Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις της FIFA για το Μουντιάλ 2026, ανάλυση της Goldman Sachs αμφισβητεί τα μακροοικονομικά οφέλη για τις χώρες που φιλοξενούν τη διοργάνωση. Η μελέτη της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις στο ΑΕΠ των διοργανωτριών χωρών είναι περιορισμένες και παροδικές. Αλλά κάποιοι βγαίνουν κερδισμένοι.
Το Μουντιάλ 2026 φιλοδοξεί να αποτελέσει το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός που έχει διοργανωθεί ποτέ. Με 48 εθνικές ομάδες, 104 αγώνες και συνδιοργανώτριες χώρες τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό, η διοργάνωση προβάλλεται ως ένας ισχυρός μοχλός οικονομικής ανάπτυξης, αλλά πίσω όμως από τη λάμψη των γηπέδων και τις προβλέψεις για δισεκατομμύρια έσοδα, αναπτύσσεται μια έντονη συζήτηση για το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα του τουρνουά.
Σύμφωνα με μελέτη της Goldman Sachs από τους οικονομολόγους Κέβιν Ντέιλι και Μαμπούνα Ντζίε, τα ιστορικά στοιχεία από όλα τα Παγκόσμια Κύπελλα από το 1982 μέχρι σήμερα δείχνουν ότι η φιλοξενία ενός Μουντιάλ έχει στην καλύτερη περίπτωση περιορισμένη επίδραση στο πραγματικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν των χωρών που το διοργανώνουν.
Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα οικονομικά οφέλη είναι οριακά και στατιστικά ασήμαντα, ενώ η μακροπρόθεσμη επίδραση τείνει να μηδενίζεται. Αντίθετα, οι πολυεθνικές εταιρείες, ο τουρισμός και οι χορηγοί φαίνεται να αποκομίζουν τα μεγαλύτερα οφέλη και όχι απαραίτητα οι εθνικές οικονομίες.
Μουντιάλ 2026: Η FIFA υπόσχεται ανάπτυξη, οι οικονομολόγοι παραμένουν δύσπιστοι
Το συμπέρασμα αυτό βρίσκεται σε αντίθεση με τις εκτιμήσεις της FIFA, η οποία σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου υποστηρίζει ότι το Μουντιάλ θα προσθέσει περίπου 17,2 δισ. δολ. στο αμερικανικό ΑΕΠ, θα δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα ύψους 30,5 δισ. δολ. και θα υποστηρίξει περίπου 185.000 θέσεις πλήρους απασχόλησης. Σε επίπεδο και των τριών χωρών, η συνολική συμβολή στο ΑΕΠ υπολογίζεται στα 40,9 δισ. δολ.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις οφείλεται κυρίως στη μεθοδολογία. Οι εκτιμήσεις της FIFA βασίζονται σε μοντέλα που υπολογίζουν άμεσες, έμμεσες και επαγόμενες οικονομικές επιδράσεις. Αντίθετα, η Goldman Sachs υποστηρίζει ότι τέτοιες προβλέψεις συχνά παραβλέπουν βασικούς περιορισμούς που μειώνουν το καθαρό οικονομικό όφελος.
- Ο πρώτος αφορά το παγκόσμιο κοινό. Παρότι υπολογίζεται ότι περίπου πέντε δισεκατομμύρια άνθρωποι θα παρακολουθήσουν το Μουντιάλ, η συντριπτική πλειονότητα δεν θα επισκεφθεί καμία από τις διοργανώτριες χώρες. Οι αγορές προϊόντων, αναμνηστικών, αθλητικών ειδών ή ποτών στις τοπικές αγορές των θεατών δεν καταγράφονται στο ΑΕΠ των ΗΠΑ, του Καναδά ή του Μεξικού.
- Ο δεύτερος περιορισμός είναι το λεγόμενο «φαινόμενο υποκατάστασης». Πολλοί καταναλωτές δεν ξοδεύουν περισσότερα χρήματα λόγω του Μουντιάλ, αλλά απλώς μεταφέρουν δαπάνες από άλλες δραστηριότητες προς προϊόντα και υπηρεσίες που σχετίζονται με τη διοργάνωση. Έτσι, η συνολική οικονομική δραστηριότητα δεν αυξάνεται απαραίτητα.
Παράλληλα, οι βραχυπρόθεσμες αυξήσεις στην κατανάλωση και τον τουρισμό συνήθως εξασθενούν αμέσως μετά το τέλος της διοργάνωσης, όταν η οικονομία επιστρέφει στους κανονικούς ρυθμούς της. Επιπλέον, οι τρεις διοργανώτριες χώρες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 30% της παγκόσμιας οικονομίας. Σε τόσο μεγάλες οικονομίες, ακόμη και ένα γεγονός τεράστιας εμπορικής εμβέλειας έχει σχετικά μικρή επίδραση στους συνολικούς οικονομικούς δείκτες.
