Η παγκόσμια βιομηχανία των social media αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη νομική πρόκληση των τελευταίων δεκαετιών, καθώς δύο από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δικάζονται για τον ισχυρισμό ότι δημιούργησαν εσκεμμένα προϊόντα εθιστικά για τους νέους.
Η υπόθεση, που εξελίσσεται στο Λος Άντζελες και αποτελεί την πρώτη αυτού του είδους, συγκρίνεται με την εποχή που οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες αντιμετώπισαν δικαστικές διεκδικήσεις λόγω της εξάρτησης των καταναλωτών από τα προϊόντα τους.
Οι εταιρείες αντιμετωπίζουν πιθανές αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων και την υποχρέωση να αναμορφώσουν βασικά χαρακτηριστικά των πλατφορμών τους, ενώ η υπόθεση ανοίγει νέες συζητήσεις για την ψυχική υγεία των νέων και την υπευθυνότητα των τεχνολογικών κολοσσών.
Δύο από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες social media στον κόσμο, η Instagram της Meta και το YouTube της Google, βρίσκονται αντιμέτωπες με δικαστήριο για τον ισχυρισμό ότι σχεδίασαν σκόπιμα τα προϊόντα τους ώστε να γίνουν εθιστικά για ανηλίκους.
Η δίκη στο Λος Άντζελες επικεντρώνεται σε μια 20χρονη γυναίκα, η οποία υποστηρίζει ότι η συνεχής χρήση των πλατφορμών για πάνω από μια δεκαετία προκάλεσε άγχος, κατάθλιψη και δυσμορφία σώματος. Σύμφωνα με το Economist, η υπόθεση φέρνει συγκρίσεις με την εποχή της δικαστικής κρίσης των καπνοβιομηχανιών για τον εθισμό στον καπνό πριν από τρεις δεκαετίες.
Χιλιάδες παρόμοιες αγωγές βρίσκονται σε εκκρεμότητα, ενώ το Λος Άντζελες αποτελεί την πρώτη από μια σειρά δικών που έχουν προγραμματιστεί για φέτος, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών όπως η Snap και η TikTok, θυγατρική της ByteDance.
Νομική βάση και ευθύνη προϊόντος social media
Οι ισχυρισμοί επικεντρώνονται στην ευθύνη προϊόντος, σε όμοιο πλαίσιο με τις δεκαετίες αγωγών για τσιγάρα, αμίαντο, ελαττωματικά ιατρικά προϊόντα και επικίνδυνα φάρμακα, σύμφωνα με το Foreign Policy. Αντί να στοχεύουν το περιεχόμενο που βλέπουν οι χρήστες, οι αγωγές αμφισβητούν τη σχεδίαση και λειτουργικότητα των πλατφορμών, υποστηρίζοντας ότι είναι κατασκευασμένες για να κρατούν τους χρήστες συνεχώς δεσμευμένους.
Σχολικές περιφέρειες ισχυρίζονται επίσης ότι οι εταιρείες δημιούργησαν «δημόσια βλάβη», αποσπώντας την προσοχή των παιδιών, υπονομεύοντας την εκπαίδευσή τους και προκαλώντας κρίση ψυχικής υγείας στους νέους.
Πώς προκαλείται ο εθισμός στα social media
Πολλές αγωγές υποστηρίζουν ότι οι κολοσσοί των social media, χρησιμοποιώντας τεχνικές από τον τζόγο και τις καπνοβιομηχανίες, σχεδιάζουν ατέρμονες ροές περιεχομένου με αλγορίθμους που οδηγούν τους νέους σε κατάσταση flow. Σε αυτήν την κατάσταση, οι χρήστες αντιδρούν σε αδιάκοπες ειδοποιήσεις που χειραγωγούν τα επίπεδα ντοπαμίνης, ενθαρρύνουν τον επαναλαμβανόμενο έλεγχο λογαριασμών και ανταμείβουν τη χρήση 24/7.
