Σε μια εποχή αλλαγών και αβεβαιότητας, όπως η σημερινή, αποκτά ιδιαίτερη σημασία να «διαβάζουμε» σωστά το περιβάλλον και τα δεδομένα, προκειμένου να εντοπίζουμε πραγματικά προβλήματα και να αξιοποιούμε υπαρκτές δυνατότητες. Προϋπόθεση, βέβαια, είναι όλοι οι δρώντες «στο πεδίο» να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής, οδηγούμενοι από ένα φιλόδοξο όραμα ανθεκτικότητας και ταυτόχρονα ανάπτυξης.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ιστορικές προκλήσεις: μείωση της ζήτησης, καθυστέρηση επενδύσεων, μείωση παραγωγικής ικανότητας, κόστος ενέργειας σημαντικά υψηλότερο συγκριτικά με τους βασικούς ανταγωνιστές της, για να επισημάνω μερικές μόνο από αυτές.
Ως αποτέλεσμα, μεταξύ 2023 και 2024, η μεταποιητική παραγωγή της Ευρώπης -ένας τομέας που απασχολεί περισσότερους από 31 εκατ. ανθρώπους- μειώθηκε κατά 2,6%. Ειδικότερα για τη χημική βιομηχανία, πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χημικής Βιομηχανίας (Cefic) αποκαλύπτει σημάδια συρρίκνωσης, καθώς το 2025 μειώθηκαν άνω του 80% οι επενδύσεις, ενώ διπλασιάστηκε ο αριθμός των παραγωγικών εγκαταστάσεων που έκλεισαν. Συγκεκριμένα, οι επιβεβαιωμένες επενδύσεις δυναμικότητας 1,9 μεγατόνων του 2024 μειώθηκαν σε 0,3 μεγατόνους πέρυσι, καθώς ο κλάδος αντιμετώπισε δυσκολίες λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας, της ασφυκτικής γραφειοκρατίας και της επέκτασης των κινεζικών εισαγωγών. Επιπλέον, το κλείσιμο παραγωγικών εγκαταστάσεων επηρέασε άμεσα περίπου 20.000 θέσεις εργασίας σε όλη την Ευρώπη από το 2022 και οδήγησε πέρυσι σε «εξαφάνιση» παραγωγικής ικανότητας 17,2 μεγατόνων, διπλάσια από αυτήν του 2024 και εξαπλάσια εκείνης του 2022 – την τελευταία 4ετία σημειώθηκε απώλεια περίπου του 9% της παραγωγικής ικανότητας χημικών προϊόντων της Ευρώπης.
Σε ένα τέτοιο τοπίο, όπου πληθαίνουν τα σημάδια κρίσης, οι ηγέτες της χημικής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι η Ευρώπη στο άμεσο μέλλον θα εξαρτάται από την Κίνα για τις πρώτες ύλες που υποστηρίζουν τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η φροντίδα υγείας, η άμυνα, δηλώνοντας ότι με αυτήν την πορεία η χημική βιομηχανία, «η μητέρα όλων των βιομηχανιών», θα αντιμετωπίσει συνθήκες κατάρρευσης.
Έχοντας υπόψη ότι η χημική βιομηχανία είναι η 4η σε μέγεθος στην Ευρώπη και ότι εφοδιάζει με υλικά και υπηρεσίες όλους σχεδόν τους βιομηχανικούς κλάδους, είναι προφανής η άμεση ανάγκη να αντιστραφεί η πορεία που περιέγραψα. Έχει μεγάλη σημασία η ΕΕ να θέσει στις προτεραιότητές της τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας, καθώς δεν υπάρχει ασφαλής και ισχυρή Ευρώπη χωρίς ακμάζουσα ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η αναγκαιότητα αυτή πρέπει να είναι ξεκάθαρη στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ που πραγματοποιείται στις 12 Φεβρουαρίου στο Alden Biesen με θέμα την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Οι ηγέτες της ΕΕ οφείλουν να αναλάβουν τολμηρή και αποφασιστική δράση. Η βιομηχανία από την πλευρά της έχει καταθέσει από το 2024 τις εποικοδομητικές της σκέψεις στο πλαίσιο του European Industry Summit (πραγματοποιήθηκε για τρίτη χρονιά φέτος στην Αμβέρσα, 11/2/2026) μέσω της Διακήρυξης της Αμβέρσας, την οποία έχει υπογράψει και ο ΣΕΧΒ και η οποία διατυπώνει την πρόταση μιας Ευρωπαϊκής Συμφωνίας για τη Βιομηχανία -European Industrial Deal- ως πολιτική προτεραιότητα).
