Σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον και τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες προχώρησε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, απορρίπτοντας με ιδιαίτερα αιχμηρή γλώσσα το επιχείρημα περί «ελευθερίας του λόγου» που επικαλούνται οι πλατφόρμες social media.
Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο ιδεολογικές διαφορές για τα όρια της διαδικτυακής έκφρασης, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της ρύθμισης της ψηφιακής οικονομίας, με σημαντικές συνέπειες για τα επιχειρηματικά μοντέλα κολοσσών όπως η Meta, η Google και η TikTok.
Η Ευρώπη εξετάζει αυστηρότερα μέτρα, ακόμη και απαγορεύσεις για ανηλίκους, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ προειδοποιεί για «λογοκρισία». Το διακύβευμα είναι πολιτικό, θεσμικό και βαθιά οικονομικό.
Μακρόν εναντίον Τραμπ για τα social media
Ο Εμανουέλ Μακρόν επιτέθηκε ευθέως στην υπερασπιστική γραμμή των πλατφορμών social media, χαρακτηρίζοντας «καθαρή ανοησία» τον ισχυρισμό ότι η απουσία αυστηρής ρύθμισης συνιστά υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου. Μιλώντας από το Νέο Δελχί, ο Γάλλος πρόεδρος υπογράμμισε ότι όταν κανείς δεν γνωρίζει πώς σχεδιάζονται, εκπαιδεύονται και λειτουργούν οι αλγόριθμοι, οι δημοκρατικές συνέπειες μπορεί να είναι τεράστιες.
«Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι είναι υπέρ της ελευθερίας του λόγου. Εντάξει, κι εμείς είμαστε υπέρ των ελεύθερων αλγορίθμων — πλήρως διαφανών», δήλωσε. Και συνέχισε: «Η ελευθερία του λόγου είναι καθαρή ανοησία όταν κανείς δεν γνωρίζει πώς καθοδηγείται προς αυτήν τη λεγόμενη ελευθερία, ιδίως όταν οδηγείται από μια ρητορική μίσους σε μια άλλη».
Η τοποθέτηση Μακρόν έρχεται σε ευθεία αντίθεση με βασική επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει υιοθετήσει σκληρή γραμμή υπέρ της απεριόριστης διαδικτυακής έκφρασης.
Ευρώπη, απαγορεύσεις και οικονομικό κόστος για τα social media
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία εξετάζουν ακόμη και απαγορεύσεις χρήσης social media από ανηλίκους, με τις ρυθμιστικές αρχές να υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες είναι επιβλαβείς και εθιστικές. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πλήξει άμεσα τα διαφημιστικά έσοδα εταιρειών όπως η Instagram και το Facebook της Meta Platforms, η Snap, η πλατφόρμα X του Ίλον Μασκ, η TikTok της ByteDance και το YouTube της Google.
Η πιθανότητα περιορισμού της πρόσβασης ανηλίκων μεταφράζεται σε απώλεια πολύτιμου κοινού, σε μείωση χρόνου παραμονής στις πλατφόρμες και κατ’ επέκταση σε πιέσεις στα διαφημιστικά μοντέλα που στηρίζονται στη μαζική συλλογή δεδομένων και στην εξατομικευμένη στόχευση. Η συζήτηση δεν είναι απλώς κοινωνική ή παιδαγωγική· είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών και τη μελλοντική τους ανάπτυξη.
Ο Μακρόν έχει προειδοποιήσει ότι αναμένει σύγκρουση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με τη ρύθμιση των ψηφιακών υπηρεσιών. Χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία ενδέχεται, όπως ανέφερε, να βρεθούν στο στόχαστρο των ΗΠΑ λόγω των προτάσεών τους για περιορισμούς στα social media για παιδιά.
Η Ουάσιγκτον έχει ήδη επικρίνει τέτοιες πρωτοβουλίες ως μορφή λογοκρισίας. Πρόσφατα, οι ΗΠΑ επέβαλαν απαγορεύσεις βίζας σε πρώην Ευρωπαίο αξιωματούχο και σε ακτιβιστές που επιχείρησαν να αστυνομεύσουν τη διαδικτυακή ρητορική μίσους. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αιτιολόγησε την απόφαση ως αντίδραση απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισε «παγκόσμιο βιομηχανικό σύμπλεγμα λογοκρισίας».