Ο εθισμός στα social media οδηγεί σε ποικιλία ψυχολογικών διαταραχών και, σε ακραίες περιπτώσεις, σε αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονία. Παράλληλα, παρέχει στις εταιρείες ένα από τα πιο πολύτιμα «κεφάλαια»: δεδομένα για τις προτιμήσεις, συνήθειες και συμπεριφορές των νέων, τα οποία χρησιμοποιούνται για στοχευμένη διαφήμιση.
Εσωτερικά έγγραφα και αποκαλύψεις
Το 2021, η Φράνσις Χάουγκεν, πρώην υπεύθυνη προϊόντων της Facebook και whistleblower, αποκάλυψε εσωτερικά έγγραφα που έδειχναν ότι η Meta γνώριζε τις αρνητικές επιπτώσεις των πλατφορμών της στους νέους, ειδικά στα κορίτσια με προβλήματα αυτοεικόνας, σύμφωνα με το Economist.
Οι δικηγόροι σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν επίσης συνομιλίες και emails υπαλλήλων που συζητούν τις υποτιθέμενα εθιστικές ιδιότητες των προϊόντων. Ανάλογα, τα αρχεία που αποκάλυψε η ByteDance δείχνουν ότι γνώριζε πως οι νέοι είναι πιο ευάλωτοι σε επικίνδυνα challenges στο TikTok, καθώς η κρίση του κινδύνου τους δεν έχει πλήρως αναπτυχθεί.
Αντιδράσεις των εταιρειών τεχνολογίας
Οι εταιρείες ισχυρίζονται ότι τα προϊόντα τους δεν είναι σχεδιασμένα για να «εθίζουν» τα παιδιά και ότι διαθέτουν ρυθμίσεις και εργαλεία προστασίας για τους νέους. Δικηγόρος της Meta τόνισε ότι τα social media βοηθούν τους νέους να επικοινωνούν με φίλους και οικογένεια, ενώ ταυτόχρονα σημείωσε ότι η ιατρική κατάσταση της K.G.M. οφείλεται σε άλλα αίτια, όπως οικογενειακά προβλήματα και εκφοβισμό στο σχολείο.
Παράλληλα, η υπεράσπιση επικαλείται την Section 230 του Communications Decency Act (1996), που προστατεύει τις εταιρείες από ευθύνη για σχόλια και περιεχόμενο χρηστών, αλλά οι δικαστές έχουν αποφανθεί ότι δεν καλύπτει την αμέλεια.
Πιθανές συνέπειες και ζημιές
Οι αγωγές ζητούν αποζημιώσεις για οικονομικές απώλειες, κόστος θεραπείας ψυχικής υγείας, πόνο και ταλαιπωρία. Ζητούν επίσης ποινικές αποζημιώσεις για να αποτρέψουν μελλοντική κακή συμπεριφορά. Σύμφωνα με το Bloomberg Intelligence, αν οι εταιρείες ηττηθούν και σε άλλες δίκες φέτος, η πίεση για διακανονισμούς θα μπορούσε να φτάσει δεκάδες ή εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι σχολικές περιφέρειες απαιτούν επίσης προσαρμογές στις πλατφόρμες, όπως γονικό έλεγχο και τροποποίηση αλγορίθμων για να μειωθεί ο εθισμός, ενώ οι γενικοί εισαγγελείς ζητούν διαταγές για να καταργηθούν οι «εθιστικές» λειτουργίες που εκμεταλλεύονται τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών.
Social media και προκλήσεις και μέλλον
Η δίκη αυτή αποτελεί ένα κρίσιμο τεστ για τις τεχνολογικές εταιρείες και τη ρύθμιση των social media. Το αποτέλεσμα μπορεί να καθορίσει όχι μόνο το μέλλον των αλγορίθμων και των χαρακτηριστικών των πλατφορμών αλλά και να ανοίξει το δρόμο για μεγάλες αποζημιώσεις, ενώ παράλληλα επηρεάζει την αντίληψη του κοινού για την ψυχική υγεία των νέων στον ψηφιακό κόσμο.
Όπως σημειώνει το Bloomberg Intelligence, οι εταιρείες δύσκολα θα αποφύγουν οικονομικές υποχρεώσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων και πιθανές αλλαγές στις πρακτικές τους.
