Από την ανάπτυξη λογισμικού στις ψηφιακές πλατφόρμες: Το επόμενο στοίχημα της ελληνικής πληροφορικής

Οι ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργούν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για τις ελληνικές εταιρείες λογισμικού, ανοίγοντας τον δρόμο για νέα μοντέλα εσόδων, στρατηγικές συνεργασίες και διεθνή επέκταση

Ψηφιακές εφαρμογές © magnific
Δημήτρης Χατζηγιαννάκης

Σύμβουλος Πληροφορικής

Η ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών δημιουργεί νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για τις ελληνικές εταιρείες λογισμικού, ανοίγοντας τον δρόμο για νέα μοντέλα εσόδων, στρατηγικές συνεργασίες και διεθνή επέκταση.

Η ελληνική αγορά πληροφορικής βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική στρατηγική πρόκληση, αλλά και σε μια μεγάλη επιχειρηματική ευκαιρία. Μετά από μια περίοδο έντονης ανάπτυξης, που τροφοδοτήθηκε από τον ψηφιακό μετασχηματισμό επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών, τις επενδύσεις σε τεχνολογικές υποδομές και τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, το επόμενο στοίχημα για τις ελληνικές εταιρείες λογισμικού είναι η μετάβαση από την ανάπτυξη μεμονωμένων εφαρμογών στη δημιουργία ολοκληρωμένων ψηφιακών πλατφορμών και επιχειρηματικών οικοσυστημάτων.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες πληροφορικής δημιουργούν αξία, αναπτύσσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, διαμορφώνουν τις σχέσεις με τους πελάτες τους και διεκδικούν μια ισχυρότερη θέση στην ελληνική και τη διεθνή αγορά.

Η αξία του λογισμικού μετατοπίζεται σταδιακά από τις μεμονωμένες εφαρμογές στις πλατφόρμες που συνδέουν διαφορετικές επιχειρησιακές λειτουργίες, δεδομένα, οργανισμούς και χρήστες. Για τα ελληνικά software houses, αυτή η μετατόπιση μπορεί να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς ανάπτυξης των επόμενων ετών.

Τι είναι οι ψηφιακές πλατφόρμες και γιατί θεωρούνται επιχειρηματικές ευκαιρίες

Οι ψηφιακές πλατφόρμες αποτελούν τεχνολογικές υποδομές που επιτρέπουν τη διασύνδεση εφαρμογών, δεδομένων, επιχειρήσεων και χρηστών. Ορισμένες υποστηρίζουν ολοκληρωμένες επιχειρησιακές λειτουργίες, ενώ άλλες διευκολύνουν συναλλαγές μεταξύ ανεξάρτητων συμμετεχόντων, δημιουργώντας νέες αγορές και επιχειρηματικά οικοσυστήματα. Ενδεικτικά παραδείγματα της δεύτερης κατηγορίας είναι η Uber, η Airbnb και η Amazon.

Η επιχειρηματική τους αξία προκύπτει από τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης τεχνολογικών υποδομών, ανάπτυξης συμπληρωματικών υπηρεσιών και εξυπηρέτησης αυξανόμενου αριθμού χρηστών χωρίς ανάλογη αύξηση του κόστους. Επιπλέον, οι πλατφόρμες που συνδέουν διαφορετικές ομάδες χρηστών μπορούν να επωφελούνται από τις λεγόμενες δικτυακές επιδράσεις (network effects), καθώς η συμμετοχή περισσότερων χρηστών αυξάνει την αξία τους για τους υπόλοιπους.