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα 17,2 δισεκατομμύρια δολάρια που προβλέπεται να προσθέσει το Μουντιάλ στην οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών αντιστοιχούν σε μόλις 0,05% του αμερικανικού ΑΕΠ. Για πολλούς οικονομολόγους, το ποσοστό αυτό δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ότι μετασχηματίζει την οικονομία.
Μουντιάλ 2026, Παγκόσμιο Κύπελλο, αγώνας ποδοσφαίρου μεταξύ της Νότιας Κορέας και της Τσεχίας © EPA/YONHAP EPA/YONHAP SOUTH KOREA OUT
Ακόμη και τα πρώτα στοιχεία της αγοράς προκαλούν ερωτήματα. Έρευνες στον ξενοδοχειακό κλάδο δείχνουν ότι οι κρατήσεις σε αρκετές περιοχές υπολείπονται των αρχικών προβλέψεων, ενώ σημαντικός αριθμός εισιτηρίων παρέμενε διαθέσιμος λίγο πριν από την έναρξη της διοργάνωσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Μουντιάλ δεν δημιουργεί κερδισμένους. Αντίθετα, η Goldman Sachs εκτιμά ότι συγκεκριμένοι κλάδοι θα ωφεληθούν σημαντικά. Οι ζυθοποιίες, οι εταιρείες αθλητικών ειδών, οι ξενοδοχειακοί όμιλοι, οι αεροπορικές εταιρείες και οι πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης αναμένεται να καταγράψουν αυξημένη ζήτηση κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης.
Η ουσία, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ότι το Μουντιάλ λειτουργεί περισσότερο ως μια παγκόσμια εμπορική πλατφόρμα παρά ως μηχανή εθνικής οικονομικής ανάπτυξης. Τα μεγαλύτερα οφέλη συχνά καταλήγουν σε πολυεθνικές επιχειρήσεις και διεθνή δίκτυα χορηγιών, παρά στις οικονομίες των χωρών που φιλοξενούν το γεγονός.
Παρά τις επιφυλάξεις, οι οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι η αξία μιας διοργάνωσης δεν αποτυπώνεται αποκλειστικά στους αριθμούς. Το εθνικό κύρος, η διεθνής προβολή, η ενίσχυση της συλλογικής ταυτότητας και η παγκόσμια δημοσιότητα αποτελούν οφέλη που δύσκολα μετρώνται οικονομικά.
Το ερώτημα που θα απαντηθεί τους επόμενους μήνες είναι αν το Μουντιάλ 2026 θα καταφέρει να ανατρέψει τα ιστορικά δεδομένα ή αν θα επιβεβαιώσει για ακόμη μία φορά ότι η ποδοσφαιρική λάμψη δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη.
Μουντιάλ 2026: Το ακριβότερο και πιο αμφιλεγόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο στην ιστορία
Η εμπορευματοποίηση ξεπερνάει κάθε όριο και το ερώτημα είναι έαν καταστρέφει το ποδόσφαιρο «για όλους», καθώς μετατρέπεται σε μηχανή δισεκατομμυρίων, επαναπροσδιορίζοντας την οικονομία του αθλητισμού.
Το Μουντιάλ 2026 δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γεγονός που έχει διοργανωθεί ποτέ. Είναι επίσης ένα παγκόσμιο οικονομικό πείραμα, όπου η FIFA επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο παράγονται έσοδα από τον αθλητισμό, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Οι τιμές εκτοξεύονται, οι φίλαθλοι πιέζονται και το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός του πλανήτη γίνεται πεδίο ενός πρωτοφανούς οικονομικού τεστ.
Το Μουντιάλ 2026 αναμένεται να μείνει στην ιστορία όχι μόνο για την αγωνιστική του διάσταση, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο μεταμορφώνει την οικονομία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, αναφέρουν αναλυτές στο BBC. Το φετινό Μουντιάλ διεξάγεται σε ένα πρωτόγνωρο διεθνές περιβάλλον.
Οι τρεις συνδιοργανώτριες χώρες βρίσκονται εν μέσω κρίσιμων διαπραγματεύσεων για το μέλλον της εμπορικής τους συνεργασίας, ενώ οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και αλλού επηρεάζουν το παγκόσμιο οικονομικό κλίμα. Παράλληλα, η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο προσδίδει πρόσθετη πολιτική βαρύτητα στη διοργάνωση, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα συνδέσει το Μουντιάλ με την εικόνα και την επιρροή των ΗΠΑ στη διεθνή σκηνή.
Πέρα όμως από τη γεωπολιτική διάσταση, το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το οικονομικό μοντέλο που εφαρμόζεται. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του Μουντιάλ τα εισιτήρια δεν είχαν φτάσει σε τόσο υψηλά επίπεδα. Για ορισμένους αγώνες της φάσης των ομίλων, οι τιμές ξεπερνούν τα 1.000 δολάρια, ενώ για τον τελικό οι καλύτερες θέσεις κοστολογούνται σε δεκάδες χιλιάδες δολάρια.
