.
Συνεπώς, η υπεράσπιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας απαιτεί μια στοχευμένη και συντονισμένη αντίδραση βασισμένη σε παγκοσμίως αναγνωρισμένους κανόνες. Είναι απαραίτητο οι εμπορικοί εταίροι να συνεργάζονται για να διατηρούν την ανθεκτικότητα του δικτύου, να διαχειρίζονται τους κινδύνους με συνέπεια και να αποτρέπουν την ενσωμάτωση του κατακερματισμού στα παγκόσμια ναυτιλιακά δίκτυα όταν οι διεθνείς κανόνες εμπορίου δεν λειτουργούν όπως προβλέπεται. Αυτή η συνεργασία και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης συμβάλλουν στη διατήρηση ανοιχτών, ανταγωνιστικών και ανθεκτικών των αγορών υπό πίεση.
Καταρχάς, οι υφιστάμενοι διεθνείς κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια. Η άνιση εφαρμογή στρεβλώνει τις αγορές και τελικά αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στην παγκόσμια ναυτιλία ως αξιόπιστη ραχοκοκαλιά του διεθνούς εμπορίου. Η αποτελεσματική εφαρμογή εξαρτάται επίσης από την επαρκή διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
Δεύτερον, η πολιτική υποστήριξη για την ανάπτυξη και την τήρηση κοινών προτύπων είναι ύψιστης σημασίας. Η ισχυρή διεθνής συνεργασία δεν αποτελεί περιορισμό στην κυριαρχία· αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική διακυβέρνηση σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο. Η συνέπεια, η διαφάνεια και η ρεαλιστική συνεργασία διευκολύνουν την ανοιχτή, προβλέψιμη, αξιόπιστη και χωρίς διακρίσεις θαλάσσια ναυτιλία που εξυπηρετεί τον κόσμο.
Η δέσμευση για ναυτιλία βασισμένη σε κανόνες και ρεαλιστική συνεργασία θα ενισχύσει τον δίκαιο ανταγωνισμό, θα προστατεύσει το παγκόσμιο εμπόριο και θα υποστηρίξει την οικονομική σταθερότητα και θα προωθήσει την ευημερία. Αυτό θα μειώσει την αστάθεια και θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Καλούμε όλα τα ναυτιλιακά έθνη να υποστηρίξουν ενεργά και να τηρήσουν τις βασικές αρχές που διέπουν τη ναυτιλία, από την ελευθερία της ναυσιπλοΐας έως τα διεθνή νομικά πλαίσια που διέπονται από πολυμερείς θεσμούς όπως ο ΔΝΟ. Δεσμευόμαστε να συνεργαστούμε για να διασφαλίσουμε ισότιμους όρους ανταγωνισμού εφαρμόζοντας τους κανόνες με μεγαλύτερη συνέπεια και διαφάνεια σε ολόκληρη την παγκόσμια ναυτιλία.
Η κυριαρχία και η ανθεκτικότητα εξαρτώνται από τη συνεργασία, τον συντονισμό και την πρακτική επίλυση προβλημάτων μεταξύ αξιόπιστων εταίρων στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θαλάσσιων μεταφορών. Η επιβολή του κατακερματισμού υπονομεύει το παγκόσμιο ναυτιλιακό πλαίσιο που βασίζεται σε κανόνες και αυξάνει τον κίνδυνο διαταραχών σε βασικά ναυτιλιακά σημεία συμφόρησης. Όπως καταδεικνύει το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ: Όταν οι αλυσίδες εφοδιασμού ναυτιλιακών μεταφορών κατακερματίζονται, μαζί του κατακερματίζεται και η παγκόσμια οικονομία.