Παράλληλα, δημιουργούν νέες δυνατότητες εσόδων μέσω συνδρομών, χρεώσεων βάσει χρήσης, προμηθειών επί συναλλαγών και πρόσθετων υπηρεσιών. Η συγκέντρωση και αξιοποίηση δεδομένων επιτρέπει επίσης τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών και την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Από τις εφαρμογές στις ψηφιακές πλατφόρμες: Τα 3 επίπεδα της μετάβασης

Παραδοσιακά, ένα σημαντικό μέρος της δραστηριότητας των εταιρειών ανάπτυξης λογισμικού στην Ελλάδα βασιζόταν στην υλοποίηση έργων για συγκεκριμένους πελάτες. Μια επιχείρηση-πελάτης προσδιορίζει τις ανάγκες της, αναθέτει την ανάπτυξη μιας εφαρμογής και στη συνέχεια προχωρά στη λειτουργία και συντήρησή της.

Η πρώτη μετάβαση: Από τα έργα στα προϊόντα. Αντί να αναπτύσσουν κάθε φορά μια διαφορετική εφαρμογή για κάθε πελάτη, οι εταιρείες λογισμικού μπορούν να δημιουργούν παραμετροποιήσιμα προϊόντα που εξυπηρετούν κοινές ανάγκες πολλών επιχειρήσεων. Το μοντέλο αυτό αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη ελληνικών εμπορικών και λογιστικών εφαρμογών, με έσοδα από άδειες χρήσης και συμβόλαια συντήρησης (π.χ. Singular, Entersoft, Softone και πολλά ERP/λογιστικά).

Η δεύτερη μετάβαση: Από τα προϊόντα στις πλατφόρμες. Το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς η μεταφορά των εφαρμογών στο cloud και η διάθεσή τους με συνδρομή. Είναι η δημιουργία μιας κοινής τεχνολογικής υποδομής, η οποία επιτρέπει τη διασύνδεση διαφορετικών εφαρμογών, δεδομένων και υπηρεσιών, καθώς και την ανάπτυξη πρόσθετων λειτουργιών από τρίτους. Έτσι, ένα μεμονωμένο προϊόν μπορεί να εξελιχθεί σε πλατφόρμα που εξυπηρετεί περισσότερες επιχειρηματικές ανάγκες και δημιουργεί νέες πηγές εσόδων (π.χ. Viva.com, BookOnlineNow)

Η τρίτη μετάβαση: Από τις πλατφόρμες στα ψηφιακά οικοσυστήματα. Οι πλατφόρμες μπορούν να εξελιχθούν σε επιχειρηματικά οικοσυστήματα, συνδέοντας διαφορετικούς παρόχους υπηρεσιών, συνεργάτες και πελάτες. Για παράδειγμα, μια πλατφόρμα στον τουρισμό μπορεί να διασυνδέει ξενοδοχεία, τουριστικά γραφεία, μεταφορικές επιχειρήσεις και παρόχους εμπειριών. Αντίστοιχα, μια πλατφόρμα στον χώρο της εφοδιαστικής αλυσίδας μπορεί να συνδέει παραγωγούς, μεταφορικές εταιρείες, αποθήκες και τελικούς πελάτες, δημιουργώντας νέες δυνατότητες συνεργασίας και συναλλαγών.  Ωστόσο, η δημιουργία ενός πραγματικού ψηφιακού οικοσυστήματος είναι πολύ πιο απαιτητική από την ανάπτυξη μιας πλατφόρμας. Προϋποθέτει κρίσιμη μάζα χρηστών, ανοικτές δυνατότητες διασύνδεσης, ισχυρό δίκτυο συνεργατών και, κυρίως, την εμπιστοσύνη τρίτων επιχειρήσεων ώστε να αναπτύσσουν υπηρεσίες πάνω στην πλατφόρμα. Πρόκειται για μια σημαντική επιχειρηματική πρόκληση, αλλά και για μια ευκαιρία ουσιαστικής διαφοροποίησης.

