Το ποσοστό των αναποφάσιστων αυγαταίνει από δημοσκόπηση σε δημοσκόπηση. Στην πρόσφατη έρευνα της Opinion Poll, στην πρόθεση ψήφου το ποσοστό είναι 19,1%. Ο ένας στους πέντε, αναποφάσιστος! Στην έρευνα της GPO το αντίστοιχο ποσοστό είναι μεν 17,2% αλλά κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο σε σχέση με τη μέτρηση πριν από έναν μόλις μήνα. Τον περασμένο Νοέμβριο, η ALCO κατέγραφε ποσοστό 21,5% για τους αναποφάσιστους με ένα άλμα από το 11,9% της αντίστοιχης έρευνας πριν από εννέα μόλις μήνες. Όχι τυχαίο το διάστημα καθώς συνέπεσε με τις ογκώδεις διαδηλώσεις για τα Τέμπη.
Μιλάμε δηλαδή για το δεύτερο «κόμμα» μετά τη ΝΔ. Κόμμα βεβαίως τρόπος του λέγειν καθώς ο λόγος γίνεται για το πιο ετερογενές κοινό, που κατατάσσεται σε αυτήν την κατηγορία. Διαφορετικές αφετηρίες και κριτήρια, διαφορετικά πολιτικά ερεθίσματα, που ακόμα και οι… αλγόριθμοι αδυνατούν να ανιχνεύσουν.
Το ογκώδες ποσοστό των αναποφάσιστων δεν είναι ξεκομμένο από όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα στο πολιτικό σκηνικό. Από τη μια αρκετοί που ψήφισαν τη ΝΔ στις εκλογές του 2023, δυσαρεστημένοι, κρατούν αποστάσεις από το κυβερνών κόμμα. Αυτό έχει άλλωστε την αντανάκλασή του στα τρέχοντα δημοσκοπικά ποσοστά της ΝΔ που κινούνται στο 30%, αρκετά κάτω από το 41% των ψήφων που της έδωσε και τη νέα αυτοδυναμία το 2023. Από την άλλη, ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης, η πληθώρα κομμάτων, η εμφάνιση νέων που μάλλον μετατρέπονται σε μέρος του προβλήματος παρά της λύσης ωθούν σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων να κρατούν αποστάσεις.
Η δύσκολη εξίσωση για τα κόμματα έχει να κάνει με την εξής ιδιαιτερότητα: Ότι περίπου ο ένας στους δύο αναποφάσιστους αποφασίζει μόλις λίγα 24ωρα πριν από την κάλπη ή ακόμα και την ίδια μέρα των εκλογών. Ο προφανής στόχος είναι να κερδίσουν πολύ πιο έγκαιρα αναποφάσιστους πολίτες.
Ποια είναι όμως η «ταυτότητα» των αναποφάσιστων; Λίγα είναι τα ευρήματα που δίνουν μια κατά προσέγγιση, έστω, εικόνα. Με βάση σχετική δημοσκόπηση της ALCO, το 59% των αναποφάσιστων είναι γυναίκες και το 41% άνδρες. Η «κρίσιμη μάζα» βρίσκεται στην ηλικιακή ομάδα από 45 έως 64 έτη. Σε ό,τι αφορά στην προηγούμενη κομματική ταυτότητα, το 41% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι ψήφισε ΝΔ στις προηγούμενες εκλογές, το 12% ΣΥΡΙΖΑ, το 9% ΠΑΣΟΚ και το 8% άλλο κόμμα.
Υπάρχουν συνεχώς νέα δεδομένα που καθορίζουν και τη στρατηγική προσέγγισης των ταλαντευόμενων ψηφοφόρων από τα κόμματα. Σε ό,τι αφορά στις προτεραιότητες που δίνουν οι πολίτες για τα προβλήματα του τόπου, η κατάσταση είναι εξαιρετικά ευμετάβλητη και προφανώς συντείνει στην αύξηση του ποσοστού των αναποφάσιστων. Η ακρίβεια εξακολουθεί να είναι «πρωταθλήτρια» στις μετρήσεις για το πιο οξύ πρόβλημα της καθημερινότητας. Την ίδια ώρα, οι 8 στους 10 πολίτες θεωρούν ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει κρίση στους θεσμούς, ενώ σε ανάλογα μεγέθη εκφράζεται η κρίση εμπιστοσύνης σε κοινοβούλιο, κυβέρνηση και κόμματα. Στην ετήσια έρευνα της Public Issue για το 2025, αποτυπώνεται η μόνιμη κρίση ταυτότητας των πολιτικών κομμάτων, με μόλις το 8% των πολιτών να τα εμπιστεύονται. Με αυτό το φόντο δυσαρέσκειας, πολύ λίγα είναι τα κόμματα εντός Βουλής που εμφανίζουν οριακά κέρδη ενώ παράλληλα δημιουργείται εύφορο έδαφος για την αναγγελία νέων σχηματισμών, τόσο από την Μ. Καρυστιανού όσο και από τον Αλ. Τσίπρα.
Όμως παράλληλα, στην έρευνα της Opinion Poll, το 83,8% των ερωτηθέντων δηλώνει εξαιρετικά ανήσυχο από τις γεωπολιτικές αναταράξεις και το 80,7% θεωρεί ότι οι συνθήκες αυτές καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για πολιτική σταθερότητα και ισχυρή ηγεσία. Μια τάση που ασφαλώς επιδιώκει να εκμεταλλευτεί η κυβερνητική παράταξη, τόσο προτάσσοντας την έκταση των κινδύνων όσο και επιχειρώντας να αναδείξει τη σημασία της αυτοδύναμης κυβέρνησης, που ασφαλώς έχει ως προϋπόθεση την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των αναποφάσιστων που κρατούν αποστάσεις από τη ΝΔ.
Το ενδιαφέρον είναι πως τον τελευταίο χρόνο ο αριθμός των αναποφάσιστων στις εκάστοτε μετρήσεις αυξάνεται εντυπωσιακά. Γίνεται ο αστάθμητος παράγοντας για το πού τελικά θα «κάτσει η μπίλια» για τα κόμματα, όταν έρθει η ώρα της κάλπης. Η ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού αποτυπώνεται σε αυτήν ακριβώς την εικόνα που αποτυπώνουν οι δημοσκοπήσεις. Παράλληλα όμως, το μεγάλο ποσοστό των αναποφάσιστων τροφοδοτεί τους παράγοντες που ευνοούν την υπονόμευση των βεβαιοτήτων. Τι μπορεί να προκύψει;
Αναφερόμενοι στο προσεχές διάστημα και μόνο η εμφάνιση δύο νέων κομμάτων-της κ. Καρυστιανού και του κ. Τσίπρα-μπορεί να αναδιατάξει συνολικά τους πολιτικούς συσχετισμούς. Και θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον να μετρηθεί σε εκείνη τη φάση πώς θα αυξομειωθεί ο αριθμός των αναποφάσιστων. Ένας αριθμός τόσο αφύσικα μεγάλος, που όταν έρθει η ώρα μπορεί να κρίνει το αν θα έχουμε αυτοδύναμη κυβέρνηση μέχρι το αν θα πάμε σε αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις έως το σχηματισμό κυβέρνησης. Οι αναποφάσιστοι είναι, τελικά, το βαρόμετρο για όλα τα πιθανά σενάρια.
