Το πρόγραμμα επανεξοπλισμού της Ευρώπης προέκυψε ως απότοκος των τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών το 2025. Ο ανηλεής πόλεμος κατά της Ουκρανίας, η γεωπολιτική αβεβαιότητα και, κυρίως, η συνειδητοποίηση ότι η «ομπρέλα προστασίας» των ΗΠΑ για την ευρωπαϊκή ασφάλεια αποτελεί, στην ουσία, παρελθόν έφεραν στο προσκήνιο την ιδέα για ένα πρωτόγνωρο, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, πρόγραμμα αμυντικής ενίσχυσης της ΕΕ, το RearmEU, ύψους 750 δισ. ευρώ. Σε γενικές γραμμές, η αναγκαιότητα αυτή γίνεται κατ’ αρχήν δεκτή από τα κράτη – μέλη, αλλά ως εκεί. Στη συνέχεια αρχίζουν τα προβλήματα, που θα τα συναντήσουμε μπροστά μας στη νέα χρονιά και αφορούν τόσο στη συνοχή της ΕΕ και τη μελλοντική της πορεία όσο και στα ιδιαίτερα συμφέροντα της Ελλάδας.
Η Βαβέλ που επικρατεί στις συνεννοήσεις και διαβουλεύσεις εντός των κόλπων της ΕΕ δεν λείπει και από αυτήν την κρίσιμη επιλογή. Διχογνωμίες, αντιρρήσεις, διαφορετικά κίνητρα, ενστάσεις, επιφυλάξεις -όλα τα «κουσούρια» των Βρυξελλών στέκονται εμπόδιο στην ανάγκη ταχείας υλοποίησης ενός σχεδίου, που πλέον αποκτά ζωτική σημασία για την ευρωπαϊκή ήπειρο. Στην ουσία, η ΕΕ, προς το παρόν, αδυνατεί να υλοποιήσει το αμυντικό πρόγραμμα, χάνοντας πολύτιμο χρόνο. Ενδεικτικά, πάνω από 10 χώρες-μέλη έχουν εκφράσει έντονες αντιρρήσεις για το ρυθμιστικό σχέδιο και τους περιορισμούς που επιβάλλονται. Ακόμη, οι βόρειες χώρες -Ολλανδία, Σουηδία, Γερμανία- δεν επιθυμούν λύσεις τύπου Ταμείου Ανάκαμψης ή ευρωομολόγου για την άμυνα. Υπάρχουν και χώρες, όπως η Ιταλία, με έντονες δημοσιονομικές πιέσεις, που αντιδρούν στο ύψος του πακέτου για την άμυνα. Η Ιταλία δεν είναι η μόνη χώρα που εγείρει επιφυλάξεις. Και η χώρα μας βρίσκεται κατ’ ουσίαν σε ανάλογο μήκος κύματος.
Γιατί όμως; Η απάντηση βρίσκεται στη διαπίστωση ότι το RearmEU δεν είναι ένα μεμονωμένο σχέδιο αλλά μέρος του επταετούς κοινοτικού προϋπολογισμού, που θα τεθεί σε ισχύ από το 2028. Τα κονδύλια για την άμυνα, συνεπώς, δεν θα προκύψουν από… παρθενογένεση. Εφόσον δεν βρεθούν ουσιαστικές τομές, υπάρχει άμεσος κίνδυνος να περικοπούν κυρίως οι δαπάνες για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και για τα Ταμεία Συνοχής, που συμβάλλουν στην άμβλυνση των ανισοτήτων εντός της ΕΕ.
Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα είναι: Θα ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή άμυνα, αναζητώντας πρόσθετους πόρους ή θα έχουμε μια ανακατανομή κονδυλίων στο πλαίσιο του επταετούς προϋπολογισμού, που σημαίνει «ψαλίδι» στην ενίσχυση της ΚΑΠ και των Ταμείων Συνοχής; Θα διαβούν τα κράτη-μέλη τον Ρουβίκωνα, επιδιώκοντας κοινή χρηματοδότηση για αύξηση του κοινοτικού προϋπολογισμού ή θα έχουμε βέτο από τους ισχυρούς του Βορρά για κάθε κίνηση έξτρα χρηματοδότησης;
Το πρόβλημα δεν έχει ακόμη λυθεί -προσθέτοντας ένα ακόμα βαρίδι στην έτσι κι αλλιώς προβληματική λειτουργία της ΕΕ, όταν είναι η ώρα να πάρει άμεσες και εκτελεστέες αποφάσεις. Εδώ πρέπει να προστεθεί και η αδυναμία κατάστρωσης κοινού σχεδίου για το πρόβλημα των προβλημάτων: το πού θα βρεθούν δηλαδή τα 750 δισ. ευρώ για την ευρω-άμυνα. Δεν είναι απλό θέμα, είναι συνάρτηση πολλών παραμέτρων και αυτό, σε συνδυασμό με την εκτελεστική αδυναμία της ΕΕ, κάνει τα πράγματα να σέρνονται. Προσέξτε, για μια αναγκαιότητα που τυγχάνει γενικής αποδοχής. Κατ’ αρχήν όμως γιατί κατ’ άρθρον…
Και η Ελλάδα; Το παράδοξο είναι πως η χώρα μας έχει ανάγκη και τις δύο παραμέτρους που σχετίζονται με το RearmEU. Είναι χώρα πρώτης γραμμής ασφάλειας, ευνοείται από την αμυντική θωράκιση της Ευρώπης, ενισχύονται και τα σύνορά της με ευρωπαϊκό «φορτίο» -έμμεσα υπάρχει και μια ακόμη «γραμμή άμυνας» σε τυχόν μελλοντικές τουρκικές προκλήσεις.
Από την άλλη, όμως, δεν έχει την πολυτέλεια να αποδεχτεί περικοπές στην ΚΑΠ -άλλωστε οι διαμαρτυρίες των αγροτών υπογραμμίζουν με τον τρόπο τους την αναγκαιότητα να υπάρξουν «κόκκινες γραμμές» στις διαβουλεύσεις για τις αγροτικές επιχορηγήσεις. Ούτε, βεβαίως, ωφελείται από το άλλο σενάριο, της συρρίκνωσης των πόρων για τις πολιτικές συνοχής -τόσο πολύτιμες για τα νησιά αλλά και τις περιφέρειες της χώρας που είναι πολύ πίσω, με επιπτώσεις σε μικρούς παραγωγούς και περιφερειακές υποδομές.
- Διαβάστε ακόμη: Οι απαρχαιωμένες υποδομές ραγίζουν από τον υπερτουρισμό
Το δόγμα «ναι στο RearmEU χωρίς ρητές δεσμεύσεις για ΚΑΠ και συνοχή» δεν μπορεί να είναι ο πιλότος για τα συμφέροντα της χώρας. Άλλωστε, δεν είμαστε μόνοι σε αυτήν την προσπάθεια. Και άλλες χώρες του Νότου -αναφέραμε την Ιταλία, αλλά είναι και η Ισπανία, η Πορτογαλία, υπό όρους και η Γαλλία- μπορούν να συμπαραταχθούν σε μια κατεύθυνση σκληρής διαπραγμάτευσης, που θα εξελιχθεί ακόμα και τους πρώτους μήνες του 2026. Η Ελλάδα ήδη επιβαρύνεται από τα εξοπλιστικά της προγράμματα και ορθά στηρίζει πολιτικά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Όμως, παράλληλα, δεν μπορεί να αντέξει περικοπές στην ΚΑΠ (έχουμε ετήσια ενίσχυση 2 δισ. ευρώ) και την πολιτική συνοχής (κονδύλια κοντά στα 4 δισ. ευρώ ετησίως). Η αλήθεια συνεπώς είναι μια: Η Ελλάδα σωστά στηρίζει το REarmEU αλλά με την προϋπόθεση ότι θα χρηματοδοτηθεί από νέο ευρωπαϊκό χρήμα. Αν μπει μαχαίρι στην ΚΑΠ και τη Συνοχή, τότε η ζημιά θα είναι μεγάλη. Πάμε λοιπόν για μια σκληρή διαπραγμάτευση;