Γιατί τώρα; Και γιατί η Ελλάδα μπορεί;

Η σημερινή συγκυρία δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη πλατφορμών και οικοσυστημάτων αγορών καθώς συγκλίνουν οι παρακάτω παράγοντες:

  • Τεχνολογική πτώση κόστους: Το υπολογιστικό νέφος (cloud) και η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) μείωσαν σημαντικά το κόστος ανάπτυξης των πλατφορμών.
  • Επιτάχυνση της ψηφιοποίησης: Οι εφαρμογές MyDATA, e-invoicing και η ψηφιακή κάρτα εργασίας ενίσχυσαν την ψηφιακή διασύνδεση των επιχειρήσεων και εξοικείωσαν τις επιχειρήσεις με την ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο
  • Διεθνής ζήτηση: Η διεθνής αγορά αναζητά ηγέτες εξειδικευμένων αγορών (niche champions). Η Ελλάδα μπορεί να πρωτοστατήσει σε τομείς όπως η ναυτιλία, π.χ. στη συμμόρφωση με τους ναυτιλιακούς κανονισμούς (maritime compliance) και ο τουρισμός π.χ. στη διαχείριση ξενοδοχειακών εσόδων (hospitality revenue management). Τα οικοσυστήματα ευδοκιμούν στις κάθετες αγορές (verticals).

Νέα επιχειρηματικά μοντέλα και επαναλαμβανόμενα έσοδα

Μία από τις σημαντικότερες ευκαιρίες που δημιουργεί η ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών αφορά την εξέλιξη του επιχειρηματικού μοντέλου των software houses.

Στο παραδοσιακό μοντέλο ανάπτυξης κατά παραγγελία, τα έσοδα συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την ανάληψη και υλοποίηση νέων έργων. Αντίθετα, οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να δημιουργούν πολλαπλές και περισσότερο προβλέψιμες πηγές εσόδων. Οι εταιρείες μπορούν να αναπτύσσουν πλατφόρμες για λογαριασμό πελατών, αναλαμβάνοντας παράλληλα τη συνεχή λειτουργία, συντήρηση, αναβάθμιση και επέκτασή τους. Μπορούν επίσης να δημιουργούν ιδιόκτητες πλατφόρμες, οι οποίες προσφέρονται σε πολλούς πελάτες με συνδρομητικά μοντέλα Software as a Service (SaaS).

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν ακόμη να συμμετέχουν στην εμπορική αξιοποίηση μιας πλατφόρμας, συνδέοντας μέρος της αμοιβής τους με τη χρήση ή τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται μέσω αυτής. Η μετάβαση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει στις εταιρείες λογισμικού να περιορίζουν σταδιακά την αποκλειστική εξάρτησή τους από την πώληση ανθρωποωρών ανάπτυξης και να δημιουργούν επαναλαμβανόμενα έσοδα. Στην οικονομία των ψηφιακών πλατφορμών, οι εταιρείες λογισμικού μπορούν να αναλάβουν τρεις διακριτούς επιχειρηματικούς ρόλους:

  • Platform Developer, αναπτύσσοντας πλατφόρμες για πελάτες με έσοδα από έργα και υπηρεσίες υποστήριξης
  • Platform Operator, αναλαμβάνοντας τη λειτουργία και συνεχή εξέλιξή τους με επαναλαμβανόμενες αμοιβές και
  • Platform Owner, δημιουργώντας ιδιόκτητες πλατφόρμες με έσοδα από συνδρομές, χρήση ή προμήθειες επί συναλλαγών.

Οι τρεις αυτοί ρόλοι προσφέρουν διαφορετικές δυνατότητες ανάπτυξης. Η ανάπτυξη πλατφορμών για πελάτες αξιοποιεί το παραδοσιακό μοντέλο έργων, η ανάληψη της λειτουργίας τους ενισχύει τα επαναλαμβανόμενα έσοδα, ενώ η δημιουργία ιδιόκτητων πλατφορμών προσφέρει μεγαλύτερες δυνατότητες κλιμάκωσης, με αυξημένες όμως επενδυτικές απαιτήσεις και εμπορικό κίνδυνο.