Στιγμιότυπο από την παρουσίαση της Διακήρυξης της Αμβέρσας στην πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (20 Φεβρουαρίου 2024)
Ελληνική Χημική Βιομηχανία: κανένας εφησυχασμός
Για την ελληνική χημική βιομηχανία το νέο οικονομικό και ρυθμιστικό περιβάλλον, όπως διαμορφώνεται από την επιτάχυνση της πορείας της ΕΕ προς την κλιματική ουδετερότητα και τη στρατηγική για τα χημικά προϊόντα, συνδέεται με ευκαιρίες, αλλά συγχρόνως και σημαντικές προκλήσεις.
Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών ως μέλος του Cefic στηρίζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και επιδιώκει η χημική βιομηχανία στην Ελλάδα όχι μόνο να μετασχηματιστεί, αλλά και να συμβάλει στη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού, ανταγωνιστικού και βιώσιμου περιβάλλοντος για τη χώρα, την εθνική οικονομία και κατ’ επέκταση την κοινωνία.
Η χημική βιομηχανία στην Ελλάδα απαρτίζεται από περίπου 960 επιχειρήσεις με κύκλο εργασιών 4 δισ. ευρώ. Απασχολεί 16.000 εργαζομένους και συνεισφέρει στο 6,1% των ελληνικών εξαγωγών, εξάγοντας το 70% της παραγωγής. Παρά την αρνητική ευρωπαϊκή συγκυρία, επιδεικνύει μάλιστα αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Παρουσιάζει ταχύτερη ανάπτυξη σε σχέση με εκείνη των κρατών-μελών της ΕΕ, διευρύνοντας το οικονομικό της αποτύπωμα. Ενδεικτικά, το 2024 η προστιθέμενη αξία ήταν 29,1 δισ. από 20,3 δισ. ευρώ το 2020, ασκώντας πολλαπλασιαστική επίδραση σε όλους τους κλάδους της Εθνικής Οικονομίας. Αποτελεί έναν κλάδο σταθερών επενδύσεων, παράγει, επιδεικνύει σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα (αύξηση 3,7% στο 12μηνο 2025, ενώ οι συνολικές εξαγωγές εμφάνισαν μείωση 2,8%).
Η εξέλιξη αυτή, που συμβαδίζει με τη βελτίωση της ελληνικής οικονομίας, αποδίδεται αφενός στη σύνθεση της ελληνικής αγοράς, την οποία απαρτίζουν κυρίως επιχειρήσεις και μονάδες ολοκλήρωσης της διαδικασίας παραγωγής του προϊόντος με ειδίκευση και ευελιξία λόγω της εγγύτητας στον πελάτη, αφετέρου στην ένταση της επενδυτικής προσπάθειας όλων των επιχειρήσεων του κλάδου, με κριτήρια ποιότητας και καινοτομίας. Επιπροσθέτως, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η ελληνική γεωγραφική θέση εγγύτητας σε αναδυόμενες αγορές.
Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι παρά τη θετική πορεία, δεν υπάρχουν περιθώρια για εφησυχασμό. Τα μηνύματα συρρίκνωσης που έρχονται από την Ευρώπη ωθούν τους πάντες, Πολιτεία και επιχειρήσεις, να αναλάβουν δράση. Για να ανταποκριθεί η ελληνική χημική βιομηχανία στις προκλήσεις της ανταγωνιστικότητας, της εξωστρέφειας, της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, απαιτούνται επενδύσεις σε υποδομές, σε έρευνα και καινοτομία, συνεργασία πανεπιστημιακής και επιχειρηματικής κοινότητας, στήριξη από την Πολιτεία και την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους (σημειώνω ενδεικτικά το προς επικαιροποίηση EU ETS Indirect Cost Compensation), άρση γραφειοκρατικών εμποδίων και βέλτιστη αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων για να επιταχυνθούν δρομολογημένες επενδύσεις και να προσελκυσθούν νέες με βάση ώριμες και καθαρές τεχνολογίες Χημείας.
Είναι ένα στοίχημα που θα κερδηθεί, υπό την προϋπόθεση της άμεσης και συντονισμένης αντιμετώπισης.
* Ο ΣΕΧΒ εκπροσωπεί τις εγκατεστημένες στην Ελλάδα επιχειρήσεις χημικής βιομηχανίας. Είναι μέλος του Cefic από την ίδρυσή του το 1994, του ECEG, του ΣΕΒ και του ΣΒΕ.