Μουντιάλ 2026 © PEXELS
Μουντιάλ 2026: Οι τιμές εκτοξεύονται, οι φίλαθλοι πιέζονται, «οικονομία σε σχήμα Κ»
Η FIFA έχει υιοθετήσει σε πρωτοφανή κλίμακα τη λεγόμενη «δυναμική τιμολόγηση», ένα σύστημα που αυξάνει τις τιμές όσο μεγαλώνει η ζήτηση. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε συναυλίες και σε επαγγελματικά αθλητικά πρωταθλήματα των ΗΠΑ, όμως ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχε χρησιμοποιηθεί σε τέτοια έκταση σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο.
Η λογική είναι απλή: αντί να αφήνονται τα κέρδη στη δευτερογενή αγορά μεταπώλησης εισιτηρίων, ο διοργανωτής επιδιώκει να απορροφήσει ο ίδιος τη μεγαλύτερη δυνατή αξία.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι φίλαθλοι καλούνται να πληρώσουν πολύ ακριβότερα για να εξασφαλίσουν μια θέση στο γήπεδο.
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά ένα ευρύτερο οικονομικό φαινόμενο που οι αναλυτές αποκαλούν «οικονομία σε σχήμα Κ». Πρόκειται για μια κατάσταση όπου τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα συνεχίζουν να αυξάνουν την κατανάλωσή τους, ενώ τα μεσαία και χαμηλότερα στρώματα αντιμετωπίζουν ολοένα μεγαλύτερες δυσκολίες. Το αποτέλεσμα είναι ότι προϊόντα και εμπειρίες που παλαιότερα απευθύνονταν σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα γίνονται σταδιακά προνόμιο των οικονομικά ισχυρότερων.
Το Μουντιάλ φαίνεται να ακολουθεί αυτή την τάση. Οι διοργανωτές στοχεύουν σε θεατές υψηλής αγοραστικής δύναμης, εταιρικούς πελάτες και πακέτα φιλοξενίας πολυτελείας, υιοθετώντας πρακτικές που θυμίζουν περισσότερο το αμερικανικό επαγγελματικό αθλητικό μοντέλο παρά τις παραδοσιακές αξίες του ποδοσφαίρου.
Αυτό που κάνει τη διοργάνωση ακόμη πιο ιδιαίτερη είναι ότι οι περισσότερες αθλητικές εγκαταστάσεις δεν κατασκευάστηκαν ειδικά για το Μουντιάλ. Αντίθετα, η FIFA αξιοποιεί ήδη υπάρχοντα στάδια αμερικανικού ποδοσφαίρου, περιορίζοντας σημαντικά τις επενδύσεις σε νέες υποδομές. Σε αντίθεση με προηγούμενες διοργανώσεις, όπου οι κυβερνήσεις δαπανούσαν δισεκατομμύρια για την κατασκευή γηπέδων και μεταφορικών δικτύων, το κόστος μεταφέρεται πλέον κυρίως στους ίδιους τους θεατές μέσω των εισιτηρίων και των υπηρεσιών φιλοξενίας.
Το τρόπαιο του Μουντιάλ © EPA/Mario Guzman
Αντιδράσεις στην ακραία εμπορευματοποίηση
Η στρατηγική αυτή αναμένεται να εκτοξεύσει τα έσοδα της FIFA. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι τα συνολικά έσοδα από εισιτήρια και πακέτα φιλοξενίας θα μπορούσαν να ξεπεράσουν ακόμη και τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό πολλαπλάσιο σε σχέση με το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ το 2022.
Η FIFA υποστηρίζει ότι τα κέρδη αυτά δεν παραμένουν αποκλειστικά στα ταμεία της. Μέσω των αναπτυξιακών προγραμμάτων της, σημαντικά κονδύλια διοχετεύονται στις 211 εθνικές ομοσπονδίες-μέλη, συμβάλλοντας στη χρηματοδότηση γηπέδων, ακαδημιών και προγραμμάτων ανάπτυξης του ποδοσφαίρου σε μικρότερες χώρες.
Παρά τα επιχειρήματα αυτά, οι επικριτές της διοργάνωσης προειδοποιούν ότι το ποδόσφαιρο κινδυνεύει να απομακρυνθεί από τη λαϊκή του βάση. Η αύξηση των τιμών, οι χρεώσεις στις μετακινήσεις και η έμφαση στη μεγιστοποίηση των εσόδων ενδέχεται να περιορίσουν την παρουσία των παραδοσιακών φιλάθλων, στοιχείο που επί δεκαετίες αποτελούσε την ψυχή του Μουντιάλ.
Το ερώτημα που θα απαντηθεί τους επόμενους μήνες είναι αν το οικονομικό αυτό πείραμα θα θεωρηθεί επιτυχία ή αν θα αποτελέσει παράδειγμα υπερβολικής εμπορευματοποίησης. Σε κάθε περίπτωση, το Μουντιάλ 2026 δεν αλλάζει μόνο το ποδόσφαιρο. Ενδέχεται να καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώνονται και θα χρηματοδοτούνται οι μεγαλύτερες αθλητικές διοργανώσεις του μέλλοντος.
