Η πρόβλεψη του μέλλοντος είναι, ως γνωστόν, δύσκολη. Αλλά σ’ έναν τομέα οι ειδικοί συμφωνούν: τη δημογραφική εξέλιξη σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ της Die Welt.
Διότι είναι ήδη σαφές σήμερα πόσοι άνθρωποι θα συνταξιοδοτηθούν σε πέντε, 10 ή 15 χρόνια. Επίσης, εκείνοι που μπορούν να τους διαδεχτούν στην αγορά εργασίας έχουν ήδη γεννηθεί -και είναι σημαντικά λιγότεροι. Ως εκ τούτου, είναι βέβαιο ότι ο αριθμός των εργαζομένων στη Γερμανία, αλλά και σε πολλές άλλες χώρες, θα μειωθεί δραστικά τα επόμενα χρόνια.
Λιγότερα εργατικά χέρια, λιγότερη ανάπτυξη, λιγότερος τζίρος και κέρδη. Επομένως, δύσκολοι καιροί για τους επενδυτές. Αυτό είναι το τοπίο που διαμορφώνεται, σύμφωνα με τους περισσότερους οικονομολόγους.
Το δημογραφικό γεννά ευκαιρίες
Ωστόσο, ορισμένοι από αυτούς εξέτασαν πρόσφατα πιο προσεκτικά ποιες συνέπειες είχαν παρόμοιες δημογραφικές εξελίξεις στο παρελθόν και κατέληξαν σε εκπληκτικά συμπεράσματα. Κεντρικό όλων: Αντί για μια δημογραφική… άβυσσο, τους επενδυτές φαίνεται να τους περιμένει ένα χρυσό μέλλον -εφόσον κάνουν τις σωστές επιλογές.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία, στη Γερμανία μέχρι το 2039 περίπου 13,4 εκατ. άνθρωποι θα φτάσουν στην ηλικία συνταξιοδότησης, δηλαδή σχεδόν το 1/3 όλων των σημερινών εργαζομένων.
Ταυτόχρονα, όμως, σημαντικά λιγότεροι νέοι θα εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Ινστιτούτου της Γερμανικής Οικονομίας, ο αριθμός των ατόμων που είναι θεωρητικά διαθέσιμα στην αγορά εργασίας, θα μειωθεί μέχρι το 2040 κατά περίπου 2,9 εκατ. και σε αυτό έχει ήδη υπολογιστεί μια μετανάστευση 275.000 ατόμων ετησίως.
Ακριβώς αυτή, ωστόσο, θα μπορούσε να είναι μια αμφισβητούμενη παραδοχή. Διότι, αφενός, η συνεχής εισροή στο εσωτερικό της χώρας συναντά όλο και μεγαλύτερη αντίσταση. Αφετέρου, η εστίαση μόνο στη Γερμανία είναι παραπλανητική. Διότι οι δημογραφικές αλλαγές είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο -και αυτό είναι που μετράει τελικά για τις επενδύσεις.
Τεχνητή νοημοσύνη, επενδύσεις σε AI, επιχειρήσεις © Freepik
Δημογραφικό πρόβλημα από την Ινδία έως την Αφρική
«Ακόμη και η Ινδία ή η Αφρική θα αντιμετωπίσουν σε μερικές δεκαετίες παρόμοιες δημογραφικές δυσκολίες» προειδοποιεί η Μαρία Βασσάλου, επικεφαλής του Pictet Research Institute. Επομένως, η μετανάστευση δεν αποτελεί λύση στο παγκόσμιο πρόβλημα, αλλά μάλλον δημιουργεί ένα είδος δημιουργικής λογιστικής. «Μετατοπίζει κάποιος τον πληθυσμό από ένα μέρος του κόσμου σ’ ένα άλλο, χωρίς να αλλάζει κάτι στον παγκόσμιο ισολογισμό» εξηγεί.
Αυτό το δεδομένο δείχνει ότι ο αριθμός των εργαζομένων θα μειωθεί δραστικά στις περισσότερες χώρες τις επόμενες δεκαετίες. Η ισχυρότερη μείωση, παραδόξως, θα σημειωθεί στην Κίνα, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες εξελίχθηκε σε «παγκόσμιο εργαστήριο του πλανήτη». Τα Ηνωμένα Έθνη υπολογίζουν ότι ο αριθμός των κατοίκων εκεί θα μειωθεί μέχρι το τέλος του αιώνα από 1,4 δισ. σήμερα σε 770 εκατ. -πρόκειται για μείωση άνω των 600 εκατ..
