Δώδεκα σημαντικές αλλαγές περιλαμβάνει η Συνταγματική Αναθεώρηση που προωθεί η κυβέρνηση και ψηφίζει η Βουλή, ωστόσο οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν από το επόμενο Κοινοβούλιο. Η Βουλή που θα προκύψει από τις εθνικές εκλογές του 2027, κατά την πρώτη σύνοδό της, θα κληθεί να αποφασίσει για τις αναθεωρητέες διατάξεις με πλειοψηφία τουλάχιστον 180 βουλευτών, καθώς καμία από τις προτεινόμενες αλλαγές δεν αναμένεται να συγκεντρώσει αυτή την πλειοψηφία στην παρούσα Βουλή.
Αυτό, βέβαια, δίνει τη δυνατότητα στη Νέα Δημοκρατία να εντάξει στον προεκλογικό της λόγο τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις και τομές που προτείνει στη διαδικασία της αναθεώρησης, αφού ο λαός θα κρίνει τελικά με την ψήφο του αν αυτές θα προχωρήσουν ή όχι. «Οι εκλογές θα διεξαχθούν το 2027 και η προεκλογική μας εκστρατεία θα βασιστεί και στις προτάσεις μας για τη συνταγματική αναθεώρηση, καθώς θεωρούμε ότι απαιτείται λαϊκή νομιμοποίηση, με την έννοια του να θέσουμε αυτά τα ζητήματα υπόψη του εκλογικού σώματος, ενόψει των επόμενων εκλογών», ανέφερε πρόσφατα ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Παράλληλα, δίνει μια αφορμή στη Ν.Δ. να επιτεθεί στο ΠΑΣΟΚ, το οποίο μάλιστα κατηγορεί για πολιτικό εμπαιγμό, καθώς ψήφισε «παρών» σε 15 άρθρα στη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης στα οποία επί της αρχής συμφωνούσε. «Σε μια τέτοια διαδικασία το “παρών” δεν λέει τίποτα. Το ΠΑΣΟΚ “κλώτσησε” μια ευκαιρία συναίνεσης ακόμα και για άρθρα που το ίδιο προτείνει να αλλάξουν», αναφέρουν χαρακτηριστικά στο Μέγαρο Μαξίμου.
Συνταγματική Αναθεώρηση: Οι 12 αλλαγές που προτείνονται για ψήφιση
Οι δώδεκα βασικές αλλαγές που θα έρθουν, εφόσον τελικά βρεθούν στην επόμενη Βουλή οι 180 ψήφοι, είναι οι ακόλουθες:
- Το ΑΙ μπαίνει για πρώτη φορά στο κείμενο του καταστατικού χάρτη της χώρας, ως εξής: «Η Tεχνητή Nοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει».
- «Σπάει» το μονοπώλιο του κράτους στην ανώτατη εκπαίδευση και δίνεται η «δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του κράτους και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών».
- Στην πολεοδομία και τη χωροταξία εισάγεται η προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας και της περιουσίας, καθώς και η αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση, αλλά και η δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία).
- Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα εκλέγεται για μόνο μία θητεία, εξαετή και όχι πενταετή, όπως ισχύει σήμερα.
- Καταργείται η δυνατότητα διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας και η διάλυση θα γίνεται με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).
- Με το βλέμμα στο 2015, μπαίνουν κανόνες καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες, ενώ μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον 20 ημερών.
- Οι Έλληνες του εξωτερικού αποκτούν τη δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο.
- Με το βλέμμα στα προ μνημονίων χρόνια, εισάγεται η συνταγματική πρόβλεψη ότι «ο Προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία».
- Στο περιβόητο Άρθρο 86 για την ποινική δίωξη υπουργών, η διαδικασία αλλάζει ως εξής: Διενέργεια ανάκρισης, προανάκρισης ή προκαταρκτικής εξέτασης από εισαγγελέα εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από ανώτατο δικαστικό όργανο. Καταργείται η διαβίβαση στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή, όπως και η αρμοδιότητα της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης. Η άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν μέλη της κυβέρνησης ή υφυπουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους γίνεται με απόφαση της Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.
- Σε σχέση με τη Δικαιοσύνη, έρχονται δύο μεγάλες αλλαγές: Πρώτον, δεν επιτρέπεται η συμμετοχή δικαστών με οποιαδήποτε ιδιότητα στην κυβέρνηση ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες Αρχές για τουλάχιστον τρία χρόνια από την αφυπηρέτησή τους. Δεύτερον, για το πολυσυζητημένο άρθρο 90 και σε μια προσπάθεια να ικανοποιηθεί το διαχρονικό αίτημα για εκλογή των ηγεσιών των τριών ανώτατων δικαστηρίων χωρίς να έχει ρόλο το Υπουργικό Συμβούλιο, οι προαγωγές στις θέσεις των ανώτατων δικαστών θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
- Ξεκαθαρίζει το τοπίο με τη συνταγματικότητα ή μη ενός νομοσχεδίου, καθώς εισάγεται η πρόβλεψη της αρμοδιότητας του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου για τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας για ψηφισμένο νομοσχέδιο, ενώ η απόφαση του ΑΕΔ περί συνταγματικότητας ψηφισμένου νομοσχεδίου δεσμεύει όλα τα δικαστήρια κατά τον έλεγχο συνταγματικότητας.
- Θεσμοθετείται στον καταστατικό χάρτη της χώρας για πρώτη φορά «υποχρέωση αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του Ανώτατου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού».
