Ένα πείραμα που ξεκίνησε το 1970 και πραγματοποιήθηκε βαθμιαία σε διαφορετικά στάδια, βοήθησε τους επιστήμονες να κατανοήσουν τι προκαλεί η έκθεση των σπόρων σε ένα περιβάλλον χωρίς βαρύτητα. Όπως γράφει η ισπανική La Nacion, το 1984 η NASA έστειλε στο διάστημα ένα κιτ με 132.000 σπόρους ντομάτας στο πλαίσιο της αποστολής LDEF (Long Duration Exposure Facility – Εγκατάσταση Μακράς Διάρκειας Έκθεσης). Η αποστολή επρόκειτο να διαρκέσει έναν χρόνο, όμως, εξαιτίας τεχνικών προβλημάτων, το υλικό αυτό δεν μπόρεσε να ανακτηθεί παρά μόνο το 1990. Όταν επέστρεψε στη Γη, οι επιστήμονες ανέλυσαν τις επιπτώσεις της έκθεσής του στην έλλειψη βαρύτητας και στην ηλιακή ακτινοβολία. Αυτό που ανακάλυψαν τους άφησε άφωνους.
Η ιδέα για το πείραμα γεννήθηκε το 1970, όταν η NASA έθεσε σε εφαρμογή το πρόγραμμα LDEF, με στόχο να συγκεντρώσει μακροπρόθεσμα δεδομένα σχετικά με το διαστημικό περιβάλλον και τις επιπτώσεις του στα διαστημικά συστήματα και τις επιχειρήσεις. Έναν χρόνο αργότερα, κατά την αποστολή Apollo 14 στη Σελήνη, ο αστροναύτης Στιούαρτ Ρούσα μετέφερε ένα κιτ με σπόρους δέντρων, τους οποίους αργότερα μοίρασε σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το πείραμα αυτό συνέβαλε στην προσπάθεια να διαπιστωθεί αν η γενετική τους δομή είχε υποστεί βλάβες από την παραμονή τους στο κενό κατά τη διάρκεια της αποστολής.
Το πείραμα
Μετά από 14 χρόνια η αμερικανική διαστημική υπηρεσία προώθησε το Student Experiment of Space Exposure (SEEDS – Πείραμα Διαστημικής Έκθεσης για Μαθητές), σε συνεργασία με το Langley Research Center και την εταιρεία σπόρων George W. Park. Το πείραμα περιλάμβανε την αποστολή χιλιάδων σπόρων ντομάτας στην πλατφόρμα LDEF, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η ακτινοβολία εμπόδιζε τη βλάστησή τους.
Μετά την καταστροφή του Challenger το 1986, η επιστροφή των σπόρων στη Γη καθυστέρησε και έτσι παρέμειναν σε τροχιά για σχεδόν έξι χρόνια. Όταν επέστρεψαν, η NASA τους μοίρασε σε 3,3 εκατομμύρια μαθητές σε ολόκληρες τις ΗΠΑ, από το νηπιαγωγείο έως το πανεπιστήμιο.
Χωρίς να γνωρίζουν ότι προέρχονταν από το διάστημα, οι μαθητές φύτεψαν στις σχολικές αίθουσες μια παρτίδα του κιτ. Η δεύτερη παρτίδα παρέμεινε σε αποθήκη στη Γη, σε ελεγχόμενη θερμοκρασία, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως ομάδα ελέγχου για την παρακολούθηση της ανάπτυξής της.
Συμπεράσματα του πειράματος
Όπως γράφει το ισπανικό μέσο, σύμφωνα με τα δεδομένα που συγκέντρωσαν οι επιστήμονες αργότερα οι διαστημικοί σπόροι βλάστησαν σε ποσοστό 73,8%, έναντι 70,3% των σπόρων που είχαν παραμείνει στη Γη.
Με αυτόν τον τρόπο, οι διαστημικοί σπόροι φύτρωσαν κατά μέσο όρο σε οκτώ ημέρες, ενώ οι επίγειοι σπόροι χρειάστηκαν 8,3 ημέρες. Πανεπιστημιακή εργαστηριακή μελέτη εξέτασε με μικροσκόπια τα εξωτερικά στρώματα των δύο παρτίδων και διαπίστωσε ότι οι σπόροι που είχαν εκτεθεί στην ακτινοβολία και στον ηλιακό άνεμο ήταν πιο πορώδεις.
Με βάση την έρευνα της NASA, αυτή η επιπλέον πορώδης δομή μπορεί να επέτρεψε στους διαστημικούς σπόρους να απορροφούν πιο εύκολα θρεπτικά συστατικά και υγρασία μετά τη φύτευσή τους. Αυτό θα μπορούσε να εξηγεί τα ταχύτερα και ελαφρώς υψηλότερα ποσοστά βλάστησής τους.
Η μετάλλαξη των σπόρων ήταν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, απρόσμενα με βάση τις παραμέτρους που είχαν θέσει οι επιστήμονες. Το συμπέρασμα ήταν ότι οι σπόροι άντεξαν στις συνθήκες που επικρατούν έξω από τη Γη, αντί να υποστούν σημαντικές γενετικές αλλαγές.
Σύμφωνα με έκθεση της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας, περίπου δύο εκατομμύρια σπόροι, που αντιπροσώπευαν 120 διαφορετικές ποικιλίες φυτών από 106 είδη και 55 οικογένειες φυτών, ταξίδεψαν στην ίδια εγκατάσταση. Οι σπόροι αποθηκεύτηκαν σε ένα σφραγισμένο δοχείο και σε δύο μικρότερα δοχεία με δυνατότητα αερισμού.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι σπόροι που βρίσκονταν στο σφραγισμένο δοχείο επιβίωσαν καλύτερα από την έκθεση στο διαστημικό περιβάλλον σε σύγκριση με τους σπόρους που είχαν αποθηκευτεί στις εγκαταστάσεις της εταιρείας σπόρων.
Χάρη σε αυτό το πείραμα, η NASA όχι μόνο έδωσε σε εκατομμύρια νέους την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε μια ενδιαφέρουσα επιστημονική έρευνα, αλλά συνέβαλε επίσης στην κατανόηση του βαθμού στον οποίο η έλλειψη βαρύτητας, η ακτινοβολία και οι ηλιακοί άνεμοι μπορούν να επηρεάσουν τους ζωντανούς οργανισμούς όταν αυτοί εκτίθενται σε αυτές τις συνθήκες για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους.