Τελειώνουν οι εργάτες
Στον κόσμο λοιπόν τελειώνουν οι εργάτες. Πώς θα συνεχίσει να αναπτύσσεται η οικονομία; Ο Τζόζεφ Ντέιβις, επικεφαλής οικονομολόγος της επενδυτικής εταιρείας Vanguard, πιστεύει ότι «η δημογραφική εξέλιξη δεν έχει καμία απολύτως επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη».
Παραδέχεται, ωστόσο, ότι μέχρι πρόσφατα είχε και ο ίδιος διαφορετική άποψη, όπως σχεδόν όλοι οι οικονομολόγοι. Αυτοί πάντα υπέθεταν ότι τουλάχιστον ένα μέρος της οικονομικής ανάπτυξης προέκυπτε από την αύξηση του πληθυσμού. Όμως, αφού ο Ντέιβις μελέτησε εντατικά την οικονομική ιστορία και ανέλυσε πολυάριθμες σειρές δεδομένων, αναθεώρησε τη δική του άποψη. Το αν ο πληθυσμός αυξάνεται ή συρρικνώνεται είναι, σύμφωνα με αυτόν, ασήμαντο. Η ανάπτυξη είναι μάλλον, στην ουσία της, αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου.
Στο παιχνίδι η Τεχνητή Νοημοσύνη
Αυτή η πρόοδος, με τη σειρά της, προκύπτει ακριβώς, επειδή ο πληθυσμός μειώνεται, λέει η εμπειρογνώμονας της Pictet, Βασσάλου. «Αν είχαμε άπειρη εργατική δύναμη, δεν θα υπήρχε οικονομικός λόγος να αναπτύξουμε νέες τεχνολογίες» σημειώνει με νόημα. «Επειδή όμως η εργασία σπανίζει, επενδύει το κεφάλαιο στην τεχνολογία, ώστε να αντικαταστήσει ανθρώπους ή να κάνει την εργασία τους πιο αποτελεσματική». Αυτήν τη στιγμή συμβαίνει ακριβώς αυτό, με τη μορφή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) και της αυτοματοποίησης, σύμφωνα με την ίδια.
Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι χώρες, όπως η Κίνα ή η Ιαπωνία, ποντάρουν πιο αποφασιστικά σε αυτό. «Εκεί πολλά εργοστάσια είναι ήδη πλήρως αυτοματοποιημένα» συνεχίζει η Βασσάλου. Και προσθέτει: «Μερικές φορές υπάρχει εκεί μόνο ένας υπάλληλος που επιβλέπει τις μηχανές». Η Γερμανία, αντίθετα, έχει μείνει σημαντικά πίσω -ακόμη και σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η χημική βιομηχανία ή η φαρμακοβιομηχανία, που θα μπορούσαν εύκολα να αυτοματοποιηθούν. «Υπάρχουν πολλές δυνατότητες να αυξηθεί η παραγωγικότητα και εδώ στη χώρα, αλλά η επενδυτική δραστηριότητα ήταν πολύ χαμηλή για πολλά χρόνια» αναφέρει ακόμη. Και συμπληρώνει: «Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στην αυτοκινητοβιομηχανία, όπου η Γερμανία έχει πλέον παραχωρήσει τον ηγετικό της ρόλο στην Κίνα».
Τα επόμενα τρία χρόνια θα είναι καθοριστικά για τη Γερμανία
Ωστόσο, δεν είναι ακόμη αργά να αλλάξει κατεύθυνση το Βερολίνο. «Τα επόμενα τρία χρόνια θα είναι καθοριστικά για τη Γερμανία» σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Vanguard, Ντέιβις, και βλέπει τεράστιες δυνατότητες. Η ηλεκτροδότηση της παραγωγής, που πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του 1920 σε όλη της την έκταση, οδήγησε πολλούς κλάδους σε ετήσια αύξηση του τζίρου κατά περίπου 20%. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να δημιουργήσει αύξηση 40%» τονίζει. Στη Γερμανία αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της δυνητικής ανάπτυξης της οικονομίας από ένα σε δύο τοις εκατό. Στις ΗΠΑ αναμένεται αύξηση από δύο σε τρία τοις εκατό.
Το κρίσιμο σημείο για τους επενδυτές είναι ότι αυτή η ανάπτυξη στο μεγαλύτερο μέρος της δεν θα πραγματοποιηθεί μελλοντικά στις εταιρείες τεχνολογίας, που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Παραγωγοί τσιπ, διαχειριστές κέντρων δεδομένων, αλλά και οι ίδιοι οι πάροχοι των πρακτόρων ΑΙ βρίσκονται σε άνοδο, καθώς καθιστούν δυνατές τις νέες εφαρμογές. Εξ ου και οι οικονομολόγοι τους αποκαλούν «Enablers» (σ.σ. παράγοντες υλοποίησης).