Στην εθνική στρατηγική ασφάλειας των ΗΠΑ, η κυβέρνηση Τραμπ δηλώνει ότι θα αντιταχθεί σε προσπάθειες ξένων δυνάμεων να «λογοκρίνουν τον δημόσιο λόγο μας» ή να περιορίσουν την ελευθερία έκφρασης. Μάλιστα, γίνεται αναφορά στην πρόθεση καλλιέργειας «αντίστασης στην τρέχουσα ευρωπαϊκή πορεία εντός των ευρωπαϊκών εθνών», διατύπωση που ερμηνεύεται ως έμμεση στήριξη σε ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα.
Ο Μακρόν και η μάχη για τους αλγορίθμους
Η κριτική του Μακρόν δεν περιορίζεται στη ρητορική περί ελευθερίας του λόγου, αλλά επεκτείνεται στη λειτουργία των αλγορίθμων. Όπως τόνισε, το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η έκφραση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι χρήστες κατευθύνονται μέσα από αδιαφανείς μηχανισμούς σε συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Η αντιπαράθεση αγγίζει την καρδιά του επιχειρηματικού μοντέλου των social media: την αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου που μεγιστοποιεί την αλληλεπίδραση, συχνά ενισχύοντας ακραίες ή διχαστικές φωνές επειδή αυτές παράγουν μεγαλύτερη εμπλοκή. Η απαίτηση για «ελεύθερους και διαφανείς αλγορίθμους» ισοδυναμεί με αίτημα ριζικής αναμόρφωσης του τρόπου λειτουργίας των πλατφορμών.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, μιλώντας πέρυσι στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι καταστέλλει την ελευθερία του λόγου και δήλωσε πως η υποχώρηση της Ευρώπης από τις θεμελιώδεις αξίες της αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για την ήπειρο από τη Ρωσία ή την Κίνα. Χαρακτηρίζοντας τον Τραμπ «νέο σερίφη» της Ουάσιγκτον, επέκρινε τις προσπάθειες ελέγχου του λόγου στα social media.
Τεχνολογικοί κολοσσοί, πολιτική πίεση και ρητορική έντασης
Ορισμένοι αξιωματούχοι της ΕΕ εκφράζουν ανησυχία ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την ελευθερία του λόγου ως μοχλό πίεσης, προκειμένου να εξαναγκάσουν την Ένωση να χαλαρώσει το ρυθμιστικό της πλαίσιο για τις τεχνολογικές πλατφόρμες.
Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί τεχνολογικοί μεγιστάνες επικαλούνται κατά καιρούς τις αρχές της ελευθερίας έκφρασης για να αποκρούσουν αυστηρότερη εποπτεία. Μετά από κριτική του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ προς τα social media, ο Ίλον Μασκ αντέδρασε μέσω της πλατφόρμας Χ, αποκαλώντας τον «βρόμικο Σάντσεθ» και χαρακτηρίζοντάς τον «τύραννο και προδότη του ισπανικού λαού». Το περιστατικό καταδεικνύει πόσο εύκολα η πολιτική αντιπαράθεση μεταφέρεται — και οξύνεται — στο ψηφιακό περιβάλλον.
Μακρόν, τεχνητή νοημοσύνη και το ευρωπαϊκό μοντέλο
Ο Μακρόν βρέθηκε στο Νέο Δελχί για σύνοδο κορυφής σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, επιδιώκοντας να ενισχύσει τους γαλλοϊνδικούς δεσμούς σε μια περίοδο που Παρίσι και Νέο Δελχί επαναξιολογούν τη σχέση τους με μια πιο εχθρική — όπως τη βλέπουν — Ουάσιγκτον υπό τον Τραμπ.
Κατά την επίσκεψή του, ο Γάλλος πρόεδρος προώθησε ένα όραμα πολυγλωσσικής και ρυθμιζόμενης τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο διαφοροποιείται τόσο από την περισσότερο αγοραία προσέγγιση των ΗΠΑ όσο και από το κρατικοκεντρικό μοντέλο της Κίνας. Η παρέμβασή του για τα social media εντάσσεται σε αυτήν τη συνολικότερη στρατηγική: υπεράσπιση της καινοτομίας, αλλά υπό δημοκρατικούς κανόνες και θεσμική λογοδοσία.
Η αντιπαράθεση για τα social media δεν αφορά μόνο την ελευθερία του λόγου· αποτελεί κομβικό πεδίο γεωοικονομικής σύγκρουσης, όπου διασταυρώνονται αξίες, τεχνολογία, ισχύς και κεφάλαιο.