Η ευκαιρία των κλαδικών ψηφιακών οικοσυστημάτων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάπτυξη εξειδικευμένων ψηφιακών πλατφορμών για συγκεκριμένους κλάδους της οικονομίας. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική επιχειρηματική δραστηριότητα σε τομείς όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία, η ενέργεια, η αγροδιατροφή, το εμπόριο και οι μεταφορές. Κάθε ένας από αυτούς τους κλάδους παρουσιάζει σύνθετες ανάγκες διαχείρισης πληροφοριών, συναλλαγών και συνεργασιών. Οι ελληνικές εταιρείες λογισμικού έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τη γνώση αυτών των αγορών και να αναπτύξουν πλατφόρμες που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα επιχειρησιακά προβλήματα.

Η ελληνική αγορά διαθέτει ήδη παραδείγματα ανάπτυξης ψηφιακών πλατφορμών, τόσο σε εξειδικευμένους κλάδους όσο και σε οριζόντιες επιχειρηματικές υπηρεσίες. Η EPSILON NET, για παράδειγμα, μέσα από την ανάπτυξη και ενσωμάτωση εξειδικευμένων λύσεων ξενοδοχειακής τεχνολογίας, όπως η BookOnlineNow, έχει κινηθεί προς τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου περιβάλλοντος ψηφιακών υπηρεσιών για τον τουρισμό. Αντίστοιχα, η Viva.com έχει αναπτύξει μια τεχνολογική πλατφόρμα ψηφιακών πληρωμών που εξυπηρετεί επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκές αγορές, συνδυάζοντας υπηρεσίες αποδοχής πληρωμών, τεχνολογικές διασυνδέσεις και συνεργασίες. Τα δύο παραδείγματα αναδεικνύουν πώς η ελληνική τεχνογνωσία μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία επαναχρησιμοποιήσιμων τεχνολογικών υποδομών, νέων υπηρεσιών και επιχειρηματικών οικοσυστημάτων με προοπτικές ανάπτυξης πέρα από την εγχώρια αγορά.

Μια εταιρεία που γνωρίζει σε βάθος τις διαδικασίες ενός κλάδου μπορεί να δημιουργήσει λύσεις με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία. Η ισχυρή παρουσία της ελληνόκτητης ναυτιλίας στη διεθνή αγορά και η μεγάλη σημασία του τουρισμού για την ελληνική οικονομία δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη εξειδικευμένων ψηφιακών πλατφορμών που μπορούν να απευθύνονται στη διεθνή αγορά. Αυτή είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες ευκαιρίες για την ελληνική πληροφορική: η μετατροπή της εξειδικευμένης τεχνογνωσίας σε επαναχρησιμοποιήσιμα, εξαγώγιμα τεχνολογικά προϊόντα.

Ο καταλυτικός ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) προσθέτει μια νέα διάσταση στην οικονομία των ψηφιακών πλατφορμών. Οι σύγχρονες πλατφόρμες δεν περιορίζονται πλέον στη συλλογή, αποθήκευση και ανταλλαγή δεδομένων. Μπορούν να ενσωματώνουν δυνατότητες ανάλυσης, πρόβλεψης, αυτοματοποίησης, βελτιστοποίησης και υποστήριξης αποφάσεων. Η αξιοποίηση τεχνολογιών ΤΝ και ειδικότερα των AI agents μπορεί να μετατρέψει μια πλατφόρμα από εργαλείο διαχείρισης σε ενεργό μηχανισμό υποστήριξης επιχειρησιακών διαδικασιών.

Οι AI-enabled πλατφόρμες ενσωματώνουν μοντέλα σε υφιστάμενες ροές (π.χ. πρόβλεψη ζήτησης σε ERP), ενώ οι AI-native πλατφόρμες έχουν την ΤΝ στον πυρήνα τους. Για παράδειγμα, μια πλατφόρμα διαχείρισης προμηθειών μπορεί να προτείνει εναλλακτικούς προμηθευτές και να αυτοματοποιεί επιμέρους στάδια των παραγγελιών. Μια πλατφόρμα εξυπηρέτησης πελατών μπορεί να υποστηρίζει την προσωποποιημένη επικοινωνία και να επιταχύνει την επίλυση αιτημάτων.