Όμως, οι πραγματικοί ωφελημένοι της επανάστασης της ΑΙ θα είναι οι χρήστες. «Όσο πιο αισιόδοξος είναι κάποιος για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τόσο λιγότερο πρέπει να επενδύει στους “Enablers”» λέει ο Ντέιβις. Και εκτιμά: «Αυτοί θα έχουν στο μέλλον σημαντικά χειρότερες επιδόσεις από άλλους κλάδους. Θα υπάρξει μια τεράστια εναλλαγή (rotation)».
Το παράδειγμα του διαδικτύου και οι καιροί που αλλάζουν
Πρότυπο αποτελεί η επανάσταση του διαδικτύου στα τέλη της δεκαετίας του ’90. Τότε, για παράδειγμα, η AOL ήταν μία από τις πολυτιμότερες εταιρείες του κόσμου, επειδή παρείχε σε εκατομμύρια ανθρώπους ιδιωτική πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Στο απόγειό της, η AOL εξαγόρασε ακόμη και τον γίγαντα των μέσων ενημέρωσης Time Warner και σχημάτισε τον όμιλο AOL Time Warner. Όμως, τρία χρόνια αργότερα, το «AOL» αφαιρέθηκε από το όνομα, καθώς η πρόσβαση στο διαδίκτυο δεν ήταν πλέον κάτι το ιδιαίτερο και το επιχειρηματικό μοντέλο της AOL είχε γίνει ένα τυποποιημένο προϊόν.
Η χρήση του διαδικτύου υποσχόταν τώρα την αληθινή, μακροπρόθεσμη επιτυχία, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της Amazon.
Νικητές όσοι αξιοποιήσουν έξυπνα την ΑΙ
Κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να συμβεί και αυτήν τη φορά. «Οι νικητές του μέλλοντος θα είναι εκείνες οι χώρες και οι εταιρείες, που θα χρησιμοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες έγκαιρα και έξυπνα» λέει η Βασσάλου.
Και σε συνδυασμό με τη δημογραφική εξέλιξη, βλέπει ιδιαίτερες δυνατότητες σε ορισμένους κλάδους. «Ελκυστικοί θα γίνουν στο μέλλον, για παράδειγμα, ο τομέας της στέγασης -ιδίως ενόψει της τάσης προς τα Έξυπνα Σπίτια (Smart Homes) και τα νέα οικοδομικά υλικά-, ο τομέας της υγείας και της φροντίδας, η φαρμακοβιομηχανία, η ιατρική τεχνολογία ή ακόμη και η παραγωγή τροφίμων, που μπορεί να αυτοματοποιηθεί σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό». Λιγότερο ελκυστικοί θα γίνουν κλάδοι όπως η μόδα ή οι ατομικές μεταφορές, σύμφωνα με τη Βασσάλου, καθώς «οι ηλικιωμένοι άνθρωποι απλά ξοδεύουν λιγότερα χρήματα για αυτά».
Από τη μεριά του ο οικονομολόγος Ντέιβις συμβουλεύει να ποντάρει κάποιος κυρίως στις λεγόμενες μετοχές αξίας (Value-Titel), δηλαδή εταιρείες με καθιερωμένα επιχειρηματικά μοντέλα, στέρεους ισολογισμούς και σταθερά έσοδα. Αυτές είχαν πάντα στο παρελθόν καλύτερες επιδόσεις, όταν η τεχνολογική αλλαγή επηρέαζε την οικονομία σε μεγάλη κλίμακα.
Επιπλέον, πιστεύει ότι η φάση του «αμερικανικού εξαιρετισμού» (US-Exzeptionalismus) έχει περάσει, δηλαδή η εποχή που οι αμερικανικές μετοχές ξεπερνούσαν όλες τις άλλες. «Οι μη αμερικανικοί δείκτες θα έχουν κατά μέσο όρο καλύτερες επιδόσεις στο μέλλον», σύμφωνα με τον Ντέιβις.
Γενικά, οι επενδυτές θα πρέπει στο μέλλον να θέτουν τρία ερωτήματα στις επενδύσεις τους, συμβουλεύει η Βασσάλου:
- Εξυπηρετεί ο κλάδος τις ανάγκες της γηράσκουσας κοινωνίας;
- Μπορεί η διαδικασία παραγωγής να αυτοματοποιηθεί;
- Υπάρχει η απαραίτητη τεχνολογική υποδομή -όπως κέντρα δεδομένων και δίκτυα- για να υλοποιηθεί αυτή η παραγωγικότητα;
Αν όλες οι ερωτήσεις μπορούν να απαντηθούν με «ναι», υπάρχει η πιθανότητα να προκύψει από αυτό μια νέα Amazon. Αυτό φυσικά δεν αποτελεί εγγύηση. Γιατί, όπως συμβαίνει με το μέλλον: Η πρόβλεψη είναι δύσκολη.