Ταυτόχρονα, η ΤΝ μεταβάλλει και την ίδια τη διαδικασία ανάπτυξης λογισμικού. Καθώς η παραγωγή κώδικα αυτοματοποιείται σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, η ανταγωνιστική διαφοροποίηση των εταιρειών θα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την αρχιτεκτονική των λύσεων, την ασφάλεια, την ποιότητα των δεδομένων και τη βαθιά κατανόηση των επιχειρηματικών αναγκών, δεξιότητες που οι ελληνικές εταιρείες μπορούν και οφείλουν να καλλιεργήσουν.

Από τον προμηθευτή τεχνολογίας στον στρατηγικό συνεργάτη

Η μετάβαση στις ψηφιακές πλατφόρμες μεταβάλλει και τη σχέση μεταξύ εταιρειών λογισμικού και πελατών. Ένα software house που αναπτύσσει μια μεμονωμένη εφαρμογή μπορεί να λειτουργεί κυρίως ως τεχνολογικός προμηθευτής. Αντίθετα, μια εταιρεία πληροφορικής που σχεδιάζει και υποστηρίζει μια πλατφόρμα κρίσιμη για τις επιχειρησιακές λειτουργίες του πελάτη αποκτά τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε μακροχρόνιο στρατηγικό συνεργάτη.

Αυτό απαιτεί μια πολύ διαφορετική προσέγγιση. Οι εταιρείες λογισμικού χρειάζεται να κατανοούν όχι μόνο τις τεχνικές προδιαγραφές ενός έργου, αλλά και το επιχειρηματικό μοντέλο, τις λειτουργικές διαδικασίες και τους στρατηγικούς στόχους των πελατών. Παράλληλα, η δημιουργία ψηφιακών οικοσυστημάτων απαιτεί συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών τεχνολογικών παρόχων, επιχειρήσεων και εξειδικευμένων οργανισμών. Η δυνατότητα σχεδιασμού, διασύνδεσης και συντονισμού αυτών των οικοσυστημάτων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τα ελληνικά software houses.

Η διεθνής προοπτική της ελληνικής πληροφορικής

Η ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών μπορεί επίσης να συμβάλει στην ενίσχυση της εξωστρέφειας του ελληνικού κλάδου πληροφορικής. Σε αντίθεση με τα έργα που αναπτύσσονται αποκλειστικά για τις ανάγκες ενός συγκεκριμένου πελάτη, μια επαναχρησιμοποιήσιμη πλατφόρμα μπορεί να διατεθεί σε πολλαπλές αγορές, με σχετικά περιορισμένο πρόσθετο κόστος ανάπτυξης ανά νέο πελάτη, εφόσον έχει σχεδιαστεί κατάλληλα. Το χαρακτηριστικό αυτό δημιουργεί δυνατότητες κλιμάκωσης, ιδιαίτερα για εταιρείες που αναπτύσσουν εξειδικευμένες λύσεις σε τομείς όπου διαθέτουν ισχυρή τεχνογνωσία.

Η διεθνοποίηση μιας ελληνικής πλατφόρμας μπορεί να ξεκινήσει από αγορές με παρόμοιες επιχειρησιακές ανάγκες, όπως η Κύπρος ή άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι συνεργασίες με τοπικούς τεχνολογικούς παρόχους και η σταδιακή προσαρμογή του προϊόντος στις απαιτήσεις κάθε αγοράς μπορούν να περιορίσουν το κόστος και τον κίνδυνο της επέκτασης. Για την ελληνική πληροφορική, η ευκαιρία βρίσκεται περισσότερο στην ανάπτυξη εξειδικευμένων λύσεων που αντιμετωπίζουν σύνθετες ανάγκες συγκεκριμένων αγορών. Η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά τεχνολογικά οικοσυστήματα, οι συνεργασίες με διεθνείς επιχειρήσεις και η αξιοποίηση κοινών τεχνολογικών προτύπων (π.χ. PEPPOL) μπορούν να υποστηρίξουν αυτή την προσπάθεια.

Οι προϋποθέσεις για την επόμενη ημέρα

Παρά τις σημαντικές ευκαιρίες, η μετάβαση από την παραδοσιακή ανάπτυξη λογισμικού στη δημιουργία ψηφιακών πλατφορμών δεν είναι απλή. Απαιτεί επενδύσεις σε τεχνολογικές υποδομές cloud, κυβερνοασφάλεια, διαχείριση δεδομένων και τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και ενίσχυση δεξιοτήτων στον σχεδιασμό προϊόντων, την εμπορική ανάπτυξη και τη διαχείριση συνεργασιών.

Εξίσου σημαντική είναι η αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου. Η εμπορική στρατηγική μετακινείται από την ανάληψη μεμονωμένων έργων στη συνεχή προσέλκυση και διατήρηση πελατών, ενώ η τιμολόγηση μπορεί να βασίζεται στη χρήση ή στην αξία των παρεχόμενων υπηρεσιών. Παράλληλα, η επιτυχία δεν αξιολογείται μόνο από το περιθώριο κέρδους κάθε έργου, αλλά και από τα επαναλαμβανόμενα έσοδα, τη διατήρηση των πελατών και το κόστος απόκτησής τους. Η μεγαλύτερη αλλαγή, ωστόσο, αφορά τη νοοτροπία: από την εξατομικευμένη ανάπτυξη για κάθε πελάτη στον σχεδιασμό προϊόντων που μπορούν να εξυπηρετούν αποτελεσματικά μια ολόκληρη αγορά.

Η δημιουργία μιας επιτυχημένης ψηφιακής πλατφόρμας αποτελεί ταυτόχρονα τεχνολογική και επιχειρηματική πρόκληση. Η αρχική προσέλκυση κρίσιμης μάζας χρηστών και συνεργατών, το κόστος εμπορικής ανάπτυξης και η ασφαλής διαχείριση των δεδομένων αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις επιτυχίας. Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους είναι να δημιουργηθεί μια τεχνολογικά άρτια πλατφόρμα χωρίς πραγματική ζήτηση στην αγορά. Γι’ αυτό, απαιτούνται έγκαιρη επιβεβαίωση της εμπορικής βιωσιμότητας και αποτελεσματική στρατηγική προσέλκυσης πελατών και συνεργατών.

Για πολλές ελληνικές εταιρείες λογισμικού, η πλέον ρεαλιστική προσέγγιση είναι μια σταδιακή μετάβαση, που θα συνδυάζει την υφιστάμενη δραστηριότητα ανάπτυξης έργων με επενδύσεις σε επαναχρησιμοποιήσιμες τεχνολογίες, κλαδικές πλατφόρμες και υπηρεσίες συνεχούς λειτουργίας και υποστήριξης.

Το επόμενο στοίχημα

Η ελληνική πληροφορική έχει αποδείξει ότι διαθέτει την τεχνογνωσία για την ανάπτυξη σύνθετων πληροφοριακών συστημάτων και την υλοποίηση απαιτητικών έργων ψηφιακού μετασχηματισμού. Το επόμενο στοίχημα είναι να μετατρέψει αυτή την εμπειρία σε επαναχρησιμοποιήσιμα προϊόντα, ψηφιακές πλατφόρμες και επιχειρηματικά οικοσυστήματα με διεθνή προοπτική.

Η πρόκληση δεν είναι απλώς να αναπτύσσουμε περισσότερο λογισμικό για άλλους, αλλά να δημιουργούμε τις τεχνολογικές υποδομές πάνω στις οποίες θα λειτουργούν οι αγορές του αύριο. Οι προϋποθέσεις υπάρχουν. Το ζητούμενο είναι ποιες ελληνικές εταιρείες θα αξιοποιήσουν πρώτες αυτή την ευκαιρία, μετατρέποντας την τεχνολογική τους γνώση σε διεθνώς ανταγωνιστικά προϊόντα και πλατφόρμες.